[Café cuối tuần] Tết này, còn ai uống Sá xị Chương Dương?

Một buổi chiều cuối năm, trong lúc đợi con tan học, tôi ghé quán cà phê ven đường. Bàn bên, một người mẹ đặt chai sá xị màu đỏ quen thuộc “Uống thử đi con, hồi đó mẹ mê lắm!”. Đứa trẻ nhấp một ngụm rồi khẽ nhăn mặt. Tôi nhìn cái tên gợi nhớ cả một thời: Sá xị Chương Dương.

Với nhiều người miền Nam, đó từng là một phần tuổi thơ. Những bữa tiệc gia đình, những ngày Tết ngồi quanh bàn ăn, tiếng bật nắp chai lách tách và mùi hương đặc trưng không lẫn vào đâu được. Thứ nước giải khát ấy từng là “niềm tự hào nội địa” trong một thời thị trường còn chưa tràn ngập thương hiệu ngoại. Nhưng ký ức và thị trường vốn là hai dòng chảy khác nhau.

Phía sau chai nước màu đỏ là câu chuyện nhiều gam trầm của CTCP Nước giải khát Chương Dương (mã SCD).

Năm 2025, doanh thu giảm so với năm trước. Lợi nhuận gộp tạo ra không đủ bù chi phí lãi vay. Tổng vay và nợ thuê tài chính ở mức hơn 650 tỷ đồng, tạo áp lực đáng kể lên dòng tiền. Kết năm, doanh nghiệp tiếp tục ghi nhận lỗ trên 80 tỷ đồng và vốn chủ sở hữu âm kéo dài từ trước đó.

Điều đáng nói không chỉ nằm ở con số lỗ, mà ở cấu trúc tài chính: khi phần giá trị tạo ra từ hoạt động kinh doanh cốt lõi gần như bị “ăn mòn” bởi chi phí vốn, dư địa để tái đầu tư, cải tiến sản phẩm hay mở rộng thị trường trở nên rất hẹp. Một doanh nghiệp có thể vượt qua khó khăn ngắn hạn, nhưng nếu chu kỳ thua lỗ kéo dài, bài toán không còn là cầm cự mà là tái cấu trúc.

Trên bảng điện, SCD vừa có những phiên tăng trần liên tiếp, rồi trước đó lại là chuỗi giảm sàn. Với một cổ phiếu vốn hóa nhỏ và thanh khoản hạn chế, thị giá dễ phản ứng mạnh trước thông tin. Nhưng giá cổ phiếu có thể thay đổi trong vài ngày, còn sức khỏe tài chính thì cần nhiều thời gian và quyết định chiến lược để cải thiện. Kỳ vọng có thể được thổi bùng. Dòng tiền thực mới là phép thử cuối cùng.

Trong bức tranh ấy, vai trò của cổ đông chi phối trở nên đặc biệt quan trọng. Tổng Công ty cổ phần Bia – Rượu – Nước giải khát Sài Gòn (SAB) hiện nắm giữ phần lớn cổ phần và có mối liên hệ chặt chẽ về điều hành. Sự hỗ trợ tài chính đã giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động. Song thị trường không chỉ chờ đợi những khoản vay hay gia hạn nợ, mà chờ một chiến lược tái cấu trúc đủ rõ ràng: tinh gọn hệ thống, tối ưu chi phí, làm mới thương hiệu hoặc tái định vị sản phẩm để phù hợp hơn với thị hiếu hiện tại.

Hai thập kỷ trước, nước giải khát có ga gần như là lựa chọn mặc định trong các bữa tiệc. Hôm nay, người tiêu dùng trẻ quan tâm nhiều hơn đến yếu tố sức khỏe, lượng đường, câu chuyện thương hiệu và cả trải nghiệm khi sử dụng sản phẩm. Trà sữa, đồ uống không đường, nước trái cây lên men hay các nhãn hàng nhập khẩu… mỗi phân khúc đều có người dẫn dắt riêng. Không gian cạnh tranh dày đặc hơn rất nhiều so với giai đoạn sá xị từng chiếm một vị trí quen thuộc.

Một thương hiệu lâu năm có lợi thế hoài niệm. Nhưng hoài niệm không tự chuyển hóa thành doanh thu. Cảm xúc có thể giúp một sản phẩm được nhớ đến. Song để được lựa chọn lặp lại, sản phẩm ấy phải đáp ứng được kỳ vọng của hiện tại.

Thị trường vốn từng chứng kiến không ít cái tên “vang bóng một thời” dần lùi vào ký ức vì không kịp trẻ hóa. Cũng có những doanh nghiệp bền bỉ thay đổi để tồn tại qua nhiều thế hệ. Ranh giới giữa hai con đường ấy không phải là quá khứ huy hoàng, mà là quyết định ở hiện tại.

Tết này, có thể nhiều gia đình vẫn nâng ly sá xị và kể lại những câu chuyện xưa. Những ký ức ấy là có thật và đáng trân trọng. Nhưng trên thị trường chứng khoán, cảm xúc không thể thay thế cho hiệu quả kinh doanh. Một vài phiên tăng trần không đồng nghĩa với một chu kỳ hồi sinh. Điều nhà đầu tư chờ đợi không chỉ là sự sôi động trên bảng điện, mà là sự cải thiện thực chất trong nền tảng hoạt động.

Chiều muộn, tôi cũng nghĩ sẽ mua một chai sá xị màu đỏ cho con gái uống thử.

“Ba, lát nữa ba chở con đi mua trà sữa nha ba.”

Câu trả lời nhẹ như gió. Không phải sự khước từ quá khứ, chỉ là một lựa chọn khác của thế hệ mới.

Tôi chợt nhận ra rằng có những thương hiệu thuộc về một thời. Và cũng có những thương hiệu, nếu muốn đi cùng thời gian, buộc phải tự làm mới mình trước khi ký ức trở thành điều duy nhất còn lại.