Nhà báo Lê Quốc Minh: 'Báo chí và doanh nghiệp sẽ luôn đồng hành vì lợi ích của mình và xã hội'

Quan điểm của ông về mối quan hệ đồng hành giữa báo chí và doanh nghiệp hiện nay?

Ông Lê Quốc Minh: Kể từ khi ra đời thì báo chí đã gắn bó với doanh nghiệp bởi mô hình kinh doanh truyền thống và phổ biến nhất của báo chí chính là quảng cáo. Nguồn quảng cáo từ doanh nghiệp giúp cho báo chí có thể hoạt động và phát triển. Doanh nghiệp cũng coi báo chí là kênh chính thống quan trọng để chuyển tải các thông tin chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu, cũng như quảng bá về sản phẩm, dịch vụ của họ.

Báo chí và doanh nghiệp đã, đang và chắc chắn sẽ luôn đồng hành với nhau, vì lợi ích của mình cũng như lợi ích của xã hội. Nhưng sự đồng hành của ngày hôm nay sẽ đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt và những cách làm đa dạng hơn so với trước kia.

Nhà báo Lê Quốc Minh - Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Về sau phát triển thêm nhiều hình thức nội dung có trả tiền khác để quảng bá cho hoạt động của doanh nghiệp. Mối quan hệ tương hỗ, hai chiều này vẫn được duy trì cho đến hiện nay, cho dù doanh nghiệp đã có nhiều kênh để đưa thông tin đến người dùng, chẳng hạn như website, ứng dụng mobile hoặc các kênh mạng xã hội của chính doanh nghiệp, các chương trình, sự kiện do doanh nghiệp tổ chức có sự tham gia của người nổi tiếng, cũng như nhiều phương thức khác. Và báo chí, dù đang đa dạng hóa nguồn thu, thì vẫn coi quảng cáo là nguồn thu quan trọng.

Vì thế, tư duy chỉ có bên này cần bên kia, bên này phụ thuộc bên kia, là không thỏa đáng. Báo chí và doanh nghiệp đã, đang và chắc chắn sẽ luôn đồng hành với nhau, vì lợi ích của mình cũng như lợi ích của xã hội. Nhưng sự đồng hành của ngày hôm nay sẽ đòi hỏi sự phối hợp linh hoạt và những cách làm đa dạng hơn so với trước kia.

Những hậu quả của dịch COVID-19, cộng với những biến động phức tạp và bất ổn của kinh tế - chính trị thế giới đang ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp khó khăn, kinh tế báo chí khó khăn. Theo ông, báo chí và doanh nghiệp cần làm gì để cùng nhau vượt qua thách thức?

Ông Lê Quốc Minh: Vào đầu năm 2022, không ai có thể tưởng tượng thế giới sẽ mắc kẹt trong một cuộc xung đột quân sự quy mô lớn và kéo dài như cuộc đối đầu giữa Nga và Ukraina, dẫn đến một cuộc khủng hoảng năng lượng và lạm phát tăng vọt tại nhiều quốc gia. Sự bất ổn do chiến sự và sự bấp bênh về kinh tế khiến cho nguồn tài chính dành cho báo chí càng trở nên khan hiếm.

Doanh nghiệp giảm chi phí cho quảng cáo đúng vào lúc các hộ gia đình thắt chặt chi tiêu, còn các cơ quan báo chí vấp phải thực trạng chi phí sản xuất tăng cao. Những cơ quan báo chí vẫn phụ thuộc nhiều vào báo in đặc biệt bị ảnh hưởng vì giá giấy tăng gấp đôi. Vào cuối năm 2022, cơn bão khó khăn đã khiến hàng loạt cơ quan báo chí phải sa thải nhân viên, giảm ngân sách và tiến hành nhiều biện pháp cắt giảm chi phí khác.

Các cơ quan báo chí không tin tưởng nhiều vào triển vọng kinh doanh so với thời điểm này năm ngoái. Lo ngại lớn nhất là việc chi phí gia tăng, doanh nghiệp ít quan tâm đến quảng cáo, trong khi việc thu phí chưa thể tăng trưởng mạnh. Kể cả những lãnh đạo có quan điểm lạc quan thì cũng cho rằng năm 2023 sẽ phải giảm bớt nhân sự và triển khai các biện pháp cắt giảm chi phí. Chưa đến một nửa (44%) số tổng biên tập, tổng giám đốc (CEO) và lãnh đạo các cơ quan báo chí digital tham gia cuộc khảo sát của Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters bày tỏ sự tin tưởng vào triển vọng kinh doanh trong năm nay, trong khi có tới 37% không chắc chắn và gần 1/5 (19%) ít tin tưởng.

Trong bối cảnh khó khăn như thế, sự hợp tác và thông hiểu nhau càng quan trọng hơn bao giờ hết. Báo chí cần hỗ trợ, tiếp sức cho doanh nghiệp trong giai đoạn này bằng những nội dung trung thực, công tâm, cho dù nguồn kinh phí từ doanh nghiệp có thể bị giảm sút.

Doanh nghiệp cũng cần duy trì mối quan hệ bền vững và lâu dài với báo chí chứ không nên chạy sang các nền tảng khác và "bỏ rơi" báo chí. Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp chuyển hướng đổ ngân sách quảng cáo vào các nền tảng mạng xã hội và trong không ít trường hợp, quảng cáo của doanh nghiệp lại trở thành nguồn thu cho những kênh thông tin sai lệch, bóp méo sự thực, thậm chí cả những kênh của lực lượng khủng bố.

Xét cho cùng, sự tồn tại của báo chí có ý nghĩa quan trọng với xã hội nên doanh nghiệp cũng nên thể hiện trách nhiệm xã hội của mình bằng cách dành một khoản ngân sách ổn định để hỗ trợ cho báo chí.

Ngoài những điều nói trên, ông có thể chia sẻ thêm về giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí trong kỷ nguyên số?

Ông Lê Quốc Minh: Doanh thu quảng cáo báo chí toàn cầu dự báo sẽ giảm 7,7% trong năm nay xuống 47,2 tỷ USD, trong tổng thị trường quảng cáo toàn cầu trị giá 993 tỷ USD, theo báo cáo của Warc. Các cơ quan báo chí đang phải cạnh tranh với những tập đoàn như Amazon. Chỉ riêng họ đã kiếm được 37,7 tỷ USD quảng cáo trong năm 2022 - tương đương 80% doanh thu quảng cáo của toàn bộ các cơ quan báo chí ước tính cho năm 2023, và cao hơn tổng thị trường xuất bản in ước đạt 37,3 tỷ USD. Năm 2021, 82% lãnh đạo các cơ quan báo chí cho biết họ lạc quan về năm trước mắt.

Năm 2022 chưa đến một nửa (45%) có quan điểm đó. Tương tự, năm ngoái 79% lạc quan về giai đoạn 3 năm tiếp theo, thì nay giảm còn hơn một nửa (54%). Không có dữ liệu khảo sát tình hình tại Việt Nam nhưng khó khăn với các cơ quan báo chí là điều chắc chắn, nhất là trong bối cảnh kinh tế toàn cầu suy giảm dẫn đến những hệ lụy không tránh khỏi cho kinh tế nước nhà.

Tuy thu phí (80%) vẫn là ưu tiên hàng đầu, tiếp theo là quảng cáo hiển thị (75%), hầu hết các cơ quan báo chí khẳng định các nguồn doanh thu đa dạng sẽ có ý nghĩa quan trọng trong năm nay. Chẳng hạn Guardian kết hợp giữa thu phí trên ứng dụng đọc tin với mô hình tài trợ, quảng cáo digital, doanh thu từ các nền tảng công nghệ và cơ quan đoàn thể, và cả tổ chức sự kiện.

Financial Times, vốn thành công với mô hình thu phí đọc báo điện tử, cũng áp dụng mô hình quảng cáo hiển thị và quảng cáo như bài viết (native advertising), ngoài ra còn có dịch vụ tư vấn truyền thông, đồng thời cũng tổ chức sự kiện khá rầm rộ, chẳng hạn như sự kiện thường niên FT Weekend Festival.

Dự kiến sẽ có nhiều cơ quan báo chí theo bước Bloomberg News từ bỏ toàn bộ quảng cáo tự động (từ tháng 1/2023) và tập trung vào bán quảng cáo trực tiếp. Cách tiếp cận ‘độc giả là trên hết’ là sự thừa nhận rằng việc đăng quá nhiều quảng cáo và trải nghiệm người dùng tệ hại đã góp phần gây ra khó khăn cho báo chí vì khiến người dùng không thoải mái và làm xói mòn niềm tin.

Một chỉ dấu khác của việc chuyển sang quảng cáo cao cấp là việc hãng GE có bước đi lịch sử khi bao trọn quảng cáo trên New York Times với một chiến dịch đa kênh và đa phương tiện với mức chi phí cao.

Một số cơ quan báo chí ở Việt Nam cũng đã cố gắng đa dạng hóa nguồn thu, chẳng hạn như tổ chức sự kiện, các giải đấu thể thao, và cũng đạt được kết quả nhất định. Nhưng nhiều tòa soạn, đài phát thanh - truyền hình vẫn chủ yếu trông mong vào quảng cáo, dù nguồn này rất có hạn và ít có khả năng tăng trưởng mạnh, kể cả khi kinh tế hồi phục. Cũng có những cơ quan báo chí thử nghiệm thu phí digital nhưng chưa đầu tư đúng mức và cũng chưa đủ mạnh để đi con đường dài.

Nhưng dù thế nào đi nữa, theo các nghiên cứu, mỗi cơ quan báo chí cần phải áp dụng tối thiểu 3 - 4 mô hình kinh doanh thì mới có thể tồn tại và phát triển bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Bài liên quan

Ông Lê Quốc Minh tái đắc cử Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Ông Lê Quốc Minh: ‘Kinh tế báo chí bị tác động tiêu cực do đại dịch COVID-19 kéo dài’

Nhà báo Lê Quốc Minh giữ chức Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Chân dung Tổng biên tập Báo Nhân Dân Lê Quốc Minh