Cổ phiếu và trái phiếu cùng biến động, nhà đầu tư nên làm gì?

Mô hình danh mục 60/40 không còn là "công thức vàng"

Trao đổi trong chương trình Hộp Tài sản, ông Nguyễn Quang Đạt, Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán An Bình (ABS) cho rằng thị trường đang bước vào giai đoạn mà biến động trở thành trạng thái bình thường thay vì ngoại lệ.

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, khái niệm tài sản an toàn chưa bao giờ là bất biến. Năm 2026, giá vàng ghi nhận mức biến động thuộc nhóm cao nhất kể từ năm 1971. Riêng quý II, giá vàng dao động từ khoảng 3.960-4.850 USD/ounce, phản ánh mức độ biến động mà trước đây rất hiếm xuất hiện ở một tài sản phòng thủ.

Ông Đạt cho rằng có ba yếu tố chính khiến thị trường biến động mạnh hơn, gồm chu kỳ lãi suất khó dự báo, căng thẳng địa chính trị và sự thay đổi trong mối tương quan giữa cổ phiếu và trái phiếu. Khi lạm phát trở thành nguyên nhân của các cú sốc kinh tế, cả hai loại tài sản này có thể cùng giảm giá, khiến mô hình phân bổ danh mục truyền thống 60% cổ phiếu và 40% trái phiếu không còn phát huy hiệu quả như trước.

Trong khi đó, ông Nguyễn Duy Anh, Giám đốc Quản lý danh mục đầu tư Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF), nhận định biến động vốn là bản chất của mọi loại tài sản. Thị trường những năm gần đây ít rung lắc hơn chủ yếu do môi trường lãi suất thấp kéo dài. Tuy nhiên, khi chính sách tiền tệ toàn cầu bước vào giai đoạn nhiều bất định, cùng với những tác động từ địa chính trị và thương mại quốc tế, tâm lý nhà đầu tư trở nên nhạy cảm hơn trước mọi thay đổi của chính sách điều hành.

Theo các chuyên gia, một trong những thay đổi đáng chú ý nhất hiện nay là sự đồng pha giữa nhiều lớp tài sản. Ông Nguyễn Quang Đạt cho biết tốc độ phản ứng của thị trường với các thông tin chính sách ngày càng nhanh, trong khi tương quan giữa cổ phiếu và trái phiếu đã chuyển sang cùng chiều. Bên cạnh đó, giá dầu và năng lượng trở thành biến số quan trọng tác động đến lạm phát, lãi suất và diễn biến của nhiều loại tài sản khác. Vàng, bạc và tiền mã hóa cũng có xu hướng biến động đồng pha trong các giai đoạn thị trường căng thẳng.

Ông Nguyễn Duy Anh cũng cho rằng thị trường hiện phụ thuộc nhiều hơn vào các quyết định của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), chi phí vốn và các diễn biến địa chính trị. Khi dòng vốn lớn rút khỏi thị trường nhằm giảm rủi ro, nhiều nhóm tài sản có xu hướng giảm đồng loạt thay vì phân hóa như trước đây.

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, quan điểm "kinh tế khó khăn thì chuyển sang vàng, trái phiếu hoặc gửi tiết kiệm" không hoàn toàn sai nhưng không còn có thể áp dụng một cách máy móc.

Ông cho rằng vàng vẫn là tài sản trú ẩn, song nhà đầu tư phải chấp nhận mức biến động lớn hơn nhiều so với trước. Trong khi đó, tiền gửi tiết kiệm có thể đối mặt với rủi ro lãi suất thực âm nếu lạm phát kéo dài. Đối với trái phiếu, việc tương quan với cổ phiếu thay đổi khiến tài sản này không còn tự động đóng vai trò phòng thủ trong mọi hoàn cảnh.

Theo ông, thay vì xây dựng một "danh mục an toàn" cố định, nhà đầu tư nên hướng tới danh mục phòng thủ có tính linh hoạt, được điều chỉnh theo từng loại rủi ro tại mỗi thời điểm.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Duy Anh cho rằng nhiều nghiên cứu của VCBF cho thấy danh mục đầu tư đa dạng hóa giữa nhiều lớp tài sản luôn mang lại hiệu quả và sự ổn định cao hơn trong dài hạn so với việc tập trung vào một tài sản duy nhất. Kỷ luật phân bổ tài sản và tái cân bằng danh mục vì vậy đóng vai trò đặc biệt quan trọng.

Nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy là nhóm dễ tổn thương nhất

Theo ông Nguyễn Quang Đạt, có bốn nhóm nhà đầu tư dễ chịu ảnh hưởng trong giai đoạn hiện nay, gồm những người áp dụng mô hình phân bổ tài sản cứng nhắc, người gửi tiết kiệm nhưng không quan tâm đến lạm phát thực, nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy cao và những người mới tham gia thị trường trong giai đoạn giá tài sản tăng mạnh.

Điểm chung của các nhóm này là vẫn dựa trên những giả định của môi trường vĩ mô trước đây, trong khi bản chất của thị trường đã thay đổi đáng kể.

Ông Nguyễn Duy Anh cũng đánh giá nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy tài chính là nhóm chịu rủi ro lớn nhất. Khi chi phí vốn duy trì ở mức cao, áp lực trả nợ có thể buộc nhà đầu tư bán tài sản đúng thời điểm thị trường giảm sâu, làm mất cơ hội hưởng lợi từ quá trình phục hồi sau đó.

Dự báo về thời gian tới, chuyên gia ABS cho rằng biến động sẽ tiếp tục diễn ra nhưng diễn biến sẽ phân hóa giữa các nhóm tài sản. Theo đó, giá vàng vẫn có triển vọng tăng trong dài hạn nhờ nhu cầu giảm phụ thuộc vào đồng USD, trong khi cổ phiếu và trái phiếu sẽ phụ thuộc nhiều vào diễn biến lạm phát và chính sách của Fed. Lãi suất tiết kiệm được dự báo có thể đi ngang hoặc giảm nhẹ trong nửa cuối năm.

Để thích ứng với bối cảnh mới, ông Đạt khuyến nghị nhà đầu tư cần chuyển từ tư duy lựa chọn tài sản an toàn sang quản trị từng loại rủi ro. Danh mục nên được đa dạng hóa theo các yếu tố như lạm phát, địa chính trị và thanh khoản; không nên tập trung toàn bộ phần phòng thủ vào vàng hoặc tiền gửi; ưu tiên kỳ hạn ngắn đối với tài sản thu nhập cố định và duy trì lượng tiền mặt dự phòng hợp lý. Đồng thời, danh mục cần được tái cân bằng định kỳ thay vì giữ nguyên trong nhiều năm.

Ông Nguyễn Duy Anh cũng nhấn mạnh việc tái cân bằng danh mục là yếu tố then chốt để quản trị rủi ro. Khi một tài sản tăng mạnh và chiếm tỷ trọng quá lớn trong danh mục, nhà đầu tư nên chốt lời một phần để đưa tỷ trọng về mức mục tiêu, đồng thời phân bổ nguồn vốn sang các tài sản còn nhiều dư địa tăng trưởng dài hạn.

Theo các chuyên gia, quản lý tài sản không phải là đặc quyền của người giàu. Ngược lại, những người có tài sản và thu nhập ở mức vừa phải càng cần quản trị tài chính bài bản bởi họ có ít dư địa để mắc sai lầm hơn. Việc xây dựng kỷ luật tiết kiệm, đầu tư sớm và phân bổ tài sản hợp lý mới là nền tảng để hướng tới tự do tài chính trong dài hạn.