[Cafe Cuối tuần] Những nạn nhân trong vụ Phó Đức Nam/Mr.Pips lừa đảo đầu tư: Bị hại hay đồng phạm?

Cuối tháng trước, tôi nhận được cuộc gọi từ một người bạn cũ, giọng run run: "Tôi mất hết rồi. Hơn 500 triệu đồng vào sàn ảo của Mr.Pips… Giờ tôi chẳng biết làm gì nữa"

Câu chuyện của anh, hóa ra, không phải cá biệt. Phó Đức Nam (hay còn gọi là TikToker Mr.Pips) đã lợi dụng sự cả tin và "khát nước" của hàng ngàn nhà đầu tư để lừa đảo hàng ngàn tỷ đồng, gây rúng động cả cộng đồng mạng và thị trường tài chính.

Hành vi "khát nước" của các nạn nhân

Người bạn tôi, như bao "nhà đầu tư" khác, bị cuốn vào những lời hứa hẹn "ngồi không kiếm tiền" từ sàn giao dịch của Nam. Với một tài khoản TikTok hàng triệu lượt theo dõi, Phó Đức Nam tạo ra hình ảnh một chuyên gia tài chính thông thái, liên tục khoe lãi khủng, xe sang, và đời sống xa hoa.

Những "nạn nhân" như bạn tôi không phải là những người nghèo khó. Họ là những người đã có ít nhiều kinh nghiệm đầu tư, nhưng bị đánh bại bởi lòng tham: "Tôi cứ nghĩ đây là cơ hội đổi đời".

Thậm chí, không ít người còn mượn tiền ngân hàng, thế chấp tài sản, và "rủ rê" người thân, bạn bè tham gia để nhận "lãi khủng". Khi sàn sập, lòng tham đã biến họ từ nạn nhân thành những người trực tiếp hoặc gián tiếp kéo người khác vào vòng xoáy lừa đảo.

Quan điểm khác nhau về vai trò của "bị hại"

Vụ việc này gây ra nhiều tranh cãi trong cộng đồng mạng, đặc biệt về vai trò của các nạn nhân. Quan điểm số đông (và của các cơ quan chức năng) hiện tại cho rằng: Họ chỉ là nạn nhân. Theo quan điểm này, những người tham gia là nạn nhân bị lừa đảo bởi chiêu trò tinh vi và hình ảnh hào nhoáng của Phó Đức Nam. Họ thiếu kiến thức đầu tư và bị dẫn dắt bởi những lời hứa hẹn vô căn cứ. Chính vì thế ngoài sự an ủi, thông điệp gửi đến họ chỉ là "hồi chuông cảnh báo" cho xã hội về tầm quan trọng của giáo dục tài chính và nhận thức về rủi ro.

Thế nhưng có có ý kiến nói: "Họ là đồng phạm" với lập luận rằng những người này đã tham gia đầu tư vào các sàn giao dịch không chính thức, hành động không khác gì "đánh bạc trái phép". Biết rõ rủi ro nhưng vẫn lao vào vì lòng tham, họ góp phần tiếp tay cho các sàn giao dịch ảo, kéo thêm nhiều người khác vào vòng xoáy mất mát. Do các vụ việc phát giác ngày một nhiều, nạn nhân ngày một đông, quy mô ngày một lớn mà chưa bị ngăn chặn, răn đe, phòng ngừa nên ý kiến nghiêng theo hướng này khẳng định: Trường hợp những người rủ rê bạn bè, người thân tham gia còn có thể bị xem xét trách nhiệm pháp lý vì hành vi lừa đảo gián tiếp. Hơn thế, ý kiến này phan tích và so sánh hành vi này với những người tham gia cá độ bóng đá – vừa là nạn nhân vừa là người vi phạm pháp luật.

Dĩ nhiên là mạng, nên ý kiến luôn là đa chiều. Nếu xử lý các nhà đầu tư sàn ảo theo cách này, câu chuyện sẽ trở thành bài học quá nghiêm khắc, dù mục tiêu chỉ là để răn đe, phòng ngừa chung.

Tỉnh táo và trách nhiệm

Tuy nhiên, dù theo quan điểm nào thì câu chuyện "đầu tư khát nước" này không chỉ là bài học cá nhân mà còn là vấn đề của cả xã hội. Để hạn chế những vụ việc tương tự, các chuyên gia truyền thông nhấn mạnh rằng không có khoản đầu tư nào "siêu lợi nhuận, không rủi ro"; các cơ quan chức năng cần có cách thức phổ biến kiến thức tài chính cơ bản, giúp người dân nhận diện các dấu hiệu lừa đảo.

Đối với các cơ quan pháp luật, khi cung cấp thông tin ra ngoài cần phân biệt rõ ràng giữa những nạn nhân thực sự và những người có hành vi tiếp tay, lôi kéo; đồng thời kêu gọi trách nhiệm cá nhân: "Đừng để lòng tham làm bạn trở thành nạn nhân hoặc đồng phạm".

Mặt khác cũng phải nêu rõ các quy định pháp luật liên quan đến đầu tư tài chính, giao dịch tiền ảo, và các hình thức đánh bạc; đồng thời thông báo đường dây nóng để tố cáo các sàn giao dịch lừa đảo.

Tỉnh táo trước cám dỗ

Bạn tôi giờ đây đang tìm mọi cách co kéo trả nợ, nhưng bài học đau đớn sẽ theo anh cả đời. Còn tôi, nghe những câu chuyện tương tự này đến lần 2-3, chỉ muốn nhắn nhủ: Khi đứng trước cơ hội làm giàu dễ dàng, hãy tỉnh táo tự hỏi: "Nếu nó thực sự tốt như vậy, tại sao đến lượt tôi"?

Hãy tự trang bị kiến thức tài chính, lựa chọn các kênh đầu tư minh bạch, và quan trọng nhất: Đừng để lòng tham điều khiển bạn.