Nhập nhằng khai thác khoáng sản ở Quảng Ngãi

Doanh nghiệp "quay xe" khi trúng đấu giá

Từ cuối năm 2023, Sở TN&MT tỉnh Quảng Ngãi đã tổ chức đấu giá thành công quyền khai thác 5 mỏ cát làm vật liệu xây dựng thông thường, với tổng trữ lượng tài nguyên dự báo hơn 415.000m3, cho 4 doanh nghiệp, được UBND tỉnh Quảng Ngãi công nhận kết quả.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại, có tới 4/5 chủ mỏ đã trả kết quả trúng đấu giá, chỉ có duy nhất một mỏ tiến hành lập hồ sơ để được cấp phép thăm dò. Nhóm doanh nghiệp trả mỏ đều đã bị xử phạt vi phạm hành chính 15 triệu đồng do quá thời gian quy định nhưng không nộp hồ sơ cấp phép thăm dò và không được nhận lại tiền đặt trước.

Cụ thể, 4 doanh nghiệp trả mỏ cát đã trúng đấu giá, gồm: Công ty TNHH MTV Tư vấn và Xây dựng Ngọc Ánh Dương, trả mỏ cát thôn Nhơn Lộc 1, xã Hành Tín Đông, huyện Nghĩa Hành (diện tích 4,2ha); CTCP Phát triển đầu tư Hợp Nhất trả mỏ cát thôn Đông Mỹ, xã Nghĩa Hiệp, huyện Tư Nghĩa (diện tích 3,26ha); CTCP Đầu tư và Xây dựng Sao Việt trả hai mỏ, một mỏ thuộc thôn Thế Bình, xã Nghĩa Hiệp, huyện Tư Nghĩa (diện tích 5,9ha) và mỏ cát thôn Mỹ Hòa, xã Nghĩa Mỹ, huyện Tư Nghĩa (diện tích 3,58ha).

Trong khi đó, chỉ có duy nhất mỏ cát thôn Ngân Giang, xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh của Công ty TNHH Xây dựng và Môi trường Thiên Phú Thịnh, có diện tích 6,14 ha, trữ lượng dự báo 122.800 m3 đang được tiến hành các thủ tục để lập hồ sơ cấp giấy phép thăm dò.

Theo Sở TN&MT tỉnh Quảng Ngãi, lý do được các doanh nghiệp trả mỏ đưa ra là tại thời điểm đấu giá, thì đơn giá tính thuế tài nguyên đối với cát xây dựng trên địa bàn là 150.000 đồng/m3. Tuy nhiên, cuối năm 2023, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã ban hành Bảng giá tính thuế tài nguyên năm 2024 (có hiệu lực từ ngày 1/1/2024) lên 230.000 đồng/m3, tăng 80.000 đồng/m3 so với trước.

Trong khi đó, theo quy định, tiền trúng đấu giá được tính sau khi hoàn chỉnh hồ sơ, thủ tục cấp phép; do vậy, nếu tính theo đơn giá tính thuế tài nguyên mới thì đơn giá của mỗi m3 cát theo kết quả trúng đấu giá sẽ tăng cao, không bảo đảm tính khả thi để tiếp tục triển khai dự án, nên các doanh nghiệp đã trả mỏ.

Sau khi nhận được nhiều kiến nghị của các doanh nghiệp, Sở TN&MT Quảng Ngãi đã tham vấn ý kiến của Bộ TN&MT, phối hợp với các cơ quan, đơn vị rà soát, xác định, thông báo cho các doanh nghiệp thực hiện việc nộp tiền trúng đấu giá theo giá tính thuế tài nguyên hàng năm hiện hành là đúng quy định (bao gồm các trường hợp nộp nhiều lần).

Chây ỳ đóng cửa mỏ, vi phạm trong khai thác

Không chỉ doanh nghiệp trúng đấu giá đua nhau xin trả lại mỏ khoáng sản, mà tại Quảng Ngãi còn tồn tại tình trạng các mỏ khoáng sản đã kết thúc khai thác, nhưng chây ỳ đóng cửa mỏ theo quy định.

UBND tỉnh Quảng Ngãi thừa nhận, trên địa bàn tỉnh có nhiều mỏ khoáng sản đã kết thúc khai thác, nhưng chưa hoàn thành công tác đóng cửa mỏ.

Nguyên nhân chính là do các đơn vị chưa nghiêm túc, chậm thực hiện đóng cửa mỏ, trong khi các sở, ngành, địa phương chưa kiên quyết xử lý theo quy định. Bên cạnh đó, quy định pháp luật chưa rõ ràng đối với trường hợp mỏ khoáng sản khi chủ mỏ bị thu hồi đăng ký kinh doanh, nhưng chưa giải thể, phá sản.

Chẳng hạn như mỏ đất Núi Đoài (xã Tịnh Thiện, TP. Quảng Ngãi), ngày 11/9/2015, UBND tỉnh Quảng Ngã cấp giấy phép khai thác khoáng sản cho Công ty TNHH Xây lắp và Thương mại Xuân Phát.

Theo đó, mỏ đất Núi Đoài hết phép vào ngày 12/9/2018, nhưng sau khi kết thúc khai thác, công ty trên không cải tạo, phục hồi môi trường, không đóng cửa mỏ (UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng đã xử phạt 120 triệu đồng). Hiện tại, công ty này đã bị thu hồi giấy phép đăng ký kinh doanh, nhưng chưa thuộc trường hợp phá sản, giải thể.

Nên UBND tỉnh Quảng Ngãi chưa có cơ sở tổ chức thực hiện việc sử dụng tiền ký quỹ cải tạo phục hồi môi trường của mỏ đất Núi Đoài để cải tạo, phục hồi môi trường, đóng cửa mỏ theo quy định.

Hay mỏ đất núi Tân An (thôn Khánh Lâm, xã Tịnh Thiện) của CTCP Đầu tư xây dựng Thiên Tân dù đã lập Đề án đóng cửa mỏ và được UBND tỉnh phê duyệt tại Quyết định số 1452/QĐ-UBND ngày 28/12/2023, nhưng công ty này vẫn kéo dài thời gian thực hiện đóng cửa mỏ.

Bên cạnh chây ỳ đóng cửa mỏ theo quy định, thời gian qua, chính quyền tỉnh Quảng Ngãi cũng liên tiếp xử phạt nhiều doanh nghiệp đã có nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực khai thác khoáng sản trên địa bàn tỉnh.

Đơn cử như tại mỏ đá Chập Tối, xã Bình Mỹ (Bình Sơn), được tỉnh cấp quyền khai thác khoáng sản vào năm 2016 cho CTCP Khoáng sản và Đầu tư Sài Gòn.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện doanh nghiệp có nhiều hành vi vi phạm trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, như: Không lắp đặt trạm cân tại nơi vận chuyển khoáng sản nguyên khai ra khỏi mỏ để theo dõi, lưu trữ thông tin liên quan; không lập hoặc không cập nhật bản đồ hiện trạng, hoặc mặt cắt hiện trạng khu vực được phép khai thác quá 6 tháng theo quy định; không thực hiện công tác thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại trong khu vực được phép khai thác...

Trên cơ sở những vi phạm, tháng 6/2024, Sở TN&MT tham mưu UBND tỉnh ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khoáng sản đối với CTCP Khoáng sản và Đầu tư Sài Gòn với số tiền 300 triệu đồng.

Ngoài ra, UBND tỉnh Quảng Ngãi đã xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác khoáng sản đối với Công ty TNHH Phú Điền do vi phạm khai thác khoáng sản với mức phạt 238 triệu đồng.

Công ty TNHH Phú Điền có những vi phạm hành chính trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, gồm không lắp đặt trạm cân tại nơi vận chuyển khoáng sản ra khỏi mỏ để theo dõi, lưu trữ thông tin liên quan; không lập hoặc không cập nhật bản đồ hiện trạng hoặc mặt cắt hiện trạng khu vực được phép khai thác quá 6 tháng theo quy định; không thực hiện công tác thống kê, kiểm kê trữ lượng khoáng sản còn lại trong khu vực được phép khai thác.

Ngoài ra, doanh nghiệp này lập báo cáo định kỳ hoạt động khai thác khoáng sản nhưng nội dung không đầy đủ thông tin theo mẫu do Bộ TN&MT quy định.