Đầu tư công mở ra chu kỳ đầu tư mới của doanh nghiệp xây dựng

Làn sóng đầu tư công tạo cú hích cho năng lực thi công

Ngày 1/7/2026, TP.HCM đã đồng loạt khởi công 8 dự án hạ tầng trọng điểm với tổng mức đầu tư hơn 253.000 tỷ đồng nhân dịp kỷ niệm 50 năm Thành phố vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trước đó, trong năm 2025, Chính phủ nhiều lần tổ chức các đợt khởi công, khánh thành và thông xe kỹ thuật đồng loạt trên phạm vi cả nước. Riêng ngày 19/12/2025, 234 công trình, dự án với tổng vốn hơn 3,4 triệu tỷ đồng được triển khai tại 34 tỉnh, thành phố.

Việc hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai đồng thời đang tạo ra một cuộc đua nâng năng lực thi công giữa các nhà thầu. Trọng tâm của cuộc đua này là ở khả năng bổ sung máy móc, thiết bị và phương tiện chuyên dụng để đáp ứng tiến độ thi công, đồng thời nâng cao khả năng trúng thầu ở các dự án tiếp theo.

Diễn biến này được thể hiện rõ nét qua kết quả kinh doanh của nhóm doanh nghiệp phân phối phương tiện phục vụ thi công.

Quý I/2026, CTCP Đầu tư Phát triển Máy Việt Nam (VVS) ghi nhận doanh thu bán xe đạt hơn 2.703 tỷ đồng, tăng khoảng 144% so với cùng kỳ. Doanh nghiệp hiện phân phối các dòng xe tải hạng nặng, xe ben và xe đầu kéo mang thương hiệu HOWO, SITRAK (SINOTRUK), cùng nhiều dòng xe chuyên dụng, xe trộn bê tông và sơ mi rơ moóc phục vụ vận tải và thi công hạ tầng.

Trong khi đó, CTCP Đầu tư Dịch vụ Hoàng Huy (HHS) - đơn vị phân phối xe tải nặng Dongfeng - cũng ghi nhận doanh thu bán ô tô và phụ tùng tăng hơn 52% so với cùng kỳ năm trước.

Diễn biến này phù hợp với bối cảnh nhu cầu đầu tư phương tiện phục vụ thi công đang gia tăng cùng làn sóng đầu tư hạ tầng.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở những gì đang diễn ra trên báo cáo tài chính của chính các doanh nghiệp xây dựng. Nơi các khoản đầu tư vào máy móc và phương tiện chuyên dụng đang cho thấy cách các nhà thầu chuẩn bị năng lực để đón đầu chu kỳ hạ tầng mới.

Doanh nghiệp lựa chọn những chiến lược khác nhau để nâng năng lực thi công

Những biến động trên báo cáo tài chính cho thấy các doanh nghiệp xây dựng đang có xu hướng đầu tư hoặc tái cơ cấu đội máy nhằm nâng cao năng lực thi công cho các dự án trong nhiều năm tới.

Khác với doanh thu hay lợi nhuận - những chỉ tiêu phản ánh kết quả kinh doanh trong ngắn hạn - biến động của tài sản cố định lại cho thấy doanh nghiệp đang chuẩn bị năng lực sản xuất cho tương lai. Thuyết minh báo cáo tài chính của nhiều doanh nghiệp niêm yết cho thấy quy mô máy móc, thiết bị và phương tiện chuyên dụng phục vụ thi công đều có xu hướng gia tăng trong giai đoạn từ đầu năm 2025 đến hết quý I/2026. Tuy nhiên, thay vì cùng lựa chọn một mô hình đầu tư, mỗi doanh nghiệp lại theo đuổi một chiến lược sử dụng vốn khác nhau.

Trong nhóm mở rộng tài sản cố định là phương tiện vận tải, máy móc thiết bị thi công, CTCP Lizen (mã LCG) và CTCP Đầu tư Hạ tầng Giao thông Đèo Cả (HHV) là hai doanh nghiệp ghi nhận mức gia tăng rõ nét nhất về tài sản phục vụ thi công.

Tại Lizen, nguyên giá máy móc, thiết bị tăng từ khoảng 385 tỷ đồng đầu năm 2025 lên hơn 519 tỷ đồng vào cuối quý I/2026. Song song với đó, nguyên giá máy móc thuê tài chính cũng tăng từ 457 tỷ đồng lên gần 593 tỷ đồng. Điều này cho thấy doanh nghiệp không chỉ đầu tư thêm tài sản sở hữu mà còn chủ động kết hợp cả hình thức thuê nhằm nhanh chóng mở rộng năng lực thi công.

HHV cũng ghi nhận xu hướng tương tự. Trong hơn một năm qua, nguyên giá máy móc, thiết bị tăng từ gần 79 tỷ đồng lên hơn 130 tỷ đồng, trong khi phương tiện vận tải tăng từ khoảng 97 tỷ đồng lên gần 116 tỷ đồng, chủ yếu đến từ các khoản đầu tư mới.

Việc đồng thời mở rộng cả máy móc và phương tiện với tỷ lệ lớn cho thấy các doanh nghiệp này lựa chọn nâng năng lực thi công thông qua đầu tư trực tiếp vào tài sản cố định.

Trong khi đó, CTCP Tổng Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu và Xây dựng Việt Nam (Vinaconex, mã VCG) và CTCP Tổng công ty Xây dựng số 1 (mã CC1) lại lựa chọn cách tiếp cận thận trọng hơn, ưu tiên sự linh hoạt hơn.

Đến cuối quý I/2026, Vinaconex vẫn duy trì quy mô rất lớn về máy móc và phương tiện với nguyên giá lần lượt gần 1.575 tỷ đồng và 1.406 tỷ đồng, tăng tổng cộng khoảng 350 tỷ đồng trong năm 2025, tương ứng với mức tăng chỉ khoảng 10%. Năm 2026, doanh nghiệp thâm chí không bổ sung mua sắm mới, song nhu cầu sử dụng vẫn đang vượt năng lực sở hữu. Báo cáo cho thấy doanh nghiệp đang đi thuê lượng máy móc và phương tiện phục vụ thi công có nguyên giá 185 tỷ đồng.

CC1 cũng gần như không mở rộng thêm đội máy trong hơn một năm qua khi nguyên giá máy móc duy trì quanh mức 111 tỷ đồng, tuy nhiên đồng thời tiếp tục sử dụng tới gần 100 tỷ đồng tài sản thuê tài chính.

Điều này cho thấy với những doanh nghiệp đã sở hữu quy mô thiết bị đủ lớn theo quy mô dự án đang triển khai, mục tiêu không còn là mở rộng bằng mọi giá mà là duy trì năng lực thi công thông qua sự kết hợp giữa tài sản sở hữu và tài sản thuê, qua đó giữ được sự linh hoạt trong sử dụng vốn.

Một trường hợp đáng chú ý khác là CTCP Tập đoàn Đạt Phương (DPG).

Thuyết minh báo cáo tài chính cho thấy Đạt Phương đã đầu tư mới hơn 73 tỷ đồng máy móc trong năm 2025 và tiếp tục bổ sung thêm hơn 11 tỷ đồng trong quý I/2026, nâng tổng nguyên giá của nhóm tài sản cố định này lên tới 1.291 tỷ đồng.

So với các đơn vị khác, tỷ lệ gia tăng giá trị đội máy của doanh nghiệp không nhiều, song báo cáo tài chính cho thấy DPG đang tận dụng giai đoạn nhu cầu thị trường tăng cao để tối đa hóa lợi ích nhờ sở hữu lượng lớn máy móc thiết bị thi công. Cụ thể, DPG ghi nhận khoảng 30,5 tỷ đồng doanh thu từ hoạt động cho thuê thiết bị đối với hai công ty liên kết là CTCP Xây dựng Đạt Phương số 1 và CTCP Xây dựng Đạt Phương số 2.

Điều này cho thấy máy móc thi công không chỉ là công cụ sản xuất mà còn có thể trở thành tài sản tạo dòng tiền nếu được khai thác hiệu quả.

Nhìn tổng thể, dữ liệu từ các báo cáo tài chính cho thấy đầu tư công đang thúc đẩy quá trình tích lũy năng lực thi công của doanh nghiệp xây dựng, nhưng không theo một mô hình duy nhất. Điểm chung của các chiến lược này là đều hướng tới mục tiêu nâng cao khả năng đáp ứng khối lượng công việc ngày càng lớn từ các dự án hạ tầng.

Máy móc, thiết bị - khoản đầu tư vượt ra ngoài một chu kỳ dự án

Theo chia sẻ của ông Alton, quản lý một doanh nghiệp xây dựng Trung Quốc hoạt động tại Việt Nam, tình trạng khan hiếm máy móc, thiết bị và phương tiện thi công đã xuất hiện từ cuối năm 2025. Nhiều đối tác của doanh nghiệp thông báo không còn thiết bị để cho thuê, buộc công ty phải tính đến phương án điều chuyển máy móc từ các thị trường khác về Việt Nam hoặc đầu tư mới để đáp ứng nhu cầu thi công.

"Tuy nhiên, lượng công việc phải được đảm bảo liên tục tối thiểu khoảng ba năm thì chúng tôi mới tính đến đầu tư mới", ông Alton cho biết.

Nhận định này phản ánh đặc thù của nhóm tài sản phục vụ thi công.

Khác với nhân công hay vật liệu xây dựng, máy móc và phương tiện chuyên dụng có vòng đời khai thác kéo dài nhiều năm, trong khi chi phí đầu tư và khấu hao tập trung chủ yếu ở giai đoạn đầu. Nếu thị trường thiếu lao động, doanh nghiệp có thể tăng lương để thu hút nhân công; khi nhu cầu vật liệu thay đổi, các nhà máy hoặc mỏ khai thác có thể điều chỉnh sản lượng. Trong khi đó, một chiếc máy đào, xe lu hay xe cẩu sau khi được đầu tư vẫn phải tiếp tục được khai thác, bảo dưỡng và khấu hao trong suốt vòng đời sử dụng.

Vì vậy, quyết định đầu tư máy móc không chỉ phản ánh nhu cầu của các dự án hiện tại mà còn thể hiện kỳ vọng của doanh nghiệp về nguồn việc trong trung và dài hạn.

Nếu làn sóng đầu tư hạ tầng được duy trì đủ lâu để doanh nghiệp thu hồi phần lớn vốn đầu tư, đội máy được hình thành trong giai đoạn hiện nay sẽ tiếp tục phục vụ các dự án đường sắt, khu công nghiệp, năng lượng và hạ tầng đô thị trong nhiều năm tới. Đây cũng có thể trở thành nền tảng giúp nâng cao năng lực thi công của toàn ngành mà không phải lặp lại một chu kỳ đầu tư lớn.

Tuy nhiên, các khoản đầu tư vào tài sản cố định luôn gắn với tính chu kỳ.

Tháng 5/2024, Reuters phản ánh tình trạng dư thừa máy móc nông nghiệp tại Mỹ sau giai đoạn bùng nổ đầu tư trong các năm 2022-2023, khi thu nhập nông dân tăng mạnh nhờ giá nông sản ở mức cao. Đến năm 2024, giá ngô và đậu tương giảm, lãi suất duy trì ở mức cao khiến nhu cầu mua sắm thiết bị suy yếu nhanh. Reuters dẫn dữ liệu của Sandhills Global cho biết, đến tháng 4/2024, lượng tồn kho máy kéo công suất lớn tại Mỹ đã tăng 107% so với cùng kỳ năm trước, buộc nhiều đại lý phải giảm giá bán, cắt giảm đơn hàng mới hoặc đưa thiết bị ra đấu giá.

Bối cảnh của Việt Nam hiện nay có nhiều khác biệt khi đầu tư công vẫn đang trong giai đoạn tăng tốc. Mordor Intelligence dự báo quy mô ngành xây dựng Việt Nam có thể tăng từ 80,6 tỷ USD năm 2026 lên 115,8 tỷ USD vào năm 2031, tương ứng tốc độ tăng trưởng bình quân 7,5%/năm. Triển vọng này mở ra cơ hội để đội máy được đầu tư hôm nay tiếp tục được khai thác ở các chu kỳ dự án tiếp theo.

Tuy nhiên, triển vọng thị trường chỉ là một mặt của vấn đề. Hiệu quả của những khoản đầu tư vào máy móc cuối cùng vẫn sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì backlog, tiến độ triển khai các dự án mới và hiệu suất khai thác thiết bị của từng doanh nghiệp.

Nếu những tuyến cao tốc, sân bay hay cảng biển là thành quả dễ nhìn thấy của đầu tư công, thì những khoản đầu tư vào máy móc, thiết bị và phương tiện chuyên dụng trên báo cáo tài chính doanh nghiệp có thể được xem là phần "năng lực hạ tầng" ít được chú ý hơn. Chính năng lực này sẽ quyết định không chỉ khả năng đáp ứng các dự án trong tương lai mà còn liệu những khoản đầu tư hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng hôm nay sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh hay gánh nặng chi phí trong chu kỳ tiếp theo.