'Cần cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ'

Ngày 29/10, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 10, Quốc hội thảo luận về kinh tế - xã hội, trong đó nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm tới vấn đề thu hút đầu tư nước ngoài (FDI).

Tham gia ý kiến, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) cho biết, bên cạnh kết quả đạt được, áp lực điều hành ổn định kinh tế vĩ mô còn lớn, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chưa thực sự trở thành động lực tăng trưởng chính; mục tiêu tăng năng suất lao động còn chưa đạt như kỳ vọng.

Từ đó, đại biểu kiến nghị cần chuyển đổi mạnh mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, đặt năng suất đổi mới sáng tạo và khoa học, công nghệ làm động lực trung tâm.

Chính phủ cần tăng đầu tư cho nghiên cứu và phát triển lên ít nhất 1,5% GDP; khuyến khích doanh nghiệp trích quỹ khoa học, công nghệ, miễn thuế cho doanh nghiệp nghiên cứu ứng dụng; cần có Quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo quốc gia để hỗ trợ cho doanh nghiệp công nghệ công nghiệp hỗ trợ và chuyển đổi số.

Về thu hút FDI, phải chuyển từ thu hút số lượng sang chất lượng. Đại biểu dẫn chứng qua số liệu thống kê, hơn 70% kim ngạch xuất khẩu thuộc khu vực FDI nhưng giá trị gia tăng nội địa chưa đạt như kỳ vọng. Do đó, cần có chính sách chọn lọc, ưu tiên dự án có cam kết chuyển giao công nghệ, sử dụng nhân lực Việt Nam và liên kết với doanh nghiệp nội địa.

Ví dụ, trong lĩnh vực công nghiệp điện tử và sản xuất chip bán dẫn, Việt Nam hoàn toàn có thể tận dụng cơ hội tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu nếu có chính sách đất đai, hạ tầng và nhân lực phù hợp.

Đại biểu Lã Thanh Tân (đoàn TP. Hải Phòng) cho rằng, cần đẩy mạnh phát triển hệ sinh thái, đổi mới sáng tạo quốc gia; có sự kết nối doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI với các trung tâm nghiên cứu và phát triển, trường đại học, viện nghiên cứu, quỹ đầu tư mạo hiểm;

Thúc đẩy nội địa hóa thông qua liên kết giữa FDI và doanh nghiệp nội địa, hướng tới áp dụng tỷ lệ nội địa hóa bắt buộc trong một số lĩnh vực chiến lược, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa nâng cao năng lực để đáp ứng tiêu chuẩn tham gia vào chuỗi cung ứng FDI.

Bên cạnh đó, xây dựng các chương trình liên kết chuỗi cung ứng giữa FDI và doanh nghiệp nội địa, đặc biệt trong các ngành công nghiệp hỗ trợ, chế tạo công nghệ cao. Có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, hỗ trợ nâng cao năng lực cho doanh nghiệp Việt Nam.

Xây dựng trung tâm liên kết, tư vấn hỗ trợ doanh nghiệp nội địa, tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu, trung tâm xúc tiến công nghiệp hỗ trợ, trung tâm liên kết doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp nội địa tại các khu công nghiệp và khu kinh tế. Có chính sách ưu đãi đầu tư cho FDI, có cam kết liên kết chuyển giao công nghệ, sử dụng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp Việt Nam.

Đồng thời, cần cơ chế kết nối các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân với nhau, khu vực kinh tế tư nhân với khu vực nhà nước và khu vực FDI. Có cơ chế để xây dựng hệ sinh thái liên kết 3 nhà: doanh nghiệp tư nhân, Nhà nước, FDI, để doanh nghiệp không "bơi một mình" mà "bơi theo đàn", giảm sự phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu, tăng nội địa hóa, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, tăng sức cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Công nghiệp hỗ trợ phát triển mạnh sẽ biến Việt Nam thành nơi sản xuất, phân phối

Đồng quan điểm, đại biểu Nguyễn Duy Minh (đoàn TP. Đà Nẵng) đánh giá, hiện nay các cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp hỗ trợ đang chịu sự điều chỉnh và phân tán ở nhiều luật, nghị định khác nhau, chưa đồng bộ, chưa đủ mạnh để thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ phát triển.

Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu cần có chính sách ưu tiên hỗ trợ trong tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ và thị trường để công nghiệp hỗ trợ phát triển. Vì vậy, đại biểu đề xuất Chính phủ chỉ đạo nghiên cứu xây dựng Luật Phát triển công nghiệp hỗ trợ để hình thành khung pháp lý thống nhất, ổn định, đảm bảo tự chủ sản xuất, hội nhập bền vững và phát triển của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Tiếp theo, triển khai thực chất Quỹ phát triển công nghiệp hỗ trợ quốc gia ngay trong năm 2026, đảm bảo vốn vay ưu đãi đến các doanh nghiệp sản xuất linh kiện, vật liệu, công nghệ chính xác, đồng thời cần hiện thực cơ chế 1 cửa hỗ trợ công nghiệp hỗ trợ, rút ngắn các trình tự, thủ tục, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận nhanh và hiệu quả, đảm bảo nghị định thực sự đi vào cuộc sống, mang lại hiệu quả thiết thực cho nền công nghiệp quốc gia.

Theo đại biểu Minh, nhiều doanh nghiệp trong nước chưa thể tham gia chuỗi cung ứng FDI do thiếu kỹ sư về vật liệu, công nghệ khuôn mẫu, tự động hóa và quản lý sản xuất theo chuẩn quốc tế. Vì vậy, đề nghị Chính phủ nên ưu tiên vốn từ Quỹ công nghiệp hỗ trợ quốc gia để hỗ trợ học phí đào tạo tại chỗ, hỗ trợ học bổng thực hành tại doanh nghiệp, đồng thời liên kết quốc tế trong chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực.

Song song, thu hút đầu tư FDI có chọn lọc gắn với các cam kết nội địa hóa và chuyển giao công nghệ. Trong đó, Chính phủ cần ban hành cơ chế ưu đãi có điều kiện đối với những doanh nghiệp FDI đạt tỷ lệ nội địa hóa tối thiểu 30% sau 5 năm hoặc có lộ trình tăng trưởng nội địa hóa hằng năm sẽ được hưởng thuế thu nhập doanh nghiệp ưu đãi, ưu tiên được mở rộng đất, hạ tầng và tiếp cận nguồn vốn từ Quỹ công nghiệp hỗ trợ quốc gia.

Ngược lại, các doanh nghiệp, dự án không thực hiện các cam kết nội địa hóa sẽ chỉ được hưởng những ưu đãi cơ bản, thậm chí là giảm những ưu đãi tương ứng nếu vi phạm cam kết.

Đại biểu nhấn mạnh, phát triển công nghiệp hỗ trợ không chỉ là bài toán kinh tế mà còn là trụ cột của năng lực tự chủ quốc gia, góp phần nâng cao sức cạnh tranh, đảm bảo an ninh kinh tế và phát triển bền vững.

Khi công nghiệp hỗ trợ phát triển mạnh Việt Nam sẽ không còn là nơi gia công, lắp ráp, lao động giá rẻ mà là nơi thiết kế, sản xuất và phân phối. Khi doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu đó mới là thành công thực sự của công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong khi đó, đại biểu Trần Văn Tuấn (đoàn Bắc Ninh) khẳng định, thu hút đầu tư FDI là một trong những động lực chính, thúc đẩy tăng trưởng trong giai đoạn vừa qua.

Dẫu vậy, tăng trưởng FDI trong lĩnh vực công nghệ cao chưa đạt mức kỳ vọng, chủ yếu là gia công, lắp ráp và sử dụng linh kiện nhập khẩu. Liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp nội địa còn yếu.

Giá trị gia tăng tại Việt Nam thấp, chuỗi cung ứng nội địa chưa phát triển, chuyển giao công nghệ hạn chế, nhất là công nghệ cao. Khi FDI chiếm tỷ trọng lớn tiềm ẩn những nguy cơ mất tự chủ, bởi các nhà đầu tư có thể rút vốn hoặc chuyển hướng đầu tư bất cứ lúc nào, rủi ro khi doanh nghiệp FDI có những hành vi chuyển giá, trốn thuế.

Mặt khác, chất lượng và giá trị gia tăng của hàng hóa xuất khẩu còn thấp, chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, phụ thuộc nhiều vào thị trường bên ngoài, tiềm ẩn nguy cơ kinh tế dễ bị tổn thương trước những biến.

Đặc biệt, khi xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, như năm 2024 giá trị kim ngạch xuất khẩu từ khu vực FDI vẫn chiếm tỷ trọng tới 71,7%. Điều này tiềm ẩn nguy cơ khi có biến động như suy giảm đơn hàng, dịch chuyển chuỗi cung ứng toàn cầu thì tăng trưởng xuất khẩu và GDP Việt Nam sẽ suy giảm.

Vì vậy, trong giai đoạn tới, bên cạnh việc tiếp tục phát huy, những động lực tăng trưởng từ đầu tư công, thu hút đầu tư FDI và xuất khẩu, đại biểu Tuấn đề nghị cần nhanh chóng hiện thực hóa những quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp theo tinh thần Nghị quyết 68.