Hàng loạt sai phạm của VINAINCON tại Nhà máy xi măng Quang Sơn

Nội dung được Thanh tra Chính phủ nêu trong thông báo kết luận thanh tra toàn diện quá trình đề xuất, triển khai thực hiện dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn.

Theo đó, Nhà máy xi măng Quang Sơn được đầu tư xây dựng trên địa bàn huyện Đồng Hỷ và Võ Nhai (cũ), tỉnh Thái Nguyên, góp phần tạo điều kiện phát triển cho khu vực, địa phương và tạo công ăn việc làm cho bà con dân tộc trong vùng.

Năm 1997, dự án có tên là Nhà máy xi măng Thái Nguyên. Cuối tháng 5/2001, Thủ tướng có văn bản chuyển đổi cho Tổng Công ty Xây dựng công nghiệp Việt Nam (VINAINCON) làm chủ đầu tư dự án.

Đầu tháng 2/2002, Thủ tướng có quyết định phê duyệt dự án, diện tích đất 40,8 ha; công suất 1,51 triệu tấn xi măng/năm; tổng mức đầu tư 2.775 tỷ đồng, tương đương 185 triệu USD (tỷ giá 15.000 đồng/USD), phần ngoại tệ sử dụng khoảng 70 triệu USD. Thời gian thực hiện dự án là 36 tháng.

Về chủ đầu tư VINAINCON, ngày 27/6/2011, HĐQT có quyết định thành lập Công ty TNHH MTV Xi măng Quang Sơn để vận hành hoạt động sản xuất kinh doanh khi dự án hoàn thành và đưa vào sử dụng.

Tuy nhiên, kết quả hoạt động kinh doanh của dự án đến ngày 31/12/2021 đã âm 1.943 tỷ đồng (làm tròn).

Về nguyên nhân thua lỗ, TTCP nêu rõ, thứ nhất do chi phí vay vốn đầu tư lớn (chiếm 95%), phương án tài chính không khả thi, nên phải thay đổi nguồn vốn vay trong nước sang vay nước ngoài bằng ngoại tệ, làm tăng chi phí vốn, chi phí tỷ giá 316,28 tỷ đồng, phí bảo lãnh, quản lý, bảo hiểm và mất thời gian của dự án vì các thủ tục vay.

Thứ hai, khi triển khai thực hiện dự án của VINAINCON có nhiều vi phạm như: Tự điều chỉnh tổng mức đầu tư và kế hoạch đấu thầu không đúng thầm quyền, không được phép điều chỉnh bù trượt giá, tổng giá trị vượt tổng mức đầu tư lớn (1.063 tỷ đồng, khoảng 38%);

Các vi phạm trong tổ chức đấu thầu của gói thầu số 1 (cung cấp thiết bị chính của dây chuyền sản xuất và dịch vụ) nguy cơ gây thiệt hại hơn 322 tỷ đồng và nguy cơ thất thoát hơn 113 tỷ đồng; gói thầu số 2, 3 (mua sắm thiết bị, xe máy để khai thác mỏ đá vôi, đá sét) nguy cơ gây thiệt hại hơn 47 tỷ đồng;

Nguy cơ gây thiệt hại tại gói thầu số 32A (Tư vấn giám sát thi công xây lắp, kiểm định chất lượng thiết bị, xây dựng và quản lý điều hành dự án) số tiền gần 19 tỷ đồng; gói thầu số 13 (san lấp mặt bằng và xây dựng các hạng mục công trình phụ) số tiền hơn 31 tỷ đồng;

Gói thầu số 14 (xử lý nền móng, xây dựng trạm đập đá vôi, đập đá sét, hệ thống vận chuyển đá vôi, đá sét và kho đá vôi) số tiền hơn 126 tỷ đồng; gói thầu số 19 số tiền hơn 80 tỷ đồng; gói thầu chạy thử số tiền hơn 53 tỷ đồng.

Từ đó, dẫn đến làm tăng chỉ phí đầu tư của dự án (giá trị đề nghị quyết toán là 3.838,7 tỷ đồng/2.775 tỷ đồng), làm tăng chi phí vay vốn; hơn nữa dự án chậm tiến độ hơn 5 năm, nên khi đến hạn trả nợ chưa có nguồn thu, dẫn đến nợ quá hạn (130%), đây cũng là nguyên nhân dẫn đến thua lỗ từ khi dự án chưa hoạt động.

Thứ ba, tình trạng tài chính của VINAINCON, vốn hoạt động sản xuất kinh doanh không có, chủ yếu là vốn vay và vốn chiếm dụng trong thanh toán, nên không cân đối được dòng tiền trả nợ cho dự án.

Mặt khác, do công tác quản trị vật tư và tài sản yếu kém, công nợ khó đòi tồn đọng lớn, ảnh hưởng đến vốn kinh doanh và chi phí tăng cao. Giá cả vật tư, nguyên, nhiên liệu đầu vào cho sản xuất luôn tăng cao, như: than, thạch cao, chi phí vận tải, phụ gia.... vị trí địa lý của nhà máy xa cảng đường thủy (cách cảng Đa Phúc 55 km) chi phí vận chuyển nguyên liệu và sản phẩm cao.

Nguy cơ thất thoát hơn 1.000 tỷ đồng, chuyển hồ sơ sang Bộ Công an

Từ những bất cập nêu trên, TTCP kiến nghị Bộ Công thương chỉ đạo Cục Công nghiệp và các cục, vụ liên quan thực hiện Kiểm tra, rà soát và xử lý, khắc phục, hoàn thiện các nội dung tồn tại, thiếu sót, vi phạm trong công tác bàn giao dự án hoàn thành sang Công ty TNHH MTV Xi măng Quang Sơn; việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản và công nợ của dự án; việc bàn giao công tác Giám đốc Công ty TNHH MTV Xi măng Quang Sơn năm 2017...;

Khẩn trương thẩm định và phê duyệt quyết toán dự án hoàn thành theo quy định; sớm có phương án tái cơ cấu doanh nghiệp, trình Thủ tướng phê duyệt và tổ chức thực hiện theo quy định; Có văn bản đề nghị Cơ quan CSĐT Công an tỉnh Thái Nguyên khôi phục điều tra khoản tiền hơn 2,1 tỷ đồng, do mất cắp tiền mặt trong két sắt tại trụ sở của công ty ngày 25/5/2014, đã tạm đình chỉ điều tra vụ án ngày 3/2/2015.

Bên cạnh đó, TTCP đề nghị Bộ Công Thương chỉ đạo xử lý về kinh tế với tổng số tiền đề nghị xử lý và các nội dung có liên quan đến kinh tế là hơn 442 tỷ đồng; Kiểm tra, rà soát để xem xét xử lý các nội dụng có liên quan đến kinh tế, với tổng giá trị theo số sách kế toán là hơn 132 tỷ đồng.

Đối với Bộ Tài chính, TTCP đề nghị chỉ đạo kiểm tra làm rõ trách nhiệm của tập thể, cá nhân có liên quan qua các thời kỳ trong việc tham mưu, đề xuất việc bảo lãnh Chính phủ vay vốn nước ngoài đối với khoản vay của BNP Paribas - Cộng hòa Pháp, với số tiền gần 59 triệu Euro (tương đương 1.365,5 tỷ đồng), đến nay chưa cung cấp hồ sơ theo quy định.

Đồng thời đề nghị Bộ Tài chính báo cáo Thủ tướng xin ý kiến chỉ đạo; tham mưu, đề xuất về việc gia hạn nợ vay từ 13 năm lên 30 năm; Chỉ đạo kiểm tra, rà soát, xem xét xử lý và thu hồi về ngân sách nhà nước với số tiền hơn 2.400 tỷ đồng.

Đối với ngân hàng thương mại, TTCP đề nghị kiểm tra, rà soát, có biện pháp xử lý đối với khoản nợ của chủ đầu tư với các ngân hàng số tiền là hơn 1.365 tỷ đồng (tính đến ngày 31/12/2021), trong đó nợ BIDV gần 239 tỷ đồng và VDB là hơn 1.126 tỷ đồng.

Chưa hết, TTCP còn chuyển hồ sơ vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang Bộ Công an chỉ đạo Cơ quan điều tra, xác minh việc VINAINCON phê duyệt điều chỉnh vượt tổng mức đầu tư là không đúng thẩm quyền, không đúng quy định, vi phạm Luật Đấu thầu, Luật Xây dựng, không đúng với chỉ đạo của Thủ tướng, có nguy cơ gây thiệt hại số tiền 1.063 tỷ đồng (38%), ngoài ra còn thu lợi bất chính trong thăm dò, khai thác tài nguyên với số tiền hơn 46,5 tỷ đồng.

TTCP nêu rõ, việc triển khai, thực hiện dự án có dấu hiệu vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng; dấu hiệu vi phạm quy định về đầu tư công trình xây dựng gây hậu quả nghiêm trọng và tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng ở nhiều gói thầu.

Tổng TTCP kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo, giao Bộ Công an tiếp nhận hồ sơ, tài liệu vụ việc đã nêu trên để xử lý theo quy định của pháp luật; giao Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và một số bộ có liên quan, UBND tỉnh Thái Nguyên tổ chức kiểm điểm trách nhiệm tập thể, cá nhân qua các thời kỳ để xảy ra các tồn tại, thiếu sót và sai phạm trong việc đầu tư xây dựng và hoạt động sản xuất kinh doanh của dự án Nhà máy xi măng Quang Sơn và xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.