Kỷ lục chưa từng có về số doanh nghiệp giải thể

Bức tranh kinh tế Việt Nam nửa đầu năm ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi GDP tăng 8,18%, sản xuất công nghiệp tăng 10,8%, xuất khẩu duy trì đà tăng trưởng cao và dòng vốn FDI tiếp tục đổ mạnh vào nền kinh tế.

Bên cạnh đó, khu vực doanh nghiệp cũng ghi nhận sức bật nhất định khi cả nước có gần 111.700 doanh nghiệp thành lập mới, tăng 22,5% so với cùng kỳ năm trước và hơn 58.100 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động. Tổng số doanh nghiệp gia nhập và tái gia nhập thị trường đạt gần 169.800 doanh nghiệp.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức rất cao. Số liệu của Cục Thống kê cho thấy, có 85.900 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, hơn 41.200 doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể và đặc biệt là 23.980 doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể, tăng tới 94,7% so với cùng kỳ năm trước, tương đương gấp 1,9 lần và là mức cao nhất từ trước đến nay. Bình quân mỗi tháng, gần 4.000 doanh nghiệp biến mất khỏi thị trường, phản ánh sức chống chịu của một bộ phận doanh nghiệp vẫn còn rất hạn chế sau nhiều năm đối mặt với biến động kinh tế và suy giảm nhu cầu.

"Vùng trũng" nằm ở khu vực doanh nghiệp nhỏ

Bà Phí Hương Nga, Trưởng ban Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê) cho biết, có một số yếu tố phản ánh rõ sức khỏe của doanh nghiệp. Trong những tháng đầu năm nay, trong khi số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh có thời hạn, tức là sẽ quay lại thị trường, chỉ tăng nhẹ thì doanh nghiệp ngừng hoạt động chờ làm thủ tục giải thể tăng tới 45% và doanh nghiệp giải thể tăng tới 99%.

Theo bà, đây là dấu hiệu cho thấy khó khăn của doanh nghiệp không còn mang tính ngắn hạn hay tạm thời mà đang chuyển sang giai đoạn nhiều doanh nghiệp buộc phải lựa chọn rút lui hoàn toàn khỏi thị trường.

Đáng chú ý, nhóm ngành bán buôn, bán lẻ đang chịu áp lực rất lớn. Điều này cho thấy lĩnh vực này đang chịu tác động rõ nét từ sự thay đổi của thương mại, xu hướng tiêu dùng, cạnh tranh ngày càng mạnh và sức cầu của thị trường nội địa khá yếu.

Những số liệu này chỉ ra, đà phục hồi của nền kinh tế vẫn chưa lan tỏa đồng đều tới khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vốn chiếm hơn 90% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động.

Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính - ngân hàng, nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp nội địa rơi vào tình trạng khó khăn không chỉ đến từ yếu tố thị trường mà còn bắt nguồn từ những hạn chế nội tại kéo dài nhiều năm. Trong đó, thiếu giám đốc tài chính (CFO), không có kế hoạch kinh doanh bài bản và quản trị dòng tiền yếu kém là 3 nguyên nhân cốt lõi.

Chuyên gia cho rằng, không ít doanh nghiệp nhỏ vẫn vận hành theo mô hình quản trị mang tính gia đình, nơi một người cùng lúc đảm nhận vai trò sản xuất, bán hàng và quản lý tài chính. Nhiều doanh nghiệp chỉ quan tâm đến doanh thu mà không kiểm soát dòng tiền thực tế. Khi tiền về thì chi tiêu, khi dòng tiền gián đoạn thì lập tức rơi vào khó khăn. Đây cũng là lý do khiến nhiều doanh nghiệp dù vẫn còn đơn hàng hoặc doanh thu nhưng vẫn phải đóng cửa do không còn đủ dòng tiền để duy trì hoạt động.

Bài toán lớn nhất là khả năng hấp thụ vốn

Trong khi đó, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV đánh giá, vấn đề không còn nằm ở việc nền kinh tế thiếu vốn tín dụng. Doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào "bầu sữa" ngân hàng mà cần chủ động khai thác các kênh huy động khác như trái phiếu, thị trường chứng khoán... Sức khỏe tài chính suy giảm sau nhiều năm khó khăn khiến nhiều doanh nghiệp nhỏ không đáp ứng được các điều kiện tín dụng hoặc không đủ tự tin để mở rộng sản xuất kinh doanh.

Đáng chú ý, theo ông, trong bối cảnh các tiêu chuẩn tín dụng và yêu cầu pháp lý ngày càng được siết chặt theo hướng sàng lọc kỹ hơn, nhiều doanh nghiệp nội địa đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận dòng vốn mới để duy trì hoạt động.

Vị chuyên gia nêu rõ, điểm nghẽn lớn của năm 2026 nằm ở khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp còn yếu, trong khi nhiều dự án đầu tư trong nước tiếp tục bị ách tắc bởi các thủ tục pháp lý kéo dài, làm giảm cơ hội mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm.

Trong một số báo cáo đánh giá vĩ mô nửa đầu năm 2026, nhóm chuyên gia phân tích chính sách đều chung nhận định, nền kinh tế đang đối mặt với một dạng "tăng trưởng không đồng đều". Nếu như dòng vốn, đơn hàng và cơ hội tăng trưởng chủ yếu tập trung vào khu vực doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp xuất khẩu quy mô lớn thì phần lớn doanh nghiệp trong nước lại chưa đủ năng lực để hấp thụ những cơ hội này. Biên lợi nhuận của doanh nghiệp nội tiếp tục bị bào mòn bởi giá nguyên vật liệu đầu vào tăng, chi phí logistics duy trì ở mức cao và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên thị trường nội địa.

Do vậy, 23.980 doanh nghiệp giải thể trong nửa đầu năm là một con số đủ lớn để nhắc tăng trưởng kinh tế chưa bao giờ là câu chuyện của những chỉ tiêu vĩ mô đơn thuần. Đằng sau mức tăng GDP cao, vẫn còn đó hàng chục nghìn doanh nghiệp đang thu hẹp quy mô, cạn dần dòng tiền hoặc lựa chọn rời khỏi thị trường để cắt lỗ và bảo toàn phần vốn còn lại.

Mục tiêu tăng trưởng 2 con số là đích đến của nền kinh tế trong những năm tới, song bài toán không chỉ nằm ở việc thu hút thêm những "đại bàng" mới hay tạo ra thêm các dự án tỷ USD, mà còn ở khả năng giữ được những doanh nghiệp nội địa đang hiện hữu, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn để tiếp tục đầu tư, mở rộng sản xuất và tạo thêm việc làm.