Băn khoăn quy định hoàn thuế khi sửa Luật Thuế VAT

Ngày 8/12, tiếp tục kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận ở tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế giá trị gia tăng (VAT).

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế VAT, đa số các đại biểu thống nhất việc tiếp nhận ý kiến của các bên liên quan trong quá trình thực thi luật là cần thiết để kịp thời có giải pháp tháo gỡ vướng mắc, điểm nghẽn cho người dân và doanh nghiệp.

Nhiều ý kiến của đại biểu Quốc hội cũng đề nghị cân nhắc thận trọng vì luật và các văn bản hướng dẫn vừa triển khai, chưa đủ thời gian đánh giá toàn diện.

Thu thuế 5% rồi lại hoàn 5%, không tạo ra giá trị cho ngân sách

Đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn TP. Hà Nội) chỉ ra sự bất hợp lý trong quy định thuế suất hiện hành đối với hàng hóa nông sản chưa chế biến hoặc sơ chế. Theo nguyên tắc, các hàng hóa nông sản chưa chế biến hoặc mới sơ chế không thuộc diện chịu thuế giá trị gia tăng.

Theo ông Cường, doanh nghiệp mua các sản phẩm này rồi bán lại cho đơn vị khác để tiếp tục sơ chế cũng không phải chịu thuế. Tuy nhiên, quy định hiện hành lại xếp nhóm hàng hóa này vào diện chịu thuế 5%.

"Điều này dẫn tới tình trạng, doanh nghiệp phải nộp thuế 5% khi bán hàng, nhưng sau đó, khi các công ty xuất khẩu mua lại và thực hiện xuất khẩu thì thuế 5% này lại được hoàn trả. Như vậy, thực chất chỉ là thu thuế 5% rồi lại hoàn 5%, không tạo ra giá trị thực cho ngân sách", đại biểu đoàn Hà Nội nhấn mạnh.

Ông Cường phân tích, về phía doanh nghiệp kinh doanh, họ phải tạm thời ứng một khoản tiền lớn để nộp thuế 5% trong một thời gian, làm tăng chi phí vốn và gánh nặng tài chính.

Về phía Nhà nước, việc này tạo ra một quy trình hành chính không cần thiết, mất công thu thuế rồi lại mất công hoàn thuế, dẫn đến tốn kém chi phí quản lý và thời gian. Lợi ích duy nhất của Nhà nước là được giữ lại khoản tiền thuế đó trong một thời gian ngắn, trong khi doanh nghiệp mất đi chi phí cơ hội của số tiền này.

Cũng theo vị đại biểu Quốc hội, quy định này không mang lại lợi ích thực tế cho Nhà nước mà chỉ gây lãng phí nguồn lực và tạo ra sự phức tạp cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải ứng trước một khoản tiền để nộp thuế, còn Nhà nước thì vừa mất công thu, vừa mất công hoàn.

"Xét tổng thể, quy định này không mang lại lợi ích thực sự, ngoài việc Nhà nước giữ tạm được khoản thuế trong một thời gian và doanh nghiệp thì bị chiếm dụng vốn trong khoảng thời gian đó", ông Cường nói.

Hiện nay, khi một cơ sở sản xuất mua vật tư đầu vào có thuế giá trị gia tăng nhưng sản phẩm đầu ra của họ lại thuộc diện không chịu thuế, thì họ không được khấu trừ phần thuế đã nộp ở khâu đầu vào.

Điều này vô hình trung khiến người sản xuất phải "chịu" luôn phần thuế giá trị gia tăng, trong khi đúng nguyên tắc, thuế giá trị gia tăng là loại thuế đánh vào người tiêu dùng cuối cùng, không phải người sản xuất.

"Do đó, quy định cho phép khấu trừ phần thuế này khi doanh nghiệp có hoạt động bán ra các mặt hàng chịu thuế là phù hợp, bảo đảm đúng nguyên tắc thuế giá trị gia tăng chỉ đánh vào người tiêu dùng cuối cùng", đại biểu Hoàng Văn Cường góp ý.

Đại biểu Nguyễn Việt Thắng (đoàn An Giang) cho rằng, cần có thêm thời gian đánh giá tác động những bất cập của Luật Thuế VAT để nghiên cứu sửa đổi một số điều trong luật.

Đại biểu này cũng cho rằng chưa cần thiết trình Quốc hội sửa luật tại kỳ họp này, trường hợp cần xử lý ngay những điểm nghẽn, Chính phủ có thể ban hành Nghị quyết theo Nghị quyết số 206 của Quốc hội, sau đó đánh giá toàn diện để đề xuất sửa luật trước tháng 3/2027.

Các đại biểu cũng nêu ý kiến cần xem xét các đối tượng không chịu Thuế VAT, cũng như các quy định về điều kiện hoàn thuế khi người bán đã kê khai nộp thuế.

Khó khăn của doanh nghiệp sẽ chuyển trực tiếp sang bà con nông dân

Ngoài ra, các đại biểu Quốc hội cũng cho biết, các hiệp hội và doanh nghiệp đã phản ánh vướng mắc về chính sách Thuế VAT.

Đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) góp ý về quy định khấu trừ thuế đầu vào đối với hàng hóa, dịch vụ không phải tính thuế. Bà cho rằng, đây là điểm sửa đổi lớn nhất và cũng tiềm ẩn nhiều hệ quả. Việc cho phép khấu trừ toàn bộ thuế đầu vào về mặt lý thuyết là tích cực, giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, đại biểu nhận thấy, ranh giới giữa "không phải tính thuế" và "không chịu thuế" hiện rất mờ nhạt. Nếu không làm rõ thì sẽ dẫn tới cách hiểu tùy tiện, doanh nghiệp có thể khai báo theo hướng có lợi tối đa, trong khi cơ quan thuế lại áp dụng cách hiểu ngược lại.

Bên cạnh đó, việc mở rộng khấu trừ đầu vào có thể dẫn đến tăng áp lực hoàn thuế, tạo thêm rủi ro gian lận nếu không có cơ chế kiểm tra điện tử và đánh giá rủi ro đi kèm. Nữ đại biểu đề nghị bổ sung điều khoản giao Chính phủ quy định rõ điều kiện khấu trừ thuế, tránh trường hợp doanh nghiệp bị "treo thuế" do cách áp dụng không thống nhất.

Tại phiên thảo luận tổ, Bộ trưởng Tài chính Nguyễn Văn Thắng nhấn mạnh, thực tiễn triển khai luật đã phát sinh nhiều vướng mắc, khiến doanh nghiệp gặp khó và nguy cơ tác động trực tiếp đến đời sống nông dân.

Việc sửa đổi nhằm tháo gỡ "điểm nghẽn" trong hoàn thuế giá trị gia tăng, khôi phục cơ chế phù hợp, bảo đảm công bằng thuế, hạn chế gian lận và tạo thuận lợi tối đa cho người dân, doanh nghiệp.

"Nếu không sửa ngay, khó khăn của doanh nghiệp sẽ chuyển trực tiếp sang bà con nông dân, đến những người mà có thể nói là yếu thế trong cái bối cảnh thiên tai, lũ lụt như hiện nay", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo chương trình của kỳ họp thứ 10, chiều nay (9/12), Quốc hội sẽ thảo luận ở hội trường về dự án luật này. Chiều 11/12, Quốc hội biểu quyết thông qua dự luật.