Hàng tồn kho không có hóa đơn, xủ lý như thế nào khi hộ kinh doanh chuyển sang thuế kê khai?

Tại Tọa đàm “Đồng hành cùng hộ kinh doanh (HKD) chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai, hướng tới doanh nghiệp” do Tạp chí Tài chính Doanh nghiệp, Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) phối hợp với Cục Thuế, Thuế Hà Nội và các đơn vị liên quan tổ chức mới đây, bà Nguyễn Thị Dung – Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn và Đại lý thuế D&P Việt Nam cho biết, từ tháng 7/2025 đến nay, Đại lý thuế D&P Việt Nam đã hỗ trợ nhiều HKD, đặc biệt là HKD tại các chợ và nhận thấy một số khó khăn lớn mà các hộ đang gặp phải.

Thứ nhất, đa số HKD còn rất lúng túng về kế toán, không nắm rõ quy định và cách thực hiện; Thứ hai, họ hầu như chưa hiểu về pháp luật lao động; Thứ ba, một vấn đề nổi cộm là xử lý hàng tồn kho, nhất là hàng hóa không có nguồn gốc, được mua từ làng nghề hoặc cá nhân không xuất hóa đơn.

“Một số HKD có lượng hàng tồn lên đến hàng chục tỷ đồng, khiến họ rất lo lắng không biết xử lý thế nào khi chuyển sang xuất hóa đơn điện tử đầy đủ…Đặc biệt, trong lĩnh vực Dược. Hiện nhiều nhà thuốc có hóa đơn đầu vào nhưng hàng tồn kho lại không có hóa đơn. Vì vậy, các nhà thuốc mong muốn biết có phương án hay chính sách nào để xử lý lượng hàng tồn không có chứng từ này khi thực hiện đúng quy định về hóa đơn điện tử?”- Bà Dung phản ánh.

Giải đáp vấn đề hàng tồn không có chứng từ, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch VTCA khẳng định tất cả những hóa đơn, chứng từ đầu vào của hàng tồn kho phải đảm bảo tính hợp thức, hợp pháp, nguồn gốc xuất xứ hàng hóa, đặc biệt, đối với thực phẩm chức năng và thuốc chữa bệnh.

“Trong những đợt đầu khi chuyển sang thực hiện Nghị định 70/2025/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123/2020/NĐ-CP quy định về hóa đơn, chứng từ thì có rất nhiều vụ việc, hình ảnh thực phẩm chức năng đổ đầy đường tại Tp. Hồ Chí Minh. Đó là vì tất cả những hàng hóa đó đều là hàng giả, không đúng chất lượng, không có nguồn gốc, nên mới bị tiêu hủy, vứt bỏ. Vậy thì làm sao có thể hợp thức hóa được đầu vào của những thuốc chữa bệnh mà không có nguồn gốc?”- bà Cúc nêu tình huống và nhấn mạnh hóa đơn đầu vào của thuốc chữa bệnh chắc chắn không thể bỏ qua.

Cũng theo Chủ tịch VTCA, đối với việc xử lý hàng tồn kho thì VTCA và các chuyên gia kinh tế cũng đã kiến nghị rất nhiều lần.

Theo đó, VTCA đề nghị đối với hàng tồn kho của các hộ đăng ký theo diện hộ khoán, nếu họ mua hàng ở các chợ, hoặc từ người gia công, hoặc các sản phẩm thực phẩm khô, hàng thủ công thì không có vấn đề gì.

“Chúng tôi nghĩ rằng bản chất những hàng đó là hàng thật, không ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Khi bán ra, HKD kê khai theo phương pháp khoán/kê khai trên doanh thu bán ra, chứ không phải lấy doanh thu bán ra trừ doanh thu mua vào. Do đó, hàng bình thường thì đề nghị cơ quan thuế không quy trách nhiệm về nguồn gốc xuất xứ quá chặt.”- bà Cúc nêu quan điểm.

Tuy nhiên, đối với những hàng hóa như đồ uống giả, thực phẩm chức năng giả, sữa giả, hoặc hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, thì HKD phải tự loại bỏ trước.

“Nếu không tự hủy mà vẫn giữ lại, không có hóa đơn chứng từ, thì chắc chắn cơ quan chức năng phải xử lý. Do vậy, bản chất là các hộ, cá nhân kinh doanh phải tự xem xét lại hàng hóa của mình.”- Chủ tịch VTCA đưa ra lời khuyên.

Cũng theo Chủ tịch VTCA, cái khó là khi chuyển sang doanh nghiệp, vì doanh nghiệp phải kiểm soát tài sản. Ví dụ như nhà cửa, ô tô… nếu ngày xưa mua hoặc tự làm mà không có chứng từ thì làm sao để tính khấu hao tài sản cố định? Trường hợp này có thể mời trung tâm định giá vào để xác định giá trị còn lại của tài sản. Trên cơ sở định giá đó, doanh nghiệp có thể tính trích khấu hao vào chi phí.

Yếu tố thứ hai là hàng hóa mua bán bình thường thì vẫn rất khó. Phương án dễ nhất là bán ra bao nhiêu thì nộp thuế trên doanh thu đó. Nhưng khi xuất hóa đơn thì doanh thu sẽ tăng lên rất nhiều.

“Một phương án nữa mà chúng tôi kiến nghị là doanh nghiệp phải tự kiểm kê và báo cáo hàng tồn kho. Việc kiểm kê có thể do đơn vị độc lập thực hiện. Sau khi kiểm kê và ghi nhận hàng tồn thực tế nhưng khi bán ra lại khó, vậy làm sao để được chấp nhận đưa hàng tồn kho vào chi phí? Nếu hàng tồn này là hàng thật, không phải hàng gian lận, không phải hàng ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, thì cần cơ chế cho phép đưa vào chi phí, hoặc căn cứ trên biên bản kiểm kê để tính chi phí, giúp doanh nghiệp hoạt động được nếu không doanh nghiệp rất khó khăn. Chúng tôi vẫn bảo lưu quan điểm này để kiến nghị.”- Chủ tịch VTCA nhấn mạnh.

Đồng thời cho biết, Chính phủ đã ban hành nghị định hướng dẫn rất cụ thể về chuyển đổi, trong đó có các kiến nghị về xử lý hàng tồn đối với thương mại điện tử, khấu trừ thuế, và xử lý hàng tồn kho không ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng, không phải hàng nhập lậu để cho phép xử lý theo cách hỗ trợ doanh nghiệp và HKD.

“ Chúng tôi hy vọng những kiến nghị này sẽ được tiếp thu để tháo gỡ cho doanh nghiệp và HKD.”- Bà Cúc cho biết.