Đề xuất không đánh thuế thu nhập cá nhân khi cắt lỗ cổ phiếu

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 126 hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế. Trong đó có đề xuất thu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) ngay khi nhà đầu tư nhận cổ tức hoặc thưởng bằng chứng khoán, thay vì đợi tới khi chuyển nhượng.

Ngày 14/7, Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) đã có góp ý trên cơ sở tham khảo chính sách chuyển nhượng cổ phiếu đối với 16 quốc gia.

Theo đó, VAFI đề xuất bãi bỏ sắc thuế TNCN đánh vào cổ phiếu thưởng bởi kinh nghiệm thế giới không thấy có sắc thuế nào đánh thuế cổ phiếu thưởng.

Ở Việt Nam hiện nay khi bán cổ phiếu thưởng thì chịu 2 loại thuế TNCN gồm thuế khoán (0,1% trên tổng giá trị giao dịch chứng khoán) và 5% trên tổng giá trị cổ phiếu thưởng theo mệnh giá 10.000 đồng/cp bất kể việc nắm giữ cổ phiếu thưởng là lãi hay lỗ. Đây là bất cập lớn cần giải quyết trong lần sửa đổi Luật Thuế TNCN 2025.

Mặt khác, một bất cập của chính sách hiện hành là nhà đầu tư cá nhân chịu thuế cổ phiếu thưởng 5% trong khi nhà đầu tư tổ chức Việt Nam không phải chịu loại thuế này – thể hiện sự bất bình đẳng trong đầu tư chứng khoán.

Tính thuế TNCN theo phương pháp CGT

VAFI cho biết trong khu vực Đông Nam Á, chỉ có Việt Nam và Indonesia đang áp dụng thuế khoán, là đánh 0,1% trên tổng giá trị bán chứng khoán bất kể giao dịch đó lời hay lỗ. VAFI cho rằng phương pháp này thường áp dụng với thị trường chứng khoán sơ khai, đơn giản và dễ tính nhưng giao dịch chứng khoán lỗ vẫn phải đóng thuế.

Trong khi đó, hầu hết quốc gia, bao gồm Thái Lan, Ấn Độ từ lâu đã áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập từ vốn (capital gain tax – CGT), tức tổng giá trị bán chứng khoán theo giá bán bình quân trừ đi tổng giá trị theo giá mua bình quân nhân với thuế suất.

VAFI cho rằng việc áp dụng CGT thì nhà đầu tư phải bán chứng khoán mới có cơ sở xác định xem giao dịch đó lãi hay lỗ và nếu có lãi mới thu thuế thu nhập cá nhân. Trong bối cảnh hiện nay, phương pháp này đơn giản trong cách tính vì phần mềm của tất cả công ty chứng khoán, Sở giao dịch hay Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán đều hiện đại theo thông lệ quốc tế, sẵn sàng đáp ứng.

VAFI đánh giá phương pháp tính thuế chuyển nhượng chứng khoán CGT ưu điểm vượt trội so với phương pháp thuế khoán vì đã khấu trừ được giá vốn đầu tư để tính thu nhập cá nhân, giải quyết được khoảng 70% thương vụ đầu tư thua lỗ mà vẫn phải đóng thuế thu nhập cá nhân.

Theo đó, VAFI đề nghị tính thuế thu nhập khi bán chứng khoán với mức thuế suất hợp lý theo công thức: Tổng giá trị bán chứng khoán theo giá bán bình quân trừ đi tổng giá trị mua chứng khoán tương ứng với số cổ phần đã bán theo giá mua bình quân nhân với thuế suất 3%. Thu thuế CGT theo từng lần bán chứng khoán.

Đối với cá nhân đầu tư nước ngoài và tổ chức nước ngoài không thành lập pháp nhân tại Việt Nam nhưng tham gia đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam thì tính thuế chuyển nhượng chứng khoán tương tự như nhà đầu tư cá nhân trong nước.

Khi đó, nhà đầu tư khi bán chứng khoán, bất kể chứng khoán đó là cổ phiếu thưởng thì chỉ chịu 1 lần thuế CGT, không thể đánh 2 lần thuế CGT với 1 giao dịch bán cổ phiếu thưởng.