[Cafe Cuối tuần] Khi vàng không còn ‘an toàn’

Dưới góc nhìn “tài sản trú ẩn”, vàng vẫn là kênh phòng vệ rủi ro trong dài hạn, nhưng những gì diễn ra từ cuối tháng 1 đến nay cho thấy: vàng không hề “an toàn” theo nghĩa giá ít biến động. Nó “an toàn” hơn ở vai trò giữ sức mua/đa dạng hóa danh mục khi bất định vĩ mô tăng cao. Còn trong ngắn hạn, nhà đầu tư vẫn có thể chịu các nhịp tăng sốc hoặc giảm sâu như cổ phiếu hay hàng hóa.

Nhà đầu tư mua vàng trong nước chịu rủi ro kép

Trên thế giới, vàng vừa có đợt biến động cực mạnh sau chuỗi lập đỉnh. Ngày 29/1, vàng thế giới ghi nhận mức kỷ lục quanh 5.594,82 USD/oz trước khi đảo chiều mạnh. Chỉ 1 ngày sau, 30/1/2026, giá rơi kiểu “thác đổ”: -9,5% trong ngày (mức giảm mạnh nhất kể từ 1983 theo Reuters), cho thấy trạng thái “đòn bẩy/đầu cơ hóa” và hoạt động chốt lời/giải chấp rất lớn sau chuỗi tăng nóng. Hiện nay, vàng có nhịp dao động rất rộng, có lúc tăng mạnh trong phiên nhưng cuối cùng giảm nhẹ, hoặc rơi sâu sau đó phục hồi.

Thông điệp chính của diễn biến này là khi vàng đã lên vùng đỉnh lịch sử và thị trường ở trạng thái “đông người cùng phía”, chỉ cần cú hích (USD mạnh lên, khẩu vị rủi ro đảo chiều, call margin, hoặc tin vĩ mô/địa chính trị) là giá có thể rung lắc cực mạnh. Cũng theo Reuters, bối cảnh các phiên gần đây là do “thị trường bất ổn, USD mạnh, nhà đầu tư đóng vị thế”.

Tại Việt Nam, vàng miếng SJC cũng có mức biến động lớn, tăng, giảm 3 đến 5 triệu mỗi ngày, thậm chí chênh lệch 10 triệu đồng mỗi lượng.

Ngày 6/2, giá vàng chốt quanh 171 – 174 triệu đồng/lượng (mua–bán), giảm khoảng 3 triệu đồng/lượng so với cuối ngày trước đó. Nếu quy đổi nhanh từ giá thế giới 4.700 – 4.800 USD/oz thì tương đương khoảng ~147 - 148 triệu đồng/lượng (chưa tính thuế/phí/chênh lệch thị trường). Mức chênh có thể xấp xỉ ~24 triệu đồng/lượng; tức mức chiết khấu nội địa rất lớn.

Chênh lệch lớn dẫn tới vị thế “kém an toàn” hơn cho nhà đầu tư Việt Nam. Bởi, rủi ro của bạn không chỉ là giá vàng thế giới, mà còn là rủi ro co giãn premium SJC. Khi thị trường hoảng loạn, mức chiết khấu có thể: nới rộng (nguồn cung/khả năng chuyển đổi hạn chế, tâm lý “nắm vàng vật chất”), hoặc thu hẹp rất nhanh (chính sách/kiểm tra thị trường, nhu cầu suy giảm, chênh lệch bị “nén” qua các kênh khác).

Nhà đầu tư mua ở vùng chiết khấu cao có thể “lỗ kép”: vàng thế giới giảm + chiết khấu thu hẹp.

Về mặt chính sách, Nghị định 340/2025/NĐ-CP sẽ có hiệu lực từ 9/2/2026 tới đây. Nghị định tập trung vào xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, trong đó có các hành vi liên quan mua bán vàng miếng không đúng quy định, mức phạt có thể lên tới hàng trăm triệu đồng và có thể kèm tịch thu tang vật/biện pháp khắc phục tùy hành vi.

Nghị định chưa có hiệu lực nhưng tác động kỳ vọng đã có thể xuất hiện theo 3 kênh. Thứ nhất, tâm lý – hành vi: người dân/doanh nghiệp thận trọng hơn với giao dịch “chợ đen/phi chính thức”, chuyển sang kênh niêm yết chính thống → thanh khoản “ngoài luồng” có thể giảm.

Thứ hai, chi phí tuân thủ tăng: các điểm kinh doanh nhỏ lẻ có thể dè chừng, làm thị trường ngắn hạn kém “mượt”.

Thứ ba, mức chiết khấu SJC khó dự đoán hơn: nếu dòng tiền trú ẩn vẫn mạnh trong khi kênh giao dịch bị siết, chênh lệch trong – ngoài nước có thể “neo” cao.

Khó để nói Nghị định 340/2025/NĐ-CP đang làm giá vàng tăng/giảm bao nhiêu? Song, ở thời điểm này, điều chắc chắn là Nghị định làm tăng rủi ro pháp lý cho các giao dịch sai quy định, khiến “vàng tự do” kém hấp dẫn hơn về mặt an toàn pháp lý.

Thời điểm này có nên đầu tư vàng?

Các tổ chức lớn nhìn chung vẫn xem vàng có “đất diễn” trong 2026, nhưng nhấn mạnh bối cảnh biến động cao. Như World Gold Council (WGC) báo cáo nhu cầu vàng cho thấy 2025 ghi nhận tổng cầu (kể cả OTC) vượt 5.000 tấn lần đầu, đồng thời giá tạo liên tục tạo ra 53 đỉnh lịch sử. Điều này phản ánh vai trò trú ẩn và dòng tiền đầu tư mạnh.

Trong báo cáo chiến lược 2026 của WGC đưa ra khung kịch bản “push ahead/pull back”, hàm ý 2026 có thể tiếp tục thuận lợi nhưng sẽ có giai đoạn điều chỉnh.

J.P. Morgan cho rằng kỳ vọng xu hướng còn tích cực, hướng tới vùng ~5.000 USD/oz vào quý IV/2026 và nhấn mạnh lực mua từ ngân hàng trung ương/nhà đầu tư. Goldman Sachs điều chỉnh dự báo cuối 2026 lên khoảng 5.400 USD/oz trong một số cập nhật gần đây.

Trong bối cảnh đó, trong năm 2026, nếu nhà đầu tư mua vàng để trú ẩn dài hạn hoặc đa dạng hóa thì vàng vẫn có cơ sở (bất định địa chính trị, kỳ vọng lãi suất, nhu cầu ngân hàng trung ương…).

Nếu nhà đầu tư mua để lướt sóng ngắn hạn lúc thị trường vừa trải qua “đỉnh–sập–hồi”, rủi ro rất cao vì biến động lớn và dễ bị quét theo nhịp biến động của đồng USD hoặc tâm lý toàn cầu.

Riêng tại Việt Nam, nhà đầu tư cần cân nhắc thêm 2 rủi ro đặc thù. Đó là mức chiết khấu SJC lớn và rủi ro pháp lý/kênh giao dịch gia tăng khi Nghị định 340 sắp hiệu lực (9/2/2026).

Người viết cho rằng, nhà đầu tư nếu vẫn muốn nắm giữ, hãy ưu tiên tư duy phân bổ tỷ trọng (ví dụ phần nhỏ của danh mục), mua tích lũy theo nhiều nhịp thay vì “all-in”, và đặc biệt theo dõi chênh lệch SJC và vàng thế giới trước khi ra quyết định. Nếu mục tiêu là “an toàn”, đôi khi “an toàn” không nằm ở việc giá không giảm, mà ở việc bạn không phải bán đúng lúc hoảng loạn. Với biến động hiện nay, kỷ luật quản trị rủi ro quan trọng hơn dự báo giá.

(*) Giảng viên Khoa TCNH, Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG HCM.