Vai trò của xếp hạng tín nhiệm trong phục hồi niềm tin và nâng cao chất lượng thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Sau một thời gian dài biến động suy giảm mạnh, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào quá trình phục hồi niềm tin. Nếu trước đây nhà đầu tư cá nhân trên thị trường thường bị hấp dẫn bởi lãi suất cao, thì hiện nay yếu tố được quan tâm nhiều hơn là khả năng trả nợ, năng lực tài chính, dòng tiền và mức độ minh bạch thông tin “sức khỏe” của tổ chức phát hành.

Trong bối cảnh thị trường đó, hoạt động Xếp hạng tín nhiệm tổ chức phát hành và/hoặc trái phiếu nổi lên như một cấu phần quan trọng của thị trường vốn hiện đại, giúp cho nhà đầu tư có thêm thông tin tham khảo khách quan, độc lập và đáng tin cậy về các nhân tố rủi ro tiềm tàng của trái phiếu một cách có hệ thống; đi đôi với việc từng bước xác lập văn hóa Xếp hạng tín nhiệm nhằm giải quyết bài toán “bất đối xứng thông tin” trên thị trường. Đồng thời, cũng là động lực quan trọng để doanh nghiệp nâng chuẩn quản trị rủi ro tài chính, trong quá trình hoạt động kinh doanh.

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu 6 tháng đầu năm 2026

Thị trường trái phiếu doanh nghiệp toàn cầu trong quý II/2026, tiếp tục có sự diễn biến phân hóa giữa các phân khúc tín dụng. Chỉ số Bloomberg Global Aggregate – Corporate Index (Chỉ số tổng lợi nhuận đại diện cho nhóm trái phiếu doanh nghiệp hạng đầu tư - Investment Grade) duy trì xu hướng phục hồi nhưng vẫn chưa vượt mức đỉnh thiết lập đầu năm 2026 sau nhịp điều chỉnh mạnh vào tháng 3/2026.

Trong khi đó, Chỉ số Bloomberg Global High Yield Index (đại diện cho nhóm trái phiếu doanh nghiệp hạng đầu cơ - Speculative Grade) không những phục hồi hoàn toàn mà còn thiết lập mức cao mới vào cuối quý II/2026, phản ánh diễn biến tích cực hơn đáng kể của các phân khúc trái phiếu lợi suất cao.

Sự phân hóa nói trên cho thấy, biến động trong quý II/2026 chủ yếu đến từ rủi ro lãi suất hơn là rủi ro tín dụng. Nhóm trái phiếu hạng đầu tư có kỳ hạn bình quân dài hơn nên nhạy cảm hơn với biến động lợi suất trái phiếu Chính phủ Mỹ, đặc biệt sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục duy trì quan điểm thận trọng đối với lộ trình cắt giảm lãi suất trong cuộc họp tháng 6/2026. Ngược lại, trái phiếu lợi suất cao có kỳ hạn ngắn hơn; đồng thời được hỗ trợ bởi xu hướng thu hẹp của chênh lệch lợi suất tín dụng (credit spread), qua đó ghi nhận diễn biến tích cực hơn so với nhóm hạng đầu tư.

Diễn biến nói trên cũng phản ánh khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư vẫn duy trì ở mức cao đối với tín dụng doanh nghiệp. Việc dòng tiền tiếp tục chảy vào phân khúc lợi suất cao cho thấy thị trường vẫn đánh giá tích cực triển vọng tín dụng doanh nghiệp toàn cầu, trong bối cảnh tỷ lệ vỡ nợ doanh nghiệp đang có xu hướng giảm trong 2 tháng gần đây nhờ điều kiện tài trợ vốn và hoạt động tái cấp vốn được cải thiện, mặc dù vẫn cao hơn mặt bằng lịch sử tại một số phân khúc tín dụng.

Tuy nhiên, nhiều tổ chức nghiên cứu (như ECB, Charles Schwab và Breckinridge Capital Advisors) cũng lưu ý rằng, mức chênh lệch lợi suất tín dụng hiện đang ở vùng thấp so với lịch sử, đồng nghĩa với việc mức bù rủi ro dành cho nhà đầu tư không còn nhiều. Trong trường hợp xuất hiện các cú sốc bất lợi như suy giảm tăng trưởng kinh tế hoặc sự kiện tín dụng quy mô lớn, thị trường trái phiếu lợi suất cao có thể chịu áp lực điều chỉnh mạnh hơn do dư địa hấp thụ rủi ro hiện tương đối hạn chế.

Diễn biến trên cũng được phản ánh tại thị trường Mỹ - thị trường trái phiếu doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Theo SIFMA, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong quý II/2026 đạt 732,6 tỷ USD, giảm 7,3% so với quý trước nhưng vẫn tăng 41,3% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, phát hành trái phiếu hạng đầu tư giảm 16,1% theo quý, trong khi phát hành trái phiếu lợi suất cao tăng 20,5%, cho thấy hoạt động huy động vốn có xu hướng dịch chuyển sang các doanh nghiệp có mức sinh lợi cao hơn, phù hợp với diễn biến tích cực của phân khúc High Yield trên thị trường.

Bên cạnh đó, nhu cầu đầu tư hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) của các tập đoàn công nghệ lớn (“hyperscaler”) tiếp tục là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy hoạt động phát hành trái phiếu trong quý II/2026. Tuy nhiên, áp lực đầu tư vốn quy mô lớn cũng làm cho thị trường trái phiếu bắt đầu phân hóa mạnh hơn giữa các doanh nghiệp, khi nhà đầu tư trên thị trường có xu hướng chú trọng đánh giá rủi ro tín dụng, theo từng tổ chức phát hành thay vì theo toàn bộ nhóm ngành.

Thị trường trái phiếu Việt Nam năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026

Thị trường trái phiếu năm 2025

Theo số liệu thống kê của Bộ Tài chính cho thấy, những tín hiệu phục hồi thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong năm 2025 là rất tích cực. Theo đó, giá trị trái phiếu doanh nghiệp lưu hành cuối năm 2025 đạt hơn 1,38 triệu tỷ đồng, tăng 10,9% so với cùng kỳ; tổng giá trị phát hành đạt 644,1 nghìn tỷ đồng, tăng 35,4%.

Thanh khoản thị trường thứ cấp cũng được cải thiện, với giá trị giao dịch bình quân khoảng 6,1 nghìn tỷ đồng mỗi ngày, tăng 28% so với năm trước. Tuy nhiên, áp lực thanh toán chưa kết thúc khi nghĩa vụ thanh toán năm 2026 được ước tính khoảng 324,1 nghìn tỷ đồng, tăng 28,3% so với năm 2025.

Thị trường trái phiếu 6 tháng đầu năm 2026

Bước sang năm 2026, thị trường trái phiếu tiếp tục cho thấy trạng thái phục hồi nhưng còn phân hóa. Trong 4 tháng đầu năm 2026, giá trị phát hành riêng lẻ đạt 62.540 tỷ đồng, trong khi phát hành ra công chúng đạt 15.334 tỷ đồng. Điều này cho thấy kênh riêng lẻ vẫn chiếm ưu thế, nhưng xu hướng phát hành công khai, minh bạch hơn đang dần được chú ý. Đồng thời, áp lực đáo hạn vẫn là thách thức lớn: Riêng quý II/2026, trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đáo hạn ước xấp xỉ 58 nghìn tỷ đồng; quý III và quý IV lần lượt khoảng 53 nghìn tỷ đồng và 62 nghìn tỷ đồng.

Thị trường sơ cấp

Trong quý II/2026, thị trường sơ cấp ghi nhận số lô và giá trị phát hành đều tăng mạnh so với quý I/2026, lần lượt gấp 5,2 và 4,1 lần, nhưng vẫn thấp hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2025. Trong quý II/2025, số lô trái phiếu doanh nghiệp mới phát hành đạt 205 lô, tương ứng với giá trị phát hành đạt 243.464 tỷ đồng, nhưng ở quý II/2026 số liệu lần lượt chỉ đạt 125 lô và 170.733 tỷ đồng.

Ngược lại, lãi suất phát hành trung bình của quý II/2026 đạt 9,38%/năm, cao hơn đáng kể so với cùng kỳ năm 2025, chỉ ở mức 6,82%/năm. Do mức lãi suất huy động cao có thể xem là một trong những nguyên nhân dẫn đến việc các doanh nghiệp hạn chế phát hành trái phiếu để huy động vốn trong quý II/2026.

Bảng 1: Tình hình phát hành trái phiếu trong 6 tháng đầu năm trên thị trường sơ cấp, giai đoạn 2020–2026

Nguồn: Widata, Saigon Ratings tổng hợp.

Sau giai đoạn phục hồi mạnh nhờ các chính sách tháo gỡ khó khăn cho thị trường và lãi suất huy động vốn giảm mạnh do chính sách nới lỏng tiền tệ, 6 tháng đầu năm 2026, thị trường trái phiếu doanh nghiệp bắt đầu bước vào giai đoạn điều chỉnh nhưng vẫn duy trì quy mô huy động với giá trị khá cao so với giai đoạn 2022–2024. Một phần do chi phí huy động vốn tăng trở lại và có sự phân hóa rủi ro giữa các ngành, lĩnh vực kinh tế và các doanh nghiệp phát hành trái phiếu trên thị trường.

Ngoài ra, một số chính sách nhằm kiểm soát chặt hoạt động của thị trường trái phiếu như yêu cầu về minh bạch thông tin, quy trình phát hành, ngưỡng trần tỷ lệ đòn bẩy để hạn chế rủi ro, bảo vệ nhà đầu tư đã được ban hành và có hiệu lực. Với những chính sách này, các tổ chức phát hành cân nhắc và cẩn trọng hơn trong việc thực hiện kế hoạch huy động vốn từ trái phiếu, dẫn đến quá trình phát hành trở nên chặt chẽ và chọn lọc hơn. Đồng thời, hoạt động mua lại trái phiếu trước hạn đang tăng cao, các doanh nghiệp ưu tiên cơ cấu lại nợ thay vì mở rộng phát hành mới.

Chính trong bối cảnh vừa phục hồi vừa chịu áp lực thanh toán đó, vai trò của Xếp hạng tín nhiệm trở nên rõ nét hơn. Xếp hạng tín nhiệm không phải là sự bảo đảm tuyệt đối rằng doanh nghiệp sẽ trả nợ đúng hạn, nhưng là một công cụ thông tin độc lập giúp lượng hóa rủi ro tín dụng. Thông qua đánh giá về mô hình kinh doanh, năng lực tài chính, đòn bẩy, dòng tiền, tài sản bảo đảm, triển vọng ngành và lịch sử trả nợ, Báo cáo Xếp hạng tín nhiệm giúp các nhà đầu tư có thêm cơ sở để ra quyết định thay vì chỉ dựa vào lãi suất danh nghĩa.

Đối với doanh nghiệp phát hành, Xếp hạng tín nhiệm là một “tấm gương” phản chiếu sức khỏe tài chính. Doanh nghiệp có hồ sơ tín nhiệm tốt có thể mở rộng tệp nhà đầu tư, cải thiện khả năng huy động vốn và từng bước giảm chi phí vốn. Ngược lại, doanh nghiệp có rủi ro cao hơn sẽ phải chấp nhận mức chi phí phù hợp với hồ sơ tín dụng của mình. Cơ chế này giúp thị trường thoát khỏi tình trạng “cào bằng rủi ro”, trong đó doanh nghiệp tốt và doanh nghiệp yếu cùng cạnh tranh phát hành trái phiếu chủ yếu bằng lãi suất.

Đối với nhà đầu tư, Xếp hạng tín nhiệm góp phần tái lập kỷ luật thị trường. Khi có thêm thông tin độc lập, nhà đầu tư có thể so sánh chất lượng tín dụng giữa các tổ chức phát hành, phân loại trái phiếu theo khẩu vị rủi ro và xây dựng danh mục đầu tư thận trọng hơn. Đây là điều đặc biệt quan trọng với các định chế tài chính như ngân hàng, công ty bảo hiểm, quỹ đầu tư và quỹ hưu trí, những chủ thể cần có hệ thống đánh giá rủi ro chuyên nghiệp để phân bổ nguồn vốn đầu tư dài hạn trên thị trường.

Tín hiệu tích cực là văn hóa Xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam đang mở rộng. Khung pháp lý cũng đang thúc đẩy xu hướng minh bạch hóa. Nghị định Chính phủ 245/2025/NĐ-CP đã bổ sung yêu cầu về Xếp hạng tín nhiệm đối với trái phiếu doanh nghiệp chào bán ra công chúng trong nhiều trường hợp, đồng thời nhấn mạnh vai trò của tổ chức Xếp hạng độc lập và không có liên quan với tổ chức phát hành. Đây là bước đi quan trọng trong chính sách quản lý nhằm bảo vệ nhà đầu tư, nâng chuẩn hàng hóa trên thị trường và đưa thị trường trái phiếu Việt Nam tiệm cận thông lệ quốc tế.

Ngày 5/6/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 200/2026/NĐ-CP về chào bán, giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng của khung pháp lý đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam. Nghị định Chính phủ đã bổ sung nhiều quy định nhằm nâng cao tính minh bạch, tăng cường kỷ luật thị trường, bảo vệ nhà đầu tư và hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động phát hành, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển an toàn và bền vững của thị trường trong dài hạn.

Có thể nói, phục hồi niềm tin không chỉ đến từ sự tăng trưởng về quy mô phát hành, mà quan trọng hơn là chất lượng thông tin, kỷ luật công bố và khả năng định giá rủi ro. Xếp hạng tín nhiệm, nếu được thực hiện độc lập, chuyên nghiệp và được thị trường sử dụng rộng rãi, sẽ trở thành nền tảng giúp thị trường trái phiếu doanh nghiệp phát triển bền vững theo hướng minh bạch hơn cho nhà đầu tư, kỷ luật hơn với doanh nghiệp phát hành và hiệu quả hơn cho toàn bộ thị trường vốn Việt Nam.

(*) Ông Phùng Xuân Minh - Chủ tịch HĐQT Saigon Ratings