Cuộc chiến giá bào mòn lợi nhuận các nhà phân phối ôtô

Theo báo cáo của Hiệp hội các Nhà sản xuất Ôtô Việt Nam (VAMA), tính đến hết tháng 9, doanh số bán hàng các thành viên VAMA đạt 205.125 xe, tăng 6% so với cùng kỳ 2024. Hyundai Thành Công cũng công bố doanh số 35.802 xe được bán ra cùng thời gian. Trong khi đó, VinFast ghi nhận mức tăng trưởng vượt trội với 103.884 xe, gần bằng 120% doanh số cả năm trước (khoảng 87.000 xe). Tổng thể, toàn thị trường đạt gần 345.000 xe (chưa tính các đơn vị nhập khẩu ngoài VAMA).

Theo VAMA, mặc dù quy mô doanh số tăng về số lượng, nhưng lại không đồng đều ở các dòng xe. Dòng xe du lịch sử dụng nhiệt liệu hóa thạch đang gặp cạnh tranh lớn từ dòng xe điện (EV- chủ yếu từ thương hiệu Vinfast) và xe lai xăng-điện (Hybrid). Lũy kế 9 tháng đầu năm, doanh số bán ra dòng xe du lịch của các thành viên VAMA giảm 3% so với cùng kỳ năm trước, còn 139.250 xe. Dòng xe Hybrid tăng trưởng mạnh 73%, đạt doanh số 9.785 xe. Ở dòng xe dịch vụ cũng ghi nhận mức tăng trưởng khá với tổng cộng 55.471 xe được bán ra, tăng 24% so với cùng kỳ.

Rõ ràng, quy mô của thị trường đang mở rộng, nhưng tùy phân khúc. Điều đó đã và đang tác động lớn đến kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp phân phối.

Trong quý III, Công ty cổ phần Dịch vụ Ôtô Hàng Xanh – Haxaco (mã CK: HAX), đơn vị chuyên cung cấp thương hiệu xe hạng sang Mercedes- Benz đã phải báo lỗ. Doanh thu quý III đạt 1.150 tỷ đồng, giảm 25% so với cùng kỳ năm trước. Biên lợi nhuận gộp giảm từ 11,3% về 5,1%. Công ty báo lỗ 25,8 tỷ đồng, giảm sâu so với mức lãi 90 tỷ cùng kỳ.

Lũy kế 9 tháng, Haxaco đạt 3.137 tỷ đồng doanh thu nhưng chỉ đạt lợi nhuận 1 tỷ đồng, giảm 99% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, phần lợi nhuận sau thuế thuộc về cổ đông công ty mẹ bị âm 27,4 tỷ đồng.

Doanh nghiệp cho biết trong quý III thị trường ôtô ghi nhận nhiều biến động, với hàng loạt chương trình giảm giá mạnh không chỉ ở phân khúc xe sang mà còn lan rộng sang phân khúc phổ thông. Các đối thủ liên tục tung ra mẫu xe mới đi kèm chính sách ưu đãi sâu nhằm tăng sức cạnh tranh và thu hút khách hàng. Bên cạnh đó, chi phí vận hành cũng tăng so với cùng kỳ do quá trình mở rộng quy mô hoạt động.

Công ty con của Haxaco, Công ty cổ phần Sản xuất, Thương mại và Dịch vụ Ôtô PTM (Mã CK : PTM), cũng không tránh được khó khăn dù là nhà phân phối thương hiệu xe “bình dân” MG. Doanh thu 9 tháng đầu năm đạt 988 tỷ đồng (+13%), nhưng lợi nhuận sau thuế giảm 63% xuống 33,7 tỷ đồng.

Sức ép cạnh tranh về giá cùng chi phí vận hành tăng khiến hiệu quả kinh doanh tiếp tục bị bào mòn, dù doanh số không giảm. Biên lợi nhuận gộp PTM giảm từ 19,1% xuống 14,4%.

Công ty cổ phần Dịch vụ Sài Gòn – Savico (Mã CK: SVC) – đơn vị thành viên Tasco Auto gây chú ý khi công bố mức lãi ròng quý III đạt 364 tỷ đồng, tăng đột biến so với hơn 6 tỷ đồng cùng kỳ năm ngoái, và gấp gần 4 lần lợi nhuận cả năm 2024 (100 tỷ đồng).

Tuy nhiên, phần lớn mức tăng đến từ 668 tỷ đồng doanh thu tài chính, chứ không phải từ hoạt động bán hàng và cung cấp dịch vụ do trong kỳ công ty thực hiện bán dự án bất động sản.

9 tháng đầu năm, SVC ghi nhận doanh thu thuần 20.547 tỷ đồng, tăng 27% so với cùng kỳ; lợi nhuận sau thuế công ty mẹ đạt 450 tỷ đồng, gấp 8,6 lần cùng kỳ.

Tuy nhiên, phân tích kỹ hơn thì biên lợi nhuận gộp của công ty thu hẹp từ 7,2% về 6,7%. Chi phí lãi vay, chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp đồng loạt tăng. Nếu không có khoản lãi bán dự án bất động sản thì lợi nhuận Savico có lẽ sẽ giảm sâu so với cùng kỳ năm trước.

Tồn kho và nợ vay cùng tăng cao

Đáng chú ý, trong BCTC của cả 3 đơn vị nêu trên cùng cho thấy lượng hàng tồn kho tăng mạnh. Như, SVC tăng lượng hàng tồn kho lên 2.344 tỷ đồng, cao hơn 40% so với đầu năm.

Haxaco cũng ghi nhận giá trị hàng tồn kho 812 tỷ đồng, tăng 152 tỷ so với đầu năm. PTM mặc dù chiếm thị phần nhỏ hơn SVC và HAX nhưng giá trị hàng tồn kho cũng tăng mạnh từ 127 tỷ đồng đầu kỳ lên mức 345 tỷ đồng ở thời điểm cuối quý III.

Theo kinh nghiệm của tổ chức Cox Automotive Inc. tại thị trường Mỹ, mức tồn kho lớn thường kéo theo chi phí tài chính và kho bãi tăng cao, buộc doanh nghiệp phải giảm giá bán để xoay vòng vốn, từ đó gây bào mòn biên lợi nhuận.

Tuy nhiên, tại Việt Nam, quý IV luôn là thời điểm sôi động nhất của thị trường. Nhu cầu mua sắm trước tết luôn ở mức cao. Tâm lý khách hàng không còn muốn chờ đợi lâu để có được chiếc xe mới. Điều này khiến các doanh nghiệp bắt buộc phải dự trữ lượng hàng hóa nhất định nếu không muốn mất thị phần vào tay đối thủ.

Số liệu cho thấy đa phần các công ty phân phối đều tăng nợ vay ở thời điểm cuối quý III. Savico ghi nhận tổng nợ vay ở mức 5.609 tỷ đồng, tăng thêm hơn 1.500 tỷ đồng so với đầu năm. Haxaco tăng nhẹ nợ vay ngắn hạn từ 670 tỷ lên 719 tỷ đồng và PTM tăng từ 26 tỷ lên 180,5 tỷ đồng.

Trong bối cảnh biên lợi nhuận thấp, các hãng xe đang chọn cách ra mắt sản phẩm mới ở phân khúc còn ít cạnh tranh.

Sau khi Ford giới thiệu dòng xe thuần điện đầu tiên của hãng tại Việt Nam vào tháng 9, các hãng như Suzuki và Mitsubishi đã lên kế hoạch tung mẫu mới được nhập khẩu từ Indonesia trong quý IV. VinFast cũng dự kiến ra mắt mẫu xe điện 2 chỗ, hướng đến thị trường đô thị.

Theo một nghiên cứu năm 2024 của KPMG: “Nhu cầu được dự báo sẽ đạt 800.000-900.000 xe vào năm 2025 và lên tới khoảng 1,8 triệu xe vào năm 2030.”

Do đó, cuộc cạnh tranh cuối năm nay và các năm sau chắc chắn sẽ khốc liệt, không chỉ giữa các thương hiệu mà còn giữa các nhà phân phối trong việc duy trì biên lợi nhuận và dòng tiền.