Đơn giản hoá thủ tục để thúc đẩy phát hành trái phiếu ra công chúng

Lũy kế nửa đầu năm 2024, số liệu cho thấy có 5 đợt phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng với trị giá 10.377 tỷ đồng, chiếm 9,09% tổng giá trị phát hành, còn lại là trái phiếu riêng lẻ (TPRL). Tỷ trọng trái phiếu phát hành ra công chúng đã tăng khá nhanh trong thời gian gần đây nhưng vẫn chiếm tỷ lệ khiêm tốn so với TPRL.

Tham gia phát hành trái phiếu ra công chúng phần lớn là những định chế tài chính hoặc tên tuổi lớn có uy tín như Tập đoàn Vingroup tháng 4/2024 phát hành ra công chúng 2.000 tỷ đồng TP mã VICH2326002, kỳ hạn 24 tháng, lãi suất 12,5%/năm. Đây là đợt phát hành đầu tiên trong tổng số 5 đợt phát hành ra công chúng với tổng giá trị huy động là 10.000 đồng.

Theo sau là Ngân hàng TMCP Bắc Á trong cùng ngày 17/6/2024 huy động 2.000 tỷ đồng trái phiếu ra công chúng qua 3 đợt phát hành, lãi suất dao động từ 7-8%/năm ở kỳ tính lãi đầu tiên.

Thời gian gần đây, loạt nhà băng cũng thông báo chào bán trái phiếu ra công chúng nhằm có thêm nguồn vốn dài hạn như Agribank (huy động 10.000 tỷ đồng), HDBank (1.000 tỷ đồng)…

Mở rộng trong cả giai đoạn 2018-2023, tỷ lệ phát hành TP ra công chúng luôn ở mức thấp, chỉ dao động từ 4,1% đến 9,09%.

Giới chuyên gia nhìn nhận các tổ chức phát hành thờ ơ với trái phiếu công chúng do hình thức phát hành TPRL không cần xin cấp phép và có thể chủ động tìm đối tác. Trong khi đó, điều kiện để phát hành trái phiếu công chúng khắt khe hơn nhiều. Theo Luật Chứng khoán 2019 (khoản b, điều 15), hoạt động kinh doanh của tổ chức phát hành 2 năm liên tục liền trước năm đăng ký chào bán phải có lãi, đồng thời không có lỗ lũy kế tính đến năm đăng ký chào bán, doanh nghiệp mới được đăng ký phát hành trái phiếu ra công chúng.

Trong khi đó, thực tế nhiều đợt phát hành TPRL lớn được thực hiện bởi những doanh nghiệp ít tên tuổi, thông tin hạn chế, thậm chí một số mới thành lập chưa đến 1 năm.

Đơn giản hoá thủ tục, giảm thời gian thẩm định hồ sơ là yếu tố then chốt để thúc đẩy phát hành TPDN ra công chúng.

Mặt khác, như Nhadautu.vn đề cập ở nhiều bài viết, trong giai đoạn phát triển nóng của thị trường TPDN, một “mô-típ” chung là nhiều tổ chức phát hành sẽ phát hành TPRL cho một nhóm nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp có liên hệ đến họ, sau đó nhóm này sẽ tiếp tục phân phối tới nhà đầu tư cá nhân, người dân. Phương thức này đã gây nhiều hệ lụy rất lớn như đã biết. Trên cơ sở đó, Nghị định 65 sửa đổi Nghị định 153 được ra đời theo hướng siết chặt tiêu chuẩn nhà dầu tư chuyên nghiệp – tức phía mua vào TPRL.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV nhấn mạnh vai trò của việc thúc đẩy phát hành trái phiếu ra công chúng: "Chúng ta đã siết đầu này thì cần khơi thông đầu kia, nếu không sẽ gây tắc nghẽn trên thị trường vốn. Có nghĩa là, siết trái phiếu phát hành riêng lẻ thì phải có giải pháp, hướng đi để "mở" trái phiếu phát hành ra công chúng. Việc đơn giản hoá thủ tục, giảm thời gian thẩm định hồ sơ trái phiếu phát hành ra công chúng là yếu tố then chốt để thúc đẩy hoạt động này".

Tăng phát hành trái phiếu ra công chúng

Việc siết chặt cả TPRL và trái phiếu phát hành ra công chúng thời gian qua đã khiến thị trường TPDN rơi vào tình trạng ảm đạm, giá trị huy động trên thị trường liên tục sụt giảm. Giới chuyên gia nhìn nhận rằng, cần khuyến khích phát triển TPDN ra công chúng, khi đó hoạt động huy động vốn vừa được giám sát, lại vừa bổ sung nguồn hàng cho thị trường, phù hợp thông lệ quốc tế, giúp thu hút nhà đầu tư có chất lượng, các quỹ đầu tư trong nước và quốc tế.

Tuy nhiên, TS. Lê Xuân Nghĩa, chuyên gia kinh tế cho biết, khó khăn nhất hiện nay của việc phát hành trái phiếu ra công chúng lại nằm ở khâu thủ tục hành chính. Hiện nay, có tình trạng rất nhiều hồ sơ phát hành trái phiếu cả riêng lẻ và ra công chúng, ngay cả hồ sơ IPO cũng tắc nghẽn.

Nhiệm vụ của cơ quan quản lý là đơn giản hoá thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ phát hành hoặc nếu hồ sơ không đạt cũng cần có câu trả lời sớm cho nhà phát hành trong vòng 1-2 tuần. Đó là kỷ luật công vụ.

"Chuyện chờ đợi xét duyệt hồ sơ phát hành trái phiếu không chỉ kéo dài một vài tháng mà hiện nay là cả năm. Như vậy, về phía doanh nghiệp sẽ mất cơ hội đầu tư, về phía thị trường sản phẩm càng trở nên khan hiếm, thiếu hấp dẫn. Vì vậy, muốn đẩy mạnh thị trường trái phiếu doanh nghiệp, trong đó có trái phiếu phát hành ra công chúng, nhiệm vụ của cơ quan quản lý là đơn giản hoá thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xét duyệt hồ sơ phát hành hoặc nếu hồ sơ không đạt cũng cần có câu trả lời sớm cho nhà phát hành trong vòng 1-2 tuần. Đó là kỷ luật công vụ. Làm được điều này sẽ giúp thị trường cải thiện cả về chất và lượng", ông Nghĩa nhấn mạnh.

Đồng quan điểm, TS. Cấn Văn Lực cho rằng, việc đẩy mạnh phát hành TPDN ra công chúng là phù hợp thông lệ quốc tế và cần có giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động này.

Theo đó, việc đơn giản hoá thủ tục hành chính, áp dụng hạ tầng công nghệ trong vận hành, quản lý giám sát thị trường là rất quan trọng. "Với doanh nghiệp, vài ba tuần là cơ hội kinh doanh. Nếu thời gian xử lý hồ sơ của cơ quan quản lý lên tới 3 tháng, 6 tháng, thậm chí 1 năm thì cơ hội đã không còn. Bộ Tài chính cần thể hiện quan điểm rõ ràng để định hướng thị trường nhằm hướng tới tăng sản phẩm, mở rộng cơ sở nhà đầu tư, tăng thanh khoản của thị trường thứ cấp", ông Lực nói.

Chia sẻ về định hướng đẩy mạnh trái phiếu phát hành ra công chúng, Bộ trưởng Bộ Tài chính Hồ Đức Phớc nhìn nhận, thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển mạnh mẽ thời gian qua chủ yếu là trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ. Hầu hết các doanh nghiệp lựa chọn kênh trái phiếu riêng lẻ, do yêu cầu đơn giản hơn. Ngược lại, kênh phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng không được doanh nghiệp chú trọng vì thủ tục, yêu cầu, điều kiện, tiêu chuẩn cao hơn.

"Đây là thực tế chúng ta cần nhìn nhận để có các giải pháp chỉnh tiết hợp lý hơn. Chúng ta không cấm doanh nghiệp phát hành trái phiếu riêng lẻ, miễn là các chủ thể tham gia tuân thủ đúng quy định pháp lý và theo đúng tinh thần là tự vay, tự trả và tự chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, thời gian qua đã bộc lộ hạn chế như: lừa dối khách hàng, trái phiếu quá hạn không được thanh toán đầy đủ... Thời gian tới, cơ quan quản lý sẽ cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, rà soát pháp lý, tạo điều kiện hỗ trợ, khuyến khích các doanh nghiệp phát hành trái phiếu doanh nghiệp ra công chúng. Có thể sẽ không có mục tiêu cụ thể là mở rộng hay thu hẹp thị trường nào, nhưng rõ ràng việc ưu tiên phát triển các thị trường tập trung có sự quản lý hiệu quả của cơ quan nhà nước sẽ giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển minh bạch, an toàn và bền vững hơn", Bộ trưởng Tài chính nhấn mạnh.

Nhằm góp phần khơi thông, tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp, sáng 16/8 tại Hà Nội, Tạp chí Nhà đầu tư/ Tạp chí điện tử Nhadautu.vn sẽ tổ chức Hội thảo "Phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp hướng tới chuyên nghiệp, bền vững".

Hội thảo có sự góp mặt của lãnh đạo các Bộ, Ban, Ngành, Hiệp hội, các chuyên gia kinh tế, đại diện lãnh đạo các ngân hàng thương mại, công ty chứng khoán, công ty niêm yết, các tổ chức quốc tế, tổ chức xếp hạng tín nhiệm...

Sự kiện được tường thuật trên các nền tảng của Tạp chí điện tử Nhadautu.vn và chuyên trang tiếng Anh TheInvestor.vn.

Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về Tạp chí Nhà đầu tư, tầng 7, số 65 Văn Miếu, Đống Đa, Hà Nội, hoặc liên hệ Ms Nguyễn Hồng, thư ký Ban biên tập (Phone: 098.966.8400; Email: nguyenhong@nhadautu.vn).