Chủ tịch BlackRock Thụy Sĩ: Dòng tiền vẫn chưa theo kịp nhu cầu vốn xanh

Đông Nam Á chỉ chiếm 2% vốn đầu tư năng lượng sạch của thế giới

Phát biểu tại "Tuần lễ Kinh tế, Tài chính và Công nghệ Đà Nẵng năm 2026", TS. Mirjam Staub-Bisang, Chủ tịch HĐQT Quỹ đầu tư Thụy Sĩ cho thị trường mới nổi (SIFEM), Chủ tịch BlackRock Thụy Sĩ cho rằng, đối với các nhà đầu tư quốc tế, Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế hiếm có.

Theo đó, nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) liên tục lập kỷ lục, trong khi triển vọng được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi sẽ mở ra cơ hội đón thêm lượng lớn dòng vốn đầu tư. "Nói cách khác, dòng vốn đang tìm đến Việt Nam ở quy mô mà rất nhiều nền kinh tế khác mong muốn có được", bà nói.

Tuy nhiên, TS. Mirjam Staub-Bisang cho rằng, nghịch lý hiện nay là nguồn vốn dành cho quá trình chuyển đổi xanh (bao gồm phát triển năng lượng sạch và hạ tầng xanh) vẫn chưa được huy động tương xứng với nhu cầu.

Theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), khu vực Đông Nam Á cần khoảng 190 tỷ USD đầu tư mỗi năm vào giữa thập niên 2030 để phát triển năng lượng sạch. Trong khi đó, khu vực này hiện chỉ chiếm khoảng 2% tổng vốn đầu tư năng lượng sạch của thế giới.

"Nhu cầu thì ở đây nhưng dòng vốn thì chưa. Đặc biệt, không một Chính phủ nào có thể tự mình lấp đầy khoảng trống tài chính lớn đến như vậy. Ngay cả khi cộng tất cả các ngân hàng phát triển đa phương lại cũng không đủ", bà nhấn mạnh.

Ngoài ra, theo các phân tích của IEA và Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC), khoảng 2/3 nguồn vốn cho chuyển dịch năng lượng tại các nền kinh tế mới nổi sẽ phải đến từ khu vực tư nhân. Vì vậy, nguồn vốn công chỉ có thể đóng vai trò "vốn mồi", đòn bẩy thu hút dòng vốn đầu tư, thay vì trở thành nguồn lực chính.

Do đó, vấn đề không phải có thể huy động bao nhiêu tiền, mà làm thế nào để sử dụng nguồn vốn công và vốn tư nhân một cách thông minh nhằm huy động lượng vốn khổng lồ đang nằm trong các quỹ đầu tư, công ty bảo hiểm và các tổ chức quản lý tài sản nhưng hiện vẫn chưa đầu tư vào khu vực này.

Rủi ro tỷ giá là "điểm nghẽn" cần tháo gỡ

Bên cạnh những cơ hội, TS. Mirjam Staub-Bisang cho biết, rủi ro tỷ giá vẫn là một trong những rào cản lớn nhất đối với các nhà đầu tư.

Bà dẫn chứng, ngay cả khi một dự án điện được triển khai đúng tiến độ, vận hành hiệu quả, mọi kW điện đều được sản xuất đúng như cam kết. Song, biến động tỷ giá vẫn có thể khiến dự án gặp thất bại.

Theo chuyên gia này, đang có khác biệt rất lớn giữa nhà đầu tư trong nước và nhà đầu tư quốc tế. Cụ thể, nhà đầu tư trong nước có thể nắm giữ tài sản bằng đồng nội tệ, thực hiện các nghĩa vụ tài chính cũng bằng đồng này.

Trong khi đó, các nhà đầu tư quốc tế thường quản lý nguồn vốn bằng USD hoặc các ngoại tệ mạnh. Nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận rủi ro của dự án, nhưng không muốn gánh thêm rủi ro tỷ giá.

Đánh giá về cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), TS. Mirjam Staub-Bisang cho rằng, đây là bước tiến quan trọng khi cho phép nhà sản xuất điện tư nhân bán điện trực tiếp cho khách hàng với mức giá do hai bên thỏa thuận, điều này giúp nâng cao khả năng huy động vốn của dự án. Tuy nhiên, việc thanh toán vẫn bằng đồng Việt Nam khiến bài toán rủi ro tỷ giá chưa được giải quyết triệt để.

Do đó, Việt Nam cần tiếp tục phát triển khả năng huy động vốn bằng đồng nội tệ; đồng thời, xây dựng nền tảng các nhà đầu tư trong nước đủ mạnh để các dự án có thể huy động nguồn vốn dài hạn và hoàn trả bằng chính đồng tiền của dự án.

Cũng theo Chủ tịch BlackRock Thụy Sĩ, để trở thành điểm đến của dòng vốn xanh toàn cầu, Việt Nam cần xây dựng các nền tảng quan trọng.

Trước hết là tạo dựng môi trường chính sách ổn định và khả năng dự báo của chính sách, đặc biệt là các khung pháp lý đáng tin cậy trong lĩnh vực điện năng. Đối với nhà đầu tư quốc tế, khả năng dự báo gần như là yếu tố quan trọng nhất.

Bên cạnh đó, cần phát triển khả năng huy động vốn bằng đồng nội tệ, đây là điều đặc biệt quan trọng đối với các dự án hạ tầng. Tiếp đến là phát triển thị trường vốn trong nước.

Cuối cùng là hoàn thiện hạ tầng thể chế, gồm: Các chuẩn mực công bố thông tin, cơ chế thực thi và giải quyết tranh chấp.

Đặc biệt, theo Chủ tịch BlackRock Thụy Sĩ, vấn đề cốt lõi để thu hút được dòng vốn tư nhân dài hạn là nhà đầu tư sẽ rút vốn bằng cách nào khi đến dự án kết thúc chu kỳ đầu tư.

Trong đó, thị trường chứng khoán chỉ là một trong nhiều kênh thoái vốn. Hiện, thị trường vẫn chủ yếu do các nhà đầu tư cá nhân chi phối với tầm nhìn tương đối ngắn hạn. Đợt tăng trưởng hơn 40% của thị trường trong năm vừa qua phần lớn cũng được thúc đẩy bởi dòng vốn của nhà đầu tư cá nhân.

"Muốn thu hút được nguồn vốn dài hạn, thị trường cần có chiều sâu hơn, nhiều nhà đầu tư tổ chức hơn và mức độ trưởng thành cao hơn", bà chia sẻ thêm.

TS. Mirjam Staub-Bisang còn nhận định, Việt Nam đã chứng minh được sức hấp dẫn đối với dòng vốn quốc tế. Thách thức tiếp theo của Việt Nam là có thể thu hút đúng loại vốn, đúng điều kiện để phục vụ quá trình chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Đồng thời, bà cũng khuyến nghị, Việt Nam cần tiếp tục xây dựng danh mục dự án chất lượng, củng cố thể chế và tận dụng sự đồng hành của các định chế tài chính quốc tế trong giai đoạn phát triển mới.