Vụ PNJ-LAB: Không phải cứ có giấy kiểm định là khách hàng được bồi thường

Tối 2/7, Công an tỉnh Thanh Hóa triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia với doanh thu ước tính khoảng 280 tỷ đồng. Theo cơ quan điều tra, từ năm 2024 đến nay, đường dây này đã thực hiện 141 lượt vận chuyển, đưa hơn 28.000 viên kim cương từ Hong Kong vào Việt Nam tiêu thụ. Quá trình khám xét 20 địa điểm, lực lượng chức năng thu giữ khoảng 1.100 viên kim cương cùng nhiều tài liệu, dữ liệu điện tử và vật chứng liên quan.

Đáng chú ý, trong số các đối tượng bị điều tra có ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc Công ty TNHH MTV Giám định PNJ (PNJ-LAB/P-Lab). Cơ quan điều tra xác định ông Thảo tham gia xóa mã GIA được khắc trên một số viên kim cương, sau đó cấp giấy giám định mới của PNJ-LAB trước khi đưa sản phẩm ra thị trường tiêu thụ.

Vụ việc thu hút sự quan tâm lớn của dư luận khi liên quan đến mặt hàng có giá trị cao, đồng thời khiến nhiều khách hàng từng mua kim cương kèm giấy chứng nhận PNJ-LAB lo ngại về quyền lợi pháp lý của mình.

Không phải mọi giấy PNJ-LAB đều đồng nghĩa kim cương có vấn đề

Trao đổi với Nhadautu.vn, luật sư Trần Đức Phượng (Đoàn Luật sư TP.HCM) cho rằng, quyền lợi của người mua sẽ phụ thuộc vào việc có chứng minh được viên kim cương thực tế khác với thông tin thể hiện trên giấy giám định hay không.

Theo luật sư, giấy giám định kim cương chỉ là tài liệu phản ánh kết quả đánh giá của tổ chức giám định đối với viên đá, không phải điều kiện bắt buộc để sản phẩm được lưu hành trên thị trường.

"Về nguyên tắc, nếu các tổ chức giám định sử dụng cùng tiêu chuẩn, cùng phương pháp và bảo đảm năng lực chuyên môn thì kết quả đánh giá sẽ tương đồng. Tuy nhiên, trên thực tế, giá trị thương mại của viên kim cương vẫn có thể khác nhau tùy theo uy tín của từng tổ chức giám định", luật sư Trần Đức Phượng phân tích.

Ông cũng lưu ý cần phân biệt giữa việc thay đổi thông tin khắc trên viên kim cương với việc làm thay đổi chính chất lượng của viên đá. Việc xóa mã GIA rồi cấp mã mới của PNJ-LAB không mặc nhiên đồng nghĩa viên kim cương đã bị thay đổi về đặc tính vật chất.

Theo luật sư, trường hợp nghiêm trọng nhất là bên bán cố tình sử dụng giấy giám định mới để đưa ra các thông số cao hơn thực tế nhằm bán sản phẩm với giá cao hơn. Nếu điều này được chứng minh thì đây là hành vi lừa dối người tiêu dùng.

Khi đó, khách hàng có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được mình đã căn cứ vào giấy giám định để xác lập giao dịch và phát sinh thiệt hại về tài sản.

Ngược lại, nếu việc thay đổi giấy giám định chỉ nhằm che giấu nguồn gốc nhập khẩu, trong khi chất lượng và các thông số của viên kim cương vẫn đúng với thực tế, thì quyền lợi dân sự của người mua chưa chắc đã bị ảnh hưởng.

Trách nhiệm thuộc về ai?

Theo luật sư Trần Đức Phượng, đến nay cơ quan điều tra mới xác định trách nhiệm hình sự của cá nhân nguyên Giám đốc PNJ-LAB trong vụ án buôn lậu.

Đối với người tiêu dùng, hiện chưa có căn cứ để khẳng định tổ chức giám định hoặc doanh nghiệp bán hàng đã có hành vi lừa dối trong từng giao dịch cụ thể. Do đó, yêu cầu bồi thường chỉ có cơ sở khi người mua chứng minh được thiệt hại thực tế.

Trong trường hợp tổ chức giám định hoạt động độc lập nhưng cố ý vi phạm quy định chuyên môn, khách hàng vẫn có quyền yêu cầu bồi thường vì đã tin tưởng vào kết quả giám định. Ngược lại, nếu tổ chức giám định là một mắt xích trong toàn bộ hành vi vi phạm thì trách nhiệm sẽ được xem xét cùng các chủ thể liên quan theo quy định của pháp luật.

Để bảo vệ quyền lợi của mình, luật sư khuyến nghị những người đang sở hữu kim cương có giấy chứng nhận PNJ-LAB cần lưu giữ đầy đủ hóa đơn, chứng từ mua bán và giấy giám định.

Trong trường hợp nghi ngờ về chất lượng hoặc các thông số kỹ thuật của viên kim cương, người mua có thể chủ động đưa sản phẩm đến một tổ chức giám định độc lập để đối chiếu kết quả.

Nếu kết quả giám định mới cho thấy các thông số thực tế khác đáng kể so với giấy chứng nhận cũ, đây sẽ là căn cứ quan trọng để người tiêu dùng làm việc với đơn vị bán hàng hoặc cơ quan có thẩm quyền nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Tuy nhiên, luật sư cũng khuyến nghị người đang sở hữu kim cương có giấy chứng nhận PNJ-LAB không nên quá hoang mang khi chưa có kết luận đầy đủ từ cơ quan điều tra, đồng thời cần thận trọng với những thông tin chưa được kiểm chứng có thể bị lợi dụng để ép giá hoặc phục vụ mục đích cạnh tranh trên thị trường.