Nâng cấp SCIC thành quỹ đầu tư chuyên nghiệp để gỡ điểm nghẽn tái cơ cấu DNNN

Năm 2025, tổng lợi nhuận DNNN hơn 260.000 tỷ đồng

Phát biểu tại Hội thảo "Tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước: Từ sắp xếp nguồn lực đến dẫn dắt tăng trưởng" do báo Tiền Phong tổ chức ngày 21/7, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, đánh giá khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN) đã đạt nhiều kết quả tích cực trong hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như thực hiện các nhiệm vụ chính trị..

Theo ông Hiển, đến tháng 7/2026, cả nước có 695 DNNN, trong đó 179 doanh nghiệp thuộc Trung ương và 516 doanh nghiệp địa phương. Trong đó, có 497 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, số còn lại Nhà nước nắm giữ cổ phần chi phối.

Về quy mô, năm 2025, khu vực DNNN có tổng tài sản 4,5 triệu tỷ đồng, tổng vốn nhà nước đầu tư 1,8 triệu tỷ đồng. Tổng doanh thu đạt 2,9 triệu tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hơn 260.000 tỷ đồng và nộp ngân sách nhà nước hơn 214.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế, đóng góp vào tạo việc làm và bảo đảm an sinh xã hội, như Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các ngân hàng có vốn nhà nước, cùng các doanh nghiệp công nghệ như Viettel và VNPT.

Tuy nhiên, theo ông Hiển, những kết quả này vẫn chưa tương xứng với nguồn lực và yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn trong giai đoạn 2021-2025 diễn ra rất chậm, một số doanh nghiệp tiếp tục thua lỗ. Trong khi đó, hoạt động đổi mới công nghệ mới chỉ ghi nhận chuyển biến ở một số doanh nghiệp tiên phong, phần lớn doanh nghiệp còn lại chưa đáp ứng yêu cầu.

Ông Hiển cho biết, Nghị quyết 79 được ban hành trên cơ sở tổng kết Nghị quyết 12, yêu cầu DNNN phải đổi mới tư duy. Mới đây, Kết luận 18 cũng nhấn mạnh việc chuyển giao DNNN phải gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Từ đó, ông Hiển đưa ra một số gợi mở cho quá trình tái cơ cấu DNNN.

Đầu tiên, cần chuyển từ tư duy sắp xếp doanh nghiệp sang cơ cấu lại và phân bổ nguồn lực, đồng thời chuyển từ mục tiêu cổ phần hóa, thoái vốn đơn thuần sang quản trị vốn và nâng cao hiệu quả hoạt động.

Ông Hiển cũng cho rằng, cần xác định rõ các lĩnh vực DNNN giữ vai trò dẫn dắt, bao gồm hạ tầng chiến lược, công nghệ nền tảng, các ngành thiết yếu hoặc những lĩnh vực khu vực tư nhân chưa đủ khả năng đầu tư.

"Cùng với đó, cần hình thành các doanh nghiệp đầu chuỗi, doanh nghiệp đầu tàu để tăng cường liên kết giữa DNNN với doanh nghiệp tư nhân và khu vực FDI, đồng thời tạo động lực cho doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển. Cần tách bạch nhiệm vụ kinh doanh, nhiệm vụ chính trị và nhiệm vụ công ích. Tái cơ cấu không chỉ dừng ở việc giảm số lượng doanh nghiệp mà cần thực hiện theo ngành, lĩnh vực, phân định rõ vai trò của từng khu vực, tránh chồng lấn với khu vực tư nhân", ông Hiển nhấn mạnh.

Thứ sáu, cần đổi mới quản trị doanh nghiệp. Theo Nghị quyết 79, đến năm 2030, 100% DNNN phải áp dụng tiêu chuẩn quản trị của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Tuy nhiên, yêu cầu này đã được đặt ra từ năm 2017 nhưng đến năm 2024 vẫn chưa được triển khai rộng rãi.

Vì vậy, cần thay đổi cơ chế đánh giá hiệu quả doanh nghiệp, chuyển từ việc dựa trên các chỉ tiêu tài chính hằng năm sang đánh giá tổng thể để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào các lĩnh vực có độ rủi ro cao như đổi mới sáng tạo và khoa học công nghệ.

Nâng cấp SCIC thành quỹ đầu tư chuyên nghiệp

Theo ông Hiển, một nội dung quan trọng khác là cần đẩy nhanh quá trình cơ cấu toàn diện SCIC và thành lập Quỹ đầu tư quốc gia. Đây là giải pháp để tháo gỡ những điểm nghẽn trong quá trình tái cơ cấu DNNN thời gian qua.

Đồng quan điểm, ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội khóa XVI, cho rằng nếu việc tái cơ cấu DNNN chỉ dừng ở các biện pháp sắp xếp, giải thể hoặc phá sản một cách cơ học thì sẽ không mang lại hiệu quả.

Theo ông Hiếu, có những trường hợp bán toàn bộ vốn nhà nước chưa chắc đã mang lại lợi ích cao nhất. Nhiều doanh nghiệp nằm trong kế hoạch thoái vốn nhưng không bán được, trong khi có những doanh nghiệp không nằm trong danh mục dự kiến lại được thị trường quan tâm. Bên cạnh đó, có trường hợp doanh nghiệp được chào bán dưới giá nhưng vẫn không có nhà đầu tư, bởi người mua không chỉ mua tài sản mà còn mua cơ hội kinh doanh.

Ông Hiếu cũng cho rằng vấn đề cốt lõi của tái cơ cấu DNNN là nâng cao chất lượng quản trị, hiệu quả hoạt động và năng lực cạnh tranh. Nếu áp dụng các nguyên tắc quản trị của OECD, cần xác định rõ nguyên tắc nào được áp dụng, áp dụng với nhóm doanh nghiệp nào, đồng thời rà soát hệ thống thể chế để bảo đảm các tiêu chuẩn quản trị có thể được thể chế hóa và triển khai trên thực tế.

Đặc biệt, ông Hiếu nhấn mạnh cần thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 79, nâng cấp SCIC thành quỹ đầu tư chuyên nghiệp, đưa các DNNN về quỹ này quản lý hoặc tiếp tục sửa đổi Luật số 69, bổ sung một chương quy định về mô hình này.