'Cơn sốt' vàng bao giờ chấm dứt?

Trong những tuần qua, thế giới chứng kiến “cơn lên đồng” của giá vàng và dòng người xếp hàng dài ở nhiều nước để mua kim loại quý này. Ngoài những nước vốn chuộng vàng như Việt Nam, Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ, cơn sốt mua vàng này lan ra nhiều nước khác như Úc, Hàn Quốc, Nhật Bản và cả Mỹ.

Những câu hỏi đặt ra là những yếu tố nào đứng sau đợt tăng giá mạnh vừa qua và đà tăng này kéo dài đến bao giờ?

Tính đến tối 21/10 (giờ Việt Nam), giá vàng quốc tế giao ngay đang giảm mạnh 5,3% xuống 4.126 USD/ounce, rời mức cao kỷ lục 4.381 USD/ounce ngày 20/10. Như vậy, kim loại này đã tăng giá gần 9,5% trong vòng 1 tháng và vọt hơn 56,8% kể từ đầu năm, trong khi đạt mức tăng gần 70% trước khi điều chỉnh, theo dữ liệu của CNBC và MarketWatch.

Với mức tăng kể trên, vàng đang trên đà tăng giá mạnh nhất kể từ năm 1979 khi giá tăng hơn 100% do lo ngại lạm phát. Ở hiện tại, những căng thẳng thương mại mới nhất giữa Mỹ và Trung Quốc là chất xúc tác mạnh cho "cơn điên" của vàng.

Những yếu tố nào đã đẩy giá vàng?

Mức tăng 19% của giá vàng chỉ trong vòng 1 tháng khó có thể được lý giải chỉ bởi các nguyên nhân truyền thống như lãi suất, kỳ vọng lạm phát, hay lo ngại về bất ổn chính trị. Thay vào đó, giới quan sát chỉ ra cơn sốt vàng đã cuốn các nhà đầu tư cả lớn lẫn nhỏ.

Greg Frith, quản lý giao dịch vàng vật chất tại công ty giao dịch hàng hóa Gunvor (Thụy Sỹ), nhận xét: “Giờ ai cũng kiểu ‘Khi nào giá vàng giảm vậy?’ Nhưng mỗi khi có đợt điều chỉnh thì lại có làn sóng các tổ chức mua vào”.

Một nhân tố đáng chú ý khiến giá vàng tăng từ năm 2022 là các đợt mua kỷ lục của các ngân hàng trung ương, tiêu biểu là Nga và Trung Quốc. Họ muốn đa dạng hóa tài sản dự trữ ngoài đồng đô la Mỹ (USD).

Ngoài ra, một đợt mua vào gần đây của các tổ chức và cá nhân đã khiến thị trường bất ngờ: một khoản kỷ lục 26 tỷ USD được đổ vào các quỹ ETF được bảo đảm bằng vàng trong quý 3, trong bối cảnh giới đầu tư từ lâu vẫn hoài nghi về loại tài sản cổ tức này đã bị lấn át bởi tâm lý FOMO (sợ bị đứng ngoài).

Trước dòng vốn tăng mạnh, một loạt ngân hàng như Société Générale, Bank of America (BofA) và Goldman Sachs đã nâng dự báo giá vàng lên mức 5.000 USD/ounce vào năm sau.

Ngay cả Jamie Dimon, Chủ tịch kiêm CEO của JPMorgan Chase, người có quan điểm thận trọng và không ưa tích trữ vàng, cũng cho biết đây là lần đầu tiên trong đời ông nhận thấy việc nắm giữ vàng là hợp lý. Vị CEO quyền lực này nhận định giá vàng có thể tăng mạnh, thậm chí đạt mốc 5.000–10.000 USD/ounce trong các kịch bản cực đoan nếu căng thẳng tài chính hoặc địa chính trị leo thang.

Hơn hết, mọi câu chuyện trong năm nay đều được vin vào một lý do để mua vào. Đó là nhu cầu "trú ẩn" khỏi nước Mỹ dưới thời Tổng thống Trump và một thế giới kém ổn định hơn; sự dự phòng trước các cuộc khủng hoảng nợ trong tương lai ở các nước giàu; và vàng là kênh trú ẩn duy nhất còn lại khi cổ phiếu đang được định giá cao và thị trường trái phiếu đang chao đảo.

"Động lực chính trên toàn thế giới là nỗi sợ hãi cố hữu về một hình thức sụp đổ tài chính nào đó. Đó là nỗi sợ về ngày tận thế tài chính, hay nói cách khác là viễn cảnh nợ nần chồng chất", David Tait, Giám đốc điều hành của Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), chia sẻ.

"Nguyên nhân chính dẫn đến toàn bộ đợt tăng giá vàng là nợ", Tait nói thêm, đồng thời thừa nhận rằng đợt tăng giá hiện tại "vượt ngoài logic".

Khi nào đà tăng giá dừng lại?

Trevor Greetham, Giám đốc bộ phận đa tài sản tại Royal London Asset Management, cho rằng nhà nhà đang xem vàng như một công cụ phòng ngừa rủi ro địa chính trị, phòng ngừa rủi ro tài chính và phòng ngừa rủi ro Trump.

Một số người gọi làn sóng mua vàng này là "giao dịch phòng hộ trước sự mất giá của tiền tệ" (debasement trade), tức là khi các nhà đầu tư mua vàng như một công cụ phòng ngừa rủi ro dài hạn trước nguy cơ các nền kinh tế lớn để lạm phát tăng nóng, và làm xói mòn giá trị trái phiếu chính phủ.

Tiêu điểm chú ý là Mỹ, nơi Tổng thống Trump đang ép Cục Dự trữ liên bang (Fed) giảm lãi suất nhằm giảm chi phí trả nợ của quốc gia.

Nếu mức nợ dự kiến của Mỹ giảm, điều đó có thể gây áp lực lên vàng, theo Tait tại Hội đồng Vàng Thế giới. "Có 10 yếu tố đẩy giá vàng hơn nữa, và một điều sẽ đảo ngược tình thế, đó là khi ông Trump cực kỳ may mắn đạt được lạm phát thấp và tăng trưởng (kinh tế) cao", ông nói.

Các nhà đầu tư lo lắng về sự độc lập của Fed nhắc đến việc bổ nhiệm cố vấn Nhà Trắng Stephen Miran vào Hội đồng điều hành Fed, và cuộc chiến pháp lý mang tính bước ngoặt về việc liệu Tổng thống Trump có thể sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook hay không.

Ruth Crowell, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Thị trường vàng London, chỉ ra rằng giá vàng đã tăng vọt sau khi ông Trump nhắm vào bà Lisa Cook. Nếu bà Cook chắc chắn giữ được ghế tại Fed, mọi thứ có thể sẽ lắng xuống.

Một yếu tố khác có thể kìm đà tăng giá vàng là nếu một số ngân hàng trung ương bắt đầu bán vàng để giữ vàng trong phạm vi phân bổ danh mục cho phép. Do vàng tăng giá quá nhanh, giá trị của vàng tính theo tỷ trọng nắm giữ của ngân hàng trung ương cũng tăng vọt.

Khó có thể đánh giá liệu giá vàng hiện tại đang trong vùng bong bóng hay không bởi không giống như cổ phiếu hay trái phiếu, vàng không đem lại cổ tức hay lợi tức để có thể đo lường giá trị của vàng so với chi phí của nó và so sánh nó với lợi nhuận từ các tài sản khác.

Thay vào đó, giá vàng thường bị chi phối phần lớn bởi quan điểm rộng hơn của các nhà đầu tư về thế giới, những đợt bong bóng đầu cơ, và diễn biến của lạm phát.

Giá vàng tăng đột biến khi xảy ra cú sốc lạm phát những năm 1970 và sau đó sụt mạnh vào đầu những năm 1980. Kim loại này cũng có một đợt giảm giá tương tự sau khi đạt đỉnh vào năm 2011.

Xét về hiệu suất, đợt tăng giá gần đây đã vượt xa mức bình thường, cao hơn 20% so với đường trung bình động 200 ngày và cao hơn 70% so với đường trung bình động 200 tuần, theo phân tích của BofA. Điều này chỉ xảy ra ba lần trước đây khi giá vàng đạt đỉnh rồi sau đó giảm 20-33%.

Một động lực thúc đẩy giá vàng trong năm nay là kỳ vọng ngày càng tăng về việc Fed hạ lãi suất, từ đó làm giảm sức hấp dẫn của việc nắm giữ nợ chính phủ, ngay cả khi mọi người có lo ngại về triển vọng lạm phát.

Tại Mỹ, các nhà đầu tư đang kỳ vọng 4 lần giảm lãi suất, mỗi lần 0,25 điểm phần trăm cho đến cuối năm sau, bất chấp lạm phát vượt mục tiêu 2% của Fed khi vẫn ở mức 2,7% vào tháng 8, và các chính sách tài khóa nới lỏng. Do đó, một số nhà đầu tư trở nên cảnh giác về khả năng lạm phát tăng vọt.

Dan Taylor, Giám đốc đầu tư tại công ty quản lý đầu tư Man Numeric, cho rằng mọi người đang cố gắng bảo vệ vốn liếng và sở hữu các tài sản không phải là tài sản giấy một cách hợp lý. Trước tình trạng nợ công Mỹ cao, các nhà đầu tư đang mua những thứ "có nguồn cung hạn chế hơn" như vàng hoặc thậm chí là Bitcoin.

Sự leo thang căng thẳng thương mại gần đây giữa Mỹ và Trung Quốc đã tiếp thêm động lực cho đợt tăng giá vàng thời gian qua khi người mua ở Trung Quốc trở lại sau kỳ nghỉ lễ kéo dài một tuần.

Một số nhà quan sát vàng lâu năm lo ngại về tâm lý FOMO, khi các nhà đầu tư không muốn bỏ lỡ đà tăng giá có thể đẩy giá vàng vào một đợt điều chỉnh mạnh hơn.

Các đặc tính vốn có của vàng khiến các nhà đầu tư khó có thể xác định thời điểm thoát ra hoặc đo lường mức độ hưng phấn quá mức của loại tài sản này.

Điều khiến các nhà đầu tư lo lắng là một số phương pháp truyền thống để xác định vàng quá đắt hay quá rẻ không còn đáng tin cậy như trước nữa. Một trong số đó là mối quan hệ với lãi suất điều chỉnh theo lạm phát, hay còn gọi là lãi suất thực. Theo quan điểm truyền thống, khi lãi suất giảm, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng thay vì trái phiếu sinh lời giảm xuống, và giá vàng sẽ được hỗ trợ. Tuy nhiên, mối quan hệ này không còn mấy ứng nghiệm khi lãi suất thực tăng cùng lúc với vàng sau đại dịch COVID-19.

Một hình mẫu vẫn được duy trì là mối quan hệ ngược chiều giữa vàng và đồng USD. Hiện thế giới đang ghi nhận đà tăng mạnh nhất của vàng kể từ thập niên 1970, trong khi đồng USD đang hướng đến năm giảm mạnh nhất kể từ năm 2017, khi kỳ vọng ngày càng tăng về việc Fed cắt giảm lãi suất và lo ngại về sự độc lập của Fed đã kéo đồng bạc xanh xuống.