Xây dựng Luật Thương mại điện tử: Lấn cấn trách nhiệm của mạng xã hội

Chiều 5/9, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) phối hợp với Bộ Công Thương tổ chức hội thảo lấy ý kiến doanh nghiệp về dự thảo Luật Thương mại điện tử (TMĐT).

Đảm bảo hài hòa lợi ích của các bên

Phát biểu tại hội thảo, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI nhấn mạnh, trong hơn một thập kỷ qua, TMĐT đã trở thành động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.

Năm 2024, quy mô thị trường đạt trên 25 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng ấn tượng ở mức 18-25% mỗi năm, nằm trong nhóm phát triển nhanh nhất khu vực. Các hoạt động mua bán, thanh toán, logistics và dịch vụ số đang ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống, thay đổi cách thức kinh doanh và tiêu dùng.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng kéo theo nhiều thách thức như quyền lợi người tiêu dùng, quản lý hoạt động livestream bán hàng, vấn đề hàng giả, hàng nhái…

"Những vấn đề đó đòi hỏi một khung khổ pháp lý toàn diện, đồng bộ và khả thi. Việc xây dựng một văn bản pháp luật cấp luật trong lĩnh vực TMĐT vì thế là hết sức cần thiết", ông Tuấn khẳng định.

Cũng theo ông Tuấn, hệ sinh thái TMĐT hiện nay rất đa dạng và phức tạp: từ các nền tảng công nghệ lớn, các thương hiệu uy tín đến hàng trăm nghìn hộ kinh doanh nhỏ lẻ; từ doanh nghiệp logistics, thanh toán đến dịch vụ livestream, tiếp thị liên kết…

Sự đa dạng này khiến công tác xây dựng pháp luật trở nên thách thức, bởi mỗi quy định ban hành không chỉ tác động đến một nhóm đối tượng, mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển chung của cả ngành.

"Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, VCCI cho rằng việc thiết kế chính sách cần hài hòa giữa mục tiêu quản lý, bảo vệ người tiêu dùng và yêu cầu thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững của hệ sinh thái…", đại diện VCCI lưu ý.

Mạng xã hội cũng chịu trách nhiệm như sàn thương mại điện tử

Đại diện Ban soạn thảo, ông Hoàng Ninh, Phó Cục trưởng Cục TMĐT và Kinh tế số, Bộ Công Thương nhấn mạnh 4 mục tiêu xây dựng luật là: Thể chế hóa chủ trương đường lối; giải quyết các tồn tại, vướng mắc (hàng già.. hàng kém chất lượng. bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, chống thất thu thuế...); điều chỉnh các vấn đề, hiện tượng xu hướng mới xuất hiện trong TMDT; thúc đẩy TMDT phát triển xanh, bền vững.

Theo đó, dự thảo có 8 chương, 50 điều, trong đó đề cập đến nhiều vấn đề đang rất nóng hiện nay như: Giao kết hợp đồng trong TMĐT; các loại hình và trách nhiệm của chủ thể trong hoạt động TMĐT; hoạt động TMĐT có yếu tố nước ngoài; trách nhiệm của các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ TMĐT; phát triển TMĐT; ứng dụng công nghệ trong quản lý hoạt động TMĐT; giải quyết tranh chấp, kiểm tra và xử lý vi phạm trong hoạt động TMĐT.

Về các loại hình và trách nhiệm của chủ thể trong hoạt động TMĐT, đại diện Ban soạn thảo cho biết, dự thảo quy định 2 loại hình: Nền tàng TMĐT và hoạt động livestream bán hàng và tiếp thị liên kết, trong đó quy định trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ tiếp thị liên kết trong livestream bán hàng.

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện nghiên cứu Chính sách và Phát triển Tuyền thông (IPS) cho rằng, dự thảo luật đã giải quyết tốt những thách thức trong ngắn hạn, đó là: Niềm tin trên thị trường (hàng giả, hàng lậu, bom hàng…) và câu chuyện thất thoát thuế.

Tuy nhiên những thách thức dài hạn như: Thiếu tính cạnh tranh, tồn tại độc quyền; hiệu quả phát triển lan tỏa từ sàn đến các chủ thể khác trong hệ sinh thái hạn chế; thiếu tính bao trùm ... dự thảo cần tiếp tục hoàn thiện.

Một trong những vấn đề đang gây nhiều tranh cãi là quy định mạng xã hội có hoạt động TMĐT (Facebook, TikTok…) có trách nhiệm giống như chủ quản nền tảng TMĐT.

Theo ông Đồng, nếu như những người bán hàng lớn bán trên sản TMĐT (Shopee, Lazada…), thì người bán hàng nhỏ lẻ sẽ đi về đâu?. "Thị trường ngày cảng tập trung hóa và khép kín, cơ hội nào cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) và start-up?", Viện trưởng IPS đạt vấn đề.

Chia sẻ với Nhadautu.vn, đại diện một mạng xã hội cho biết, sàn TMĐT là nơi mua bán, có giao dịch, có hóa đơn, trong khi mạng xã hội là nơi chia sẻ thông tin. Khi mua bán họ sẽ sang nền tảng khác, người mua và người bán giao dịch với nhau không liên quan đến Facebook hay Meta,... Thế nhưng dự thảo Luật TMĐT lại quy định trách nhiệm của mạng xã hội như sản TMĐT, ngoài ra còn phải tuân thủ quy trình của mạng xã hội.

"Về nguyên tắc, quy trình mua bán đầu tiên là tìm hiểu, làm giao thương hợp đồng, trả tiền nhận hàng. Mạng xã hội chỉ tham gia giai đoạn đầu là tìm hiểu, theo dự thảo, ông này phải chịu trách nhiệm hết cả quy trình, chưa kể chịu trách nhiệm của mạng xã hội nữa. Không có nước náo quy định như vậy…", đại diện mạng xã hội này chia sẻ.

Luật sư Trần Mạnh Hùng, Giám đốc Công ty Luật TNHH quốc tế BMVN phân tích, mạng xã hội không có khả năng kiểm soát được hoạt động mua bán của các bên, cái này nằm ngoài nền tảng, và nền tảng cũng không thu phí của hoạt động mua bán này.

"Đây là vấn đề Ban soạn thảo cần cân nhắc!", vị luật sư đề nghị.

TS. Nguyễn Minh Thảo, nguyên Trưởng ban Ban Nghiên cứu môi trường kinh doanh và năng lực cạnh tranh (CIEM trước đây) dẫn Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, trong đó Chính phủ đặt mục tiêu đến năm 2025 trên 50% SME sử dụng nền tảng số, đến năm 2030, con số này là 70%.

Theo bà Thảo, Luật TMĐT phải đạt được mục tiêu nuôi dưỡng hệ sinh thái, ngoài người tiêu dùng (đã có Luật Bản vệ quyền lợi người tiêu dùng, Luật Cạnh tranh…) còn có các doanh nghiệp.

"Do vậy để giải bải toán người bán hàng nhỏ lẻ, "uật cần quy định quy mô như thế nào thì phải bán hàng trên sàn TMĐT. Đây cũng là lời giải cho bài toán thuế", bà kiến nghị.