Nhìn lại đường cổ phần hoá Cấp nước Nghệ An

Công ty TNHH 1TV Cấp nước Nghệ An rục rịch tiến hành cổ phần hoá từ đầu năm 2014. Cuối năm 2015, doanh nghiệp này công bố phương án cổ phần hoá và thực hiện bán đấu giá cổ phần lần đầu ra công chúng (IPO). Theo đó, Nhà nước giữ lại cổ phần quá bán 51%, bán cho cổ đông chiến lược 19,97%, IPO 19,97%, bán cho cán bộ công nhân viên 8,97%.

Tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư chiến lược là: Chứng minh đủ nguồn vốn góp; sản xuất kinh doanh có lãi sau thuế dương trong 3 năm 2012-2014; không có lỗ luỹ kế; cam kết gắn bó lâu dài và không chuyển nhượng cổ phần trong tối thiểu 5 năm. Có tối đa 2 nhà đầu tư chiến lược được mua 5,9 triệu cổ phần, tương đương 19,97% vốn. Nhà đầu tư chiến lược duy nhất được chấp thuận là CTCP Mía đường Sông Con (Sông Con Sugar).

Phiên IPO của Nawasco diễn ra ngày 23/12/2015 đã thu hút đông đảo sự chú ý, khi có tới 269 nhà đầu tư (đều là cá nhân) tham gia, đăng ký mua tổng cộng 18,83 triệu cổ phần, gấp hơn 3 lần khối lượng chào bán (5,9 triệu cổ phần).

Kết quả, có 9 nhà đầu tư đã mua trọn lô cổ phần của Nawasco với giá bình quân 18.902 đồng/CP.

Mặc dù theo phương án cổ phần hoá, vốn điều lệ của Nawasco là 295,6 tỷ đồng, tuy nhiên báo cáo tài chính kiểm toán cho thấy đến đầu năm 2017, vốn góp chủ sở hữu của doanh nghiệp này đã tăng lên tới 373,9 tỷ đồng do nhận bàn giao nhà máy nước Hưng Nguyên, điều chỉnh tăng theo kết quả xác định giá trị doanh nghiệp, điều chỉnh tăng từ các quỹ và nguồn hình thành tài sản cố định...

Việc điều chỉnh tăng vốn khiến tỷ lệ vốn góp của Nhà nước cũng tăng mạnh so với phương án cổ phần hoá, ở mức 61,25% vào đầu năm 2017, cổ đông chiến lược Sông Con Sugar có 15,79%.

Đáng chú ý, dù chỉ giữ cổ phần thiểu số, song Sông Con Sugar có tới 2/5 "ghế" trong HĐQT, và nắm luôn vị trí Chủ tịch HĐQT, thuộc về ông Nguyễn Bá Quý.

Tới tháng 7/2018, UBND tỉnh Nghệ An thoái tiếp 9,37 triệu cổ phần qua hình thức đấu giá cho 7 cá nhân với giá từ 10.300-10.400 đồng/CP.

Cập nhật tới cuối năm 2018, vốn nhà nước lúc này không còn chi phối Nawasco, khi tỷ lệ sở hữu chỉ còn 38,06%. Nhà cung cấp nước sạch chính ở TP. Vinh giờ đây chỉ còn là "cuộc chơi" của Sông Con Sugar.

Tỷ lệ sở hữu của Sông Con Sugar tại Nawasco dù chỉ là 27,66%, duy trì từ cuối năm 2018 đến nay, song ảnh hưởng mang tính chi phối có thể thấy rõ qua cơ cấu HĐQT, khi hiện 2/3 vị trí trong HĐQT Nawasco là đại diện của Sông Con Sugar, là Chủ tịch Nguyễn Bá Quý và Thành viên HĐQT Lê Đình Hoan, trong khi UBND tỉnh Nghệ An có một đại diện là Thành viên HĐQT Trịnh Văn Thắng.

Về cổ đông chiến lược của Nawasco - Sông Con Sugar có lịch sử hoạt động từ năm 1971, là doanh nghiệp lớn ở huyện Tân Kỳ, Nghệ An, với sản phẩm chính là đường kính trắng từ mía phục vụ cho thị trường trong nước. Từ năm 2006, nhà máy nâng công suất sản xuất lên đến 1.600 tấn mía/ngày và sản xuất theo thời vụ, trung bình 6 tháng mỗi năm.

Theo dữ liệu của Nhadautu.vn, trái ngược với sự tham gia ngày càng sâu vào Nawasco, thì thực trạng kinh doanh của Sông Con Sugar dần suy giảm, với doanh thu giảm mạnh và liên tục, từ 701 tỷ đồng năm 2016 về còn già nửa - 388,5 năm 2019. Lợi nhuận vốn đã thấp, cũng có chiều hướng suy giảm, từ 600-700 triệu đồng các năm 2016-2017 về còn 142 triệu đồng năm 2019, xen giữa là năm 2018 lỗ 1 tỷ đồng.

Tới cuối năm 2019, tổng tài sản của Sông Con Sugar là 644,4 tỷ đồng, trong khi vốn chủ sở hữu chỉ là 30,8 tỷ đồng, bằng 1/3 khoản góp vốn vào Nawasco (tính theo mệnh giá). Thực tế này cũng đồng nghĩa với tỷ lệ nợ phải trả/ vốn chủ sở hữu lên tới 20 lần, là mức rất cao đối với các doanh nghiệp nói chung và ngành mía đường nói riêng, ví dụ Mía đường Lam Sơn tính cùng thời điểm là 0,3, Mía đường Kon Tum là 1,4, Mía đường Cao Bằng 1,06.

Hiện nay, ông Nguyễn Bá Quý và ông Lê Đình Hoan lần lượt là Chủ tịch HĐQT và Giám đốc tại Sông Con Sugar.

Nawasco làm ăn ra sao?

Những năm trước cổ phần hoá (2011-2015), với lợi thế là nhà cung cấp nước sạch chính tại TP. Vinh và khu vực phụ cận, kết quả kinh doanh của Nawasco tăng trưởng nhanh chóng, với doanh thu tăng gấp 2,2 lần, từ 77,4 tỷ đồng lên 172,7 tỷ đồng. Biên lợi nhuận tuy không cao, nhưng vẫn duy trì từ 2-4 tỷ đồng mỗi năm.

Tại phương án cổ phần hoá, viễn cảnh kinh doanh của Nawasco là rất "sáng", với lợi nhuận sau thuế kế hoạch tới 4-8 tỷ đồng giai đoạn 2016-2020.

Tuy nhiên, thực tế lại trái ngược, khi kém hiệu quả là bức tranh chung của Nawasco giai đoạn hậu cổ phần hoá, với lợi nhuận chỉ vài chục, vài trăm triệu đồng mỗi năm, thậm chí thua lỗ năm 2017.

Nếu bỏ qua nền tảng tài chính thiếu tích cực của Sông Con Sugar, thì khách quan đánh giá, nhà đầu tư chiến lược này cũng đã và đang gặp rất nhiều khó khăn tại Nawasco, khi công ty cấp nước này tồn tại nhiều sai phạm lớn từ thời còn là doanh nghiệp nhà nước. Đặc biệt, việc bị áp đặt phải mua nước thô với giá rất cao từ Công ty Nước sạch Sông Lam (thuộc Tuấn Lộc Group) từ đầu năm 2015 (trước thời điểm cổ phần hoá) đã khiến không chỉ Nawasco, mà hàng trăm nghìn người dân, doanh nghiệp ở khu vực TP. Vinh và lân cận bị ảnh hưởng nặng nề khi giá nước đội lên cao, là vấn đề gây bức xúc dư luận trong thời gian dài.

Trước áp lực lớn từ dư luận, vào đầu năm 2019, quyết định áp đặt giá mua nước thô được UBND tỉnh Nghệ An huỷ bỏ, các bên chủ động đàm phán lại về giá mua nước thô.

Các năm qua, Nawasco có kế hoạch nâng cấp công nghệ, xây dựng hệ thống cung cấp nước thô trực tiếp từ nguồn Sông Lam và Sông Con cho các nhà máy nước, không thông qua trung gian, tuy nhiên tới nay chưa thực hiện được.

Trên thực tế, từ thời điểm trở thành công ty cổ phần đến nay, cơ sở hạ tầng của Nawasco gần như không được đầu tư mới, có thể thấy rõ qua nguyên giá tài sản cố định cuối năm 2016 là 1.067 tỷ đồng, tăng nhẹ lên 1.081 tỷ đồng cuối năm 2019 và gần như giữ nguyên cho đến cuối tháng 6/2021 vừa qua. Số dư tài sản cố định giảm từ 685,7 tỷ đồng về 484,5 tỷ đồng trong giai đoạn này.

Ở lĩnh vực nước sạch, bên cạnh chi phí đầu vào, thì tỷ lệ thất thoát cũng tác động rất lớn tới hiệu quả kinh doanh. Hệ thống mạng đường ống cấp nước trên địa bàn TP. Vinh đã được xây dựng cách đây hàng thập kỷ, hiện xuống cấp nghiêm trọng và cần được đầu tư thay thế, với nguồn lực yêu cầu rất lớn.

Đây là bài toàn không dễ giải đối với chủ sở hữu của Nawasco. Đó không chỉ là nhóm Sông Con Sugar, mà trách nhiệm của UBND tỉnh Nghệ An với vai trò cổ đông lớn có quyền phủ quyết, cũng cần đặt ra. Nhất là trong bối cảnh nước sạch là lĩnh vực dân sinh, tác động lớn đến đời sống người dân, doanh nghiệp; và Chính phủ hiện cũng đã có chủ trương dừng thoái vốn nhà nước tại các công ty cấp nước trên toàn quốc.

Bài liên quan

Sự thật về 'siêu dự án đô thị' quy mô 200 ha tại Nghệ An

Cienco4 liên tiếp chuyển nhượng dự án ở Nghệ An

Cao tốc Bắc - Nam qua Nghệ An: Cần quyết liệt hơn nữa trong công tác GPMB

Nợ thuế hàng trăm tỷ tại Nghệ An, Công ty Minh Khang làm ăn ra sao?