Đối ngoại trong môi trường mới: An ninh và phát triển là mục tiêu hàng đầu

Trong những tháng đầu năm 2018, mối quan hệ đối tác toàn diện Việt - Mỹ được củng cố thêm một bước. Từ năm ngoái, Hoa Kỳ đã tặng Việt Nam tàu tuần duyên lớp Hamilton đầu tiên, nay là tàu Cảnh sát biển 8020. Giờ đây nó trở thành chiếc tàu tuần tra lớn nhất của Việt Nam. Tháng 3/2018, đội tàu sân bay USS Carl Vinson đã ghé thăm cảng Tiên Sa, Đà Nẵng, đó là chuyến thăm đầu tiên của một hàng không mẫu hạm đến Việt Nam kể từ sau chiến tranh. Từ 1 - 3/6/2018, Đại tướng Ngô Xuân Lịch đã dẫn đầu phái đoàn Việt Nam tham dự Đối thoại Shangri-La năm nay.

Sự kiện nổi bật đầu tiên được giới quan sát chú ý đó là chuyến thăm Ấn Độ vào đầu tháng 3/2018 của chủ tịch nước Trần Đại Quang. Ngày 2/3, ông Trần Đại Quang đến New Delhi, gặp thủ tướng Narendra Modi. Sau hội đàm, ngày 3/3, hai nhà lãnh đạo ra thông cáo chung, tiếp tục công cuộc hợp tác về quốc phòng, bao gồm cả đối thoại cấp cao, cung cấp vũ khí, lẫn kế hoạch cho tàu chiến và tàu tuần duyên ghé thăm cảng của nhau và các đề án xây dựng năng lực quốc phòng. Hai ông Modi và Trần Đại Quang cũng khẳng định tầm quan trọng của tự do hàng hải và hàng không ở vùng Biển Đông cũng như giải quyết tranh chấp một cách hòa bình.

Nhưng điều đập mắt nhất qua chuyến thăm này chính là quyết định của Việt Nam đi thêm một bước, xác nhận sự cần thiết đối với Việt Nam và Ấn Độ là phải hợp sức tạo nên một vùng Ấn Độ -Thái Bình Dương hòa bình và thịnh vượng. Đây có lẽ là lần đầu tiên mà một lãnh đạo Việt Nam có tuyên bố như vậy về vùng Ấn Độ-Thái Bình Dương cho thấy, Hà Nội đã sẵn sàng chấp nhận khái niệm mà “Bộ tứ Ấn Độ- Nhật Bản - Úc và Hoa Kỳ” đang thúc đẩy, theo đó các đối tác trong vùng cùng làm việc với nhau để làm đối trọng và tạo sức răn đe đối với các thách thức trên Biển Đông và biển Hoa Đông.

Sự kiện nổi bật thứ hai được nêu lên, diễn ra ngày 5/3/2018, khi Việt Nam đón chiếc USS Carl Winson, hàng không mẫu hạm Mỹ đầu tiên ghé cảng Việt Nam từ sau khi chiến tranh kết thúc. Quyết định đón tàu sân bay biểu tượng của sức mạnh Mỹ là một dấu hiệu rõ ràng về ý muốn làm đối trọng với các lực lượng khác trong vùng. Chuyến ghé cảng lần đó đã thu hút sự chú ý của thế giới trên quan hệ quốc phòng Mỹ - Việt, đã tiến triển mạnh từ tháng 5/2016, khi tổng thống Obama đến Hà Nội và tuyên bố bãi bỏ hoàn toàn cấm vận vũ khí đối với Việt Nam. Trong chuyến đi Việt Nam để thảo luận chi tiết về chuyến ghé cảng của tàu sân bay Mỹ, bộ trưởng quốc phòng James Mattis đã nói về quan hệ Việt-Mỹ như là một quan hệ giữa các “đối tác cùng ý hướng”, gợi lên khả năng là quan hệ quốc phòng song phương sẽ còn phát triển hơn nữa trong tương lai.

Từ ngày 6 đến 13/3, Việt Nam là một trong 16 nước tham gia cuộc tập trận Hải Quân Milan, tổ chức hai năm một lần. Do Ấn Độ bảo trợ, phiên bản 2018 đã diễn ra ở phía đông Ấn Độ Dương, ở Port Blair, trong vùng quần đảo Andaman và Nicobar. Đây là lần đầu tiên Việt Nam công khai xác nhận việc tham gia cuộc diễn tập Milan, trái với phiên bản 2012, khi đã có những thông báo trái ngược nhau về sự có mặt của Việt Nam.

Sự kiện nổi bật thứ ba là chuyến thăm New Zealand và Úc từ ngày 12 đến 18/03 của thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc. Tại New Zealand, ông Phúc và thủ tướng Jacinda Ardern khẳng định quan hệ song phương là quan hệ “đối tác toàn diện”. Và khi đến Canberra thì ông Phúc và thủ tướng Malcolm Turnbull đã nâng quan hệ Việt - Úc lên cấp “đối tác chiến lược”. Mặc dù không đặc biệt đề cập đến khái niệm “Ấn Độ-Thái Bình Dương”, bản tuyên bố chung của Việt Nam với New Zealand và Úc đã nhấn mạnh trên những nguyên tắc được áp dụng cho vùng này, bao gồm nhu cầu duy trì hòa bình và ổn định ở Biển Đông cũng như tôn trọng pháp luật và các thủ tục ngoại giao để giải quyết tranh chấp.

Chỉ riêng điều đó thôi cũng đã chứng minh rằng, Việt Nam có các đối tác sẵn sàng ủng hộ lập trường của mình trong các diễn đàn khu vực. Khi tăng cường quan hệ song phương với Úc, và lên kế hoạch tương tự với New Zealand, Việt Nam được hưởng lợi từ việc giao lưu quốc phòng với các nước phương Tây sẽ hỗ trợ Việt Nam trong việc chuyên nghiệp hóa lực lượng Hải Quân và Cảnh Sát Biển.

Sự kiến thứ tư là chuyến thăm cấp nhà nước sang Nhật Bản cuối tháng 5/2018 của chủ tịch nước Trần Đại Quang. Chủ tịch nước Việt Nam và Thủ tướng Shinzo Abe đã nhất trí nhấn mạnh tầm quan trọng của xây dựng cơ sở hạ tầng chất lượng cao theo tiêu chuẩn quốc tế bao gồm tính mở, minh bạch, hiệu quả kinh tế, lành mạnh tài chính của nước tiếp nhận, có tính đến các tác động xã hội và môi trường. Hai nhà lãnh đạo chia sẻ ý định tiếp tục hợp tác trong các dự án cơ sở hạ tầng quy mô lớn như phát triển đường sắt. Chủ tịch Trần Đại Quang hoan nghênh các doanh nghiệp Nhật Bản tham gia vào các lĩnh vực như sân bay, đường bộ và phát triển đô thị; cam kết nỗ lực xây dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, qua đó góp phần tăng đầu tư của Nhật Bản vào Việt Nam.

Các nhà lãnh đạo Việt - Nhật đã khẳng định, thông qua “Sáng kiến chung Việt - Nhật” và “Ủy ban hỗn hợp Việt - Nhật về hợp tác công nghiệp, thương mại và năng lượng”, Việt Nam sẽ nâng cao tính ổn định và minh bạch về luật pháp của môi trường đầu tư, bao gồm thực hiện hợp lý các ưu đãi đầu tư đã cam kết, xây dựng và triển khai chính sách công nghiệp liên quan một cách thích hợp và hiệu quả phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế như Hiệp định WTO. Hai nhà lãnh đạo bày tỏ mong muốn thúc đẩy hợp tác giữa hai nước về tăng cường quản trị và tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước Việt Nam thông qua hợp tác giữa các doanh nghiệp nhà nước của Việt Nam với các nhà đầu tư Nhật Bản. Hai nhà lãnh đạo bày tỏ ý định nghiên cứu khả năng bắt đầu đàm phán hiệp định bảo hiểm xã hội song phương nhằm tạo thuận lợi cho quan hệ kinh tế.

Nhìn chung lại, trong đối ngoại đa phương vị, chính sách “đa dạng hóa” của Việt Nam đã được triển khai ở một tầm mức cao hơn, có trọng tâm, trọng điểm trong quan hệ với các nước lớn. Nội dung công khai, cụ thể và chi tiết hơn so với giai đoạn trước. Bên cạnh đó, Việt Nam thể hiện vai trò tích cực thúc đẩy sự hợp tác giữa ASEAN với các đối tác lớn trong các vấn đề chung của khu vực.

Dư luận chứng kiến một không khí, một xu thế đa dạng hóa trong quan hệ quốc tế của Việt Nam, nhưng lần này, dường như ngoại quốc phòng là một điểm nhấn, đặc biệt là đến những vấn đề an ninh, trong khuôn khổ an ninh của khu vực, cũng như an ninh của Việt Nam. Trong thời gian qua, hội nhập quốc tế, đối ngoại đa phương được nâng cao cả về tần suất và mức độ tham gia, phục vụ lợi ích quốc gia cũng như lợi ích chung với nhiều dấu mốc như cùng ASEAN kỷ niệm 50 năm thành lập, ứng cử thành công vào ủy ban Luật pháp quốc tế, Liên Hiệp quốc, hoàn thành tốt nhiệm vụ tại các cơ quan của tổ chức quốc tế, góp phần bảo vệ an ninh và phục vụ sự nghiệp phát triển của đất nước.

Bài liên quan

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Hà Kim Ngọc chính thức làm tân đại sứ Việt Nam tại Mỹ

Ông Phạm Sanh Châu: 'Sẽ mãi nhớ về 'ngoại giao công tâm' của Thủ tướng Phan Văn Khải'

Báo Nhật khen Việt Nam ngoại giao 'đầy khéo léo' khi ủng hộ TPP-11

Khủng hoảng ngoại giao vùng Vịnh: Các vấn đề cốt lõi