Xây dựng nông thôn mới: Không vì khó mà hạ tiêu chí!

Ngày 23/10, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Minh Hoan đã chủ trì Hội nghị trực tuyến đôn đốc hoàn thành mục tiêu xây dựng nông thôn mới NTM năm 2024.

Xây dựng nông thôn mới còn khoảng cách chênh lệch

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, tính đến ngày 20/10/2024, cả nước có 6.320/8.162 xã (77,4%) đạt chuẩn NTM. Trong đó, 2.182 xã (34,6%) đạt chuẩn NTM nâng cao và 480 xã (7,6%) đạt chuẩn NTM kiểu mẫu.

Có 296 đơn vị cấp huyện thuộc 58 tỉnh, thành phố đã được công nhận hoàn thành nhiệm vụ, đạt chuẩn NTM; chiếm 45,96% tổng số đơn vị cấp huyện của cả nước. Trong đó, 11 huyện (05%) được công nhận đạt chuẩn NTM nâng cao.

Có 22 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có 100% số xã đạt chuẩn NTM. Có 5 tỉnh (Nam Định, Đồng Nai, Hà Nam, Hưng Yên và Hải Dương) đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM.

Tuy nhiên báo cáo cũng chỉ ra rằng, kết quả đạt chuẩn xã NTM của một số vùng vẫn còn khoảng cách chênh lệch lớn, điển hình như Đồng bằng sông Hồng đạt 100%, Đông Nam Bộ đạt 95,5% trong khi đó Miền núi phía Bắc mới đạt 51,8%, Tây Nguyên 61,5%.

Đáng chú ý, vẫn còn 4 tỉnh thuộc khu vực Miền núi phía Bắc có tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM dưới 30%. Còn 5 tỉnh chưa có đơn vị cấp huyện được công nhận đạt chuẩn, hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM. Đến nay, vẫn còn 14 huyện nghèo thuộc 12 tỉnh "trắng xã NTM".

Chậm triển khai…

Báo cáo tại hội nghị, ông Ngô Trường Sơn, Chánh Văn phòng Điều phối NTM Trung ương (Bộ NN&PTNT) thừa nhận, mặc dù đã đạt được kết quả nhất định, song tiến độ triển khai Chương trình còn chậm.

Cụ thể, tiến độ ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện Chương trình của một số bộ, ngành trung ương và địa phương còn rất chậm. Đến hết 9/2024, các bộ, ngành trung ương mới hoàn thành ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn thực hiện các chỉ tiêu, tiêu chí theo phân công, vẫn còn 18 tỉnh thành phố chưa ban hành/hoặc chưa ban hành đầy đủ các văn bản cụ thể hóa các chỉ tiêu, tiêu chí NTM theo phân cấp tại Quyết định 211/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cùng với đó, tiến độ giải ngân vốn ngân sách trung ương (vốn đầu tư công, vốn sự nghiệp) năm 2024 (bao gồm các nguồn vốn của các năm trước kéo dài sang thực hiện năm 2024) đạt rất thấp.

Theo số liệu tổng hợp của Bộ Tài chính, đến hết tháng 8/2024, tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt 45% tổng kế hoạch vốn được giao (trong đó, vốn kéo dài từ các năm trước giải ngân đạt 23,3%, kế hoạch vốn giao năm 2024 giải ngân đạt 49%), tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp chỉ mới đạt 16,2% tổng dự toán thực hiện trong năm (bao gồm dự toán kéo dài từ các năm trước và dự toán giao trong năm).

Có 31 địa phương tỷ lệ giải ngân vốn sự nghiệp dưới 20%. Còn 03/16 tỉnh (Hà Tĩnh, Kon Tum, Bình Phước) chưa phân bổ hết vốn đầu tư phát triển (nguồn vốn nước ngoài) thực hiện Chương trình đầu tư phát triển mạng lưới y tế cơ sở vùng khó khăn.

Đáng ngại, phong trào xây dựng nông thôn mới ở một số địa phương có dấu hiệu chững lại, thỏa mãn với kết quả đã đạt chuẩn, chưa chú trọng nhiều đến công tác duy trì bền vững kết quả và nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM sau đạt chuẩn, nhất là tiêu chí môi trường, thu nhập, an ninh trật tự xã hội… Chất lượng các công trình cơ sở hạ tầng sau khi đạt chuẩn ở một số địa phương đã có dấu hiệu xuống cấp do chưa được quan tâm, duy tu bảo dưỡng thường xuyên…

Dựa vào báo cáo của các địa phương, dự kiến đến hết năm 2024, Văn phòng điều phối NTM trung ương cho biết, có khoảng 11 địa phương không hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ được giao năm 2024; bao gồm: Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Bắc Kạn, Hòa Bình, Lai Châu, Thanh Hóa, Thừa Thiên Huế, Quảng Ngãi, Ninh Thuận, Long An.

Phải tạo ra môi trường nông thôn đáng sống

Bộ trưởng NNPTNT Lê Minh Hoan đề nghị UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quyết liệt chỉ đạo triển khai thực hiện chương trình ở tất cả các cấp, các ngành để hoàn thành các mục tiêu về xã, huyện đạt chuẩn NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu và cấp tỉnh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM mà UBND cấp tỉnh đã đăng ký đạt được trong năm 2024.

Đồng thời, đẩy mạnh thực hiện, nâng cao chất lượng thẩm định địa phương đạt chuẩn NTM, NTM nâng cao, NTM kiểu mẫu và hoàn thành nhiệm vụ xây dựng NTM.

Bộ trưởng yêu cầu cần phải xem xét phương pháp làm việc, hình thức kết nối giữa địa phương và các cơ quan ban ngành. Khi có vướng mắc cần phải trình bày liền, qua nhóm zalo đã có, để kịp thời nắm bắt và đưa ra phương án xử lý.

Trước thực tế có nhiều địa phương đang gặp khó trong xây dựng NTM, Bộ trưởng lưu ý, không vì thế mà hạ thấp tiêu chí để có thể dễ dàng hoàn thành. "Thay vào đó, mỗi địa phương phải làm thật tốt những gì trong phạm vi khả năng của địa phương. Không phải là để lấy cái này bù cái kia, mà là qua đó cho thấy tinh thần quyết tâm, tính chủ động trong thực hiện xây dựng NTM…", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng cũng đề nghị Văn phòng Điều phối NTM theo sát, đồng hành cùng các địa phương trong triển khai chương trình. “Ban điều phối không phải chỉ chấm điểm mà còn phải tư vấn, hỗ trợ địa phương, cùng địa phương lý giải các vấn đề” – Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đối với các địa phương, ông Lê Minh Hoan lưu ý, cần đặc biệt quan tâm đến sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn; thông qua hoạt động sản xuất nông nông nghiệp đồng thời tăng thêm giá trị từ hoạt động thương mại, dịch vụ. Điển hình như triển khai Chương trình OCOP, du lịch nông nghiệp - nông thôn...

"Bên cạnh các tiêu chí cứng - cái "cốt", cũng cần quan tâm đến các tiêu chí mềm - cái “hồn” của nông thôn. Xây dựng NTM không chỉ đơn thuần là xử lý môi trường mà phải tạo ra môi trường nông thôn đáng sống…", Bộ trưởng nhấn mạnh.