Mở rộng đối tượng miễn giấy phép xây dựng, cấp phép tối đa trong 7 ngày

Sáng 4/11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 10, Quốc hội nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự án Luật Xây dựng (sửa đổi). Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày tờ trình dự án luật.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo đã kế thừa Luật Xây dựng năm 2014 và bổ sung, sửa đổi nhiều quy định quan trọng nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thứ nhất, đổi mới phương thức và nâng cao hiệu quả quản lý đầu tư xây dựng. Dự thảo đề xuất sửa đổi việc phân loại dự án không theo nguồn vốn như hiện hành mà theo hình thức đầu tư (đầu tư công, PPP, đầu tư kinh doanh) để đảm bảo phân định các hoạt động đầu tư thực hiện theo các luật về đầu tư, các hoạt động xây dựng thực hiện theo Luật Xây dựng...

Thứ hai, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư kinh doanh. Trong đó, bổ sung quy định cho phép người quyết định đầu tư được quyết định sử dụng các loại thiết kế (thiết kế cơ sở, thiết kế FEED; thiết kế kỹ thuật tại báo cáo nghiên cứu khả thi phù hợp với tính chất, yêu cầu kỹ thuật của dự án).

Cơ quan chuyên môn về xây dựng chỉ kiểm soát về an toàn xây dựng, phòng cháy chữa cháy, tuân thủ quy chuẩn tiêu chuẩn, sự phù hợp với quy hoạch làm cơ sở lập dự án, các nội dung khác phân quyền người quyết định đầu tư, chủ đầu tư thực hiện.

Bãi bỏ thủ tục thẩm định thiết kế triển khai sau thiết kế cơ sở tại cơ quan chuyên môn về xây dựng quy định tại Luật Xây dựng hiện hành, theo đó phân quyền chủ đầu tư kiểm soát đối với tất cả các thiết kế xây dựng sau khi dự án đầu tư được phê duyệt.

Đáng chú ý, dự thảo sửa đổi quy định về cấp giấy phép xây dựng theo hướng mở rộng đối tượng được miễn giấy phép xây dựng, đơn giản hóa thủ tục. Trong đó, cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng chỉ kiểm soát 1 lần (1 thủ tục hành chính) đối với mỗi dự án, công trình xây dựng, các dự án đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi xây dựng thì được miễn giấy phép xây dựng.

Đơn giản điều kiện trình tự thủ tục cấp phép xây dựng, thực hiện thủ tục trực tuyến toàn trình; đơn giản hóa về hồ sơ và điều kiện; giảm tối đa thời gian cấp giấy phép (dự kiến tối đa 7 ngày).

Ngoài ra, Bộ trưởng nêu rõ, dự án luật cũng bổ sung các nội dung so với luật hiện hành. Trong đó, bổ sung quy định về hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng nhằm "định danh công trình" và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công;

Quy trình rút gọn đối với dự án đầu tư công đặc biệt; Bổ sung quy định về "bảo đảm thực hiện các nghĩa vụ trong hợp đồng xây dựng"; ưu tiên sử dụng trọng tài trong nước để giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng đối với các dự án công; bổ sung các quy định về bất khả kháng, hoàn cảnh thay đổi cơ bản trong hoạt động đầu tư xây dựng.

Bổ sung chế tài xử lý công trình thi công sai thiết kế, công năng

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) Nguyễn Thanh Hải tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Xây dựng.

Về chính sách khuyến khích trong hoạt động đầu tư xây dựng, Ủy ban KH,CN&MT nhận thấy, dự thảo thể hiện được chủ trương phát triển xây dựng bền vững, hiện đại, tiết kiệm năng lượng và thân thiện môi trường, nhưng phạm vi còn quá rộng, dễ chồng chéo và thiếu tiêu chí, thẩm quyền rõ ràng. Việc gộp chính sách đầu tư và xây dựng có thể gây khó phân định chức năng quản lý.

Do đó, cần rà soát, chỉnh lý để tập trung vào huy động nguồn lực xã hội, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cơ chế ưu đãi trong xây dựng. Đồng thời, đề nghị làm rõ tiêu chí, điều kiện, cơ quan thẩm quyền và tránh trùng với chính sách đầu tư, thuế, đất đai.

Về lập, thẩm định dự án và quyết định đầu tư xây dựng, Chủ nhiệm cho rằng, dự án mới chỉ quy định thẩm quyền thẩm định đối với dự án đầu tư công, PPP và đầu tư kinh doanh, nhưng chưa làm rõ đối với nhóm "dự án đầu tư xây dựng khác".

Do đó, cần bổ sung quy định cụ thể về thẩm quyền thẩm định cho các dự án sử dụng vốn ngân sách khác, vốn ODA hoặc vốn vay ưu đãi để tránh bỏ trống cơ chế pháp lý. Ngoài ra, có ý kiến đề nghị không quy định cứng việc "cơ quan chuyên môn về xây dựng" phải trực tiếp thẩm định, nhằm tránh chồng chéo chức năng giữa cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức thẩm định, đồng thời tạo điều kiện xã hội hóa hoạt động thẩm định, nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong quản lý đầu tư xây dựng.

Về giấy phép xây dựng, Chủ nhiệm nêu, có ý kiến cho rằng, giấy phép không phải "rào cản" mà là công cụ bảo vệ quyền lợi và trật tự xã hội, vấn đề nằm ở chất lượng và quy trình cấp phép. Do đó, cần đơn giản hóa quy trình, quy định rõ trách nhiệm, thời hạn xử lý và công khai thông tin để người dân, doanh nghiệp giám sát.

Bên cạnh đó, việc miễn giấy phép xây dựng giúp giảm thủ tục nhưng cần hoàn thiện quy định pháp lý trong Luật Xây dựng hoặc Luật Đất đai để bảo đảm quyền sở hữu tài sản trên đất. Ngoài ra, cần bổ sung cơ chế xử lý vi phạm đối với công trình đã được cấp phép nhưng thi công sai thiết kế, thay đổi công năng hoặc vi phạm quy định, bảo đảm thống nhất và rõ trách nhiệm giữa các bên liên quan.

Về xây dựng công trình, theo Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT, có ý kiến cho rằng, theo thông lệ quốc tế, Luật Xây dựng chỉ nên quy định 3 chủ thể chính (chủ đầu tư, nhà thầu thiết kế/tư vấn tổng thể và nhà thầu thi công). Vì vậy, cần giảm bớt số lượng loại hình nhà thầu, tổ chức tư vấn trong dự thảo, lược bỏ quy định chi tiết về quyền và nghĩa vụ, chỉ giữ nguyên tắc chung và giao cho hợp đồng quy định cụ thể để bảo đảm linh hoạt, phù hợp thực tiễn.

Về quản lý chất lượng, nghiệm thu, bàn giao công trình xây dựng, có ý kiến đề nghị bổ sung quy định nguyên tắc trong quản lý chất lượng công trình theo hướng "làm tốt ngay từ đầu", chuyển trọng tâm từ kiểm tra - phát hiện sang phòng ngừa - kiểm soát chất lượng trong suốt quá trình khảo sát, thiết kế, thi công và bảo trì. Đồng thời, cần quy định rõ "người gây lỗi phải bồi thường", chỉ xử lý hình sự với hành vi cố ý, gian dối để phân định vi phạm kỹ thuật và hình sự.