Đề nghị nghiêm cấm sử dụng AI để dựng thông tin giả mạo

Chiều 7/11, dưới dự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Trần Quang Phương, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An ninh mạng và dự án Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi).

Các đại biểu cho rằng dự thảo Luật An ninh mạng được xây dựng trên cơ sở hợp nhất của Luật An ninh mạng và Luật An toàn thông tin mạng, thể hiện rõ nỗ lực của Ban soạn thảo trong việc hoàn thiện khung pháp lý, bảo vệ không gian mạng quốc gia.

Việc kịp thời cập nhật, bổ sung các hành vi vi phạm là cần thiết nhằm khắc phục các khoảng trống pháp lý, bảo vệ người dân và củng cố niềm tin vào môi trường công nghệ số.

Qua thảo luận về dự án Luật An ninh mạng, nhiều đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung vào dự thảo luật nội dung nghiêm cấm hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tạo dựng, chỉnh sửa và lan truyền thông tin sai sự thật, giả mạo danh tính nhằm vu cáo, lừa đảo, xâm phạm quyền lợi hợp pháp của người dân hoặc gây tổn hại đến an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

Đại biểu Lê Thị Thanh Lam (Cần Thơ) dẫn chứng việc đối tượng mạo danh cơ quan chức năng yêu cầu cụ bà 75 tuổi tại Đà Nẵng chuyển toàn bộ số tiền tiết kiệm hay trường hợp người nông dân ở Phú Thọ mang hết tiền bán trâu đi chuyển khoản cho thấy, tội phạm công nghệ cao đang khai thác triệt để sự thiếu kỹ năng về an toàn mạng.

Theo đại biểu, mặc dù một số vụ việc đã được lực lượng chức năng kịp thời ngăn chặn nhưng xu hướng lạm dụng AI để cá nhân hóa hành vi lừa đảo đang gia tăng.

Do đó, đại biểu đề nghị tại Điều 9 - Các hành vi bị nghiêm cấm về an ninh mạng, cần bổ sung quy định cấm sử dụng AI giả mạo khuôn mặt, giọng nói và các công nghệ giả mạo khác nhằm mạo danh tổ chức, cá nhân để lừa đảo, xuyên tạc hoặc gây nhầm lẫn, xâm hại quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

Cũng cho ý kiến đối với các hành vi bị nghiêm cấm, đại biểu Hà Ánh Phượng (Phú Thọ) đánh giá việc mở rộng danh mục hành vi là cần thiết nhưng lưu ý cần làm rõ tiêu chí xác định "thông tin sai sự thật gây thiệt hại trong lĩnh vực kinh tế" để phân biệt giữa hoạt động phân tích - dự báo thị trường hợp pháp và hành vi tung tin thất thiệt nhằm thao túng, gây nhiễu thị trường.

Đóng góp ý kiến cụ thể vào Điều 20 dự thảo Luật về phòng chống xâm hại trẻ em trên không gian mạng, đại biểu khẳng định đây là một điểm mới và tiến bộ, tuy nhiên, theo đại biểu, Điều này vẫn còn bốn "lỗ hổng". 

"Thứ nhất, chưa quy định tiêu chí, mức độ để nhận diện nội dung gây hại cho trẻ em, vấn đề này có thể dẫn đến việc gỡ nội dung quá tay hoặc xử lý thiếu thống nhất; thứ hai, thiếu hàng rào quyền riêng tư khi triển khai kỹ thuật như là nguyên tắc tối thiểu hóa dữ liệu hay là chế độ ẩn danh…; thứ ba, gánh nặng tuân thủ lớn cho đơn vị nhỏ vì chưa phân tầng nghĩa vụ theo rủi ro quy mô; thứ tư, không có cơ chế khiếu nại nhanh và báo cáo minh bạch, đồng thời chưa bao quát các nhóm yếu thế ngoài trẻ em", ĐBQH khẳng định.

Từ đó, đại biểu Hà Ánh Phượng kiến nghị cần điều chỉnh Điều 20 dự thảo Luật bằng cách định nghĩa và phân loại mức độ gây hại kèm theo tiêu chí rõ ràng, bổ sung nguyên tắc bảo vệ dữ liệu, thiết lập kênh khiếu nại nhanh và công bố số liệu định kỳ. Đại biểu nhấn mạnh cần áp dụng mô hình nghĩa vụ theo rủi ro quy mô với lộ trình cho dịch vụ nhỏ giáo dục cộng đồng.

"Không bắt tất cả mọi dịch vụ đáp ứng một mức yêu cầu kỹ thuật đắt đỏ. Nếu nền tảng rủi ro cao (ví dụ như các mạng xã hội lớn, lượng người dùng lan truyền cao) thì phải có bộ lọc chặn, quy trình báo cáo nhanh. Dịch vụ rủi ro trung bình (ví dụ như sàn thương mại điện tử hay các diễn đàn chuyên ngành liên quan đến trẻ em) có thể đáp ứng các bộ yêu cầu rút gọn. Dịch vụ thấp nhỏ (như website của các câu lạc bộ, các nhà trường, các phần mềm nhỏ hơn, các ứng dụng lớp học nhỏ) chỉ cần tối thiểu và được áp dụng lộ trình dài hơn", đại biểu Hà Ánh Phương phân tích.

Đại biểu Hà Ánh Phượng nhấn mạnh việc hoàn thiện dự thảo cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ an ninh mạng quốc gia và quyền lợi hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần xây dựng môi trường số an toàn, minh bạch và phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số.

Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang đã phát biểu giải trình, làm rõ các ý kiến của đại biểu nêu về dự án Luật An ninh mạng. Bộ trưởng Công an Lương Tam Quang cho biết, dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở hợp nhất hai luật hiện hành là Luật An ninh mạng 2018 và Luật An toàn thông tin mạng 2015.

Bộ trưởng Công an nhấn mạnh trong kỷ nguyên số, không một quốc gia, tổ chức hay doanh nghiệp nào có thể tự mình bảo đảm an ninh mạng. Vì vậy, cần có một cơ chế phối hợp thống nhất, nơi mọi lực lượng cùng chia sẻ thông tin và ứng phó khi có sự cố.

Trong hơn một năm qua, Việt Nam đã chủ động thúc đẩy Công ước quốc tế về phòng, chống tội phạm mạng, được Liên hợp quốc thông qua và ký tại Hà Nội.

Dự thảo luật lần này tiếp tục nội luật hóa các quy định của Công ước của Liên hợp quốc, đồng thời giao Ban Cơ yếu Chính phủ giúp Bộ Quốc phòng quản lý nhà nước về mật mã dân sự, còn Bộ Công an sẽ quy định chi tiết việc quản lý sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng và mã hóa bảo vệ bí mật nhà nước.

Bộ Công an cũng đang xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an ninh mạng, hướng dẫn tổ chức, doanh nghiệp bảo vệ hệ thống thông tin quan trọng, phối hợp chặt chẽ với Bộ Quốc phòng để bảo vệ không gian mạng quốc gia.