6 nhóm chính sách đặc thù phát triển đường sắt đô thị tại Hà Nội và TP.HCM

Ngày 13/2, tiếp tục chương trình kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị (ĐSĐT) tại TP. Hà Nội, TP.HCM.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Bộ trưởng GTVT Trần Hồng Minh trình bày tờ trình về dự thảo nghị quyết.

Bộ trưởng cho biết, dự thảo nghị quyết quy phạm hóa 6 nhóm chính sách đặc thù, gồm: Huy động nguồn vốn; Trình tự, thủ tục thực hiện đầu tư; Phát triển đô thị theo mô hình TOD; Phát triển công nghiệp đường sắt, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực; Chính sách vật liệu xây dựng và bãi đổ thải; Các quy định áp dụng riêng cho TP.HCM.

Cụ thể, nhóm chính sách về huy động nguồn vốn: Thủ tướng được quyết định bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn, hằng năm cho địa phương; sử dụng nguồn tăng thu, tiết hiệm chi ngân sách Trung ương hàng năm và các nguồn vốn hợp pháp khác mà không phải theo thứ tự vu tiên; huy động vốn ODA, vốn vay ưu đãi mà không phải lập đề xuất dự án;

HĐND thành phố có trách nhiệm bố trí kế hoạch đầu tư công trung hạn, hàng năm vốn ngân sách địa phương, nguồn tăng thu, tiết hiệm chi và nguồn vốn hợp pháp khác; Dự án được bố trí vốn qua nhiều kỳ trung hạn; UBND thành phố được bố trí vốn để triển khai trước một số công việc phục vụ cho dự án (chuẩn bị đầu tư, GPMB…).

Nhóm chính sách về trình tự, thủ tục thực hiện đầu tư: Dự án ĐSĐT không phải lập, thẩm định, quyết định chủ trương đầu tư mà được thực hiện ngay thủ tục lập, thẩm định, quyết định đầu tư;

UBND thành phố được quyết định việc phân chia dự án thành các dự án thành phần, tiểu dự án khi phê duyệt dự án; quyết định gia hạn thời gian thực hiện khi tổng mức đầu tư không tăng mà không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh dự án; quyết định cộng trình không phải thi tuyển phương án kiến trúc; chỉ định thầu các gói thầu tư vấn, phí tư vấn, xây lắp và nhà đầu tư; được ứng trước ngân sách địa phương năm sau để thực hiện dự án đáp ứng tiến độ;

Được lập thiết kế kỹ thuật tổng thể (FEED) thay thiết kế cơ sở và giao chủ đầu tư quyết định phê duyệt các bước thiết kế còn lại; Quy định tổng mức đầu tư, dự toán được áp dụng định mức, đơn giá do các tổ chức quốc tế công bố, các dự án có tính chất tượng tự trên thế giới; Quy định về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất.

Nhóm chính sách về phát triển đô thị theo mô hình TOD: Quy định khi lập, điều chỉnh quy hoạch TOD được quyết định các chỉ tiêu khác với quy chuẩn để khai thác quỹ đất và giá trị tăng thêm từ đất; UBND thành phố được quyết định chuyển nhượng chỉ tiêu sử dụng đất quy hoạch trong khu vực TOD; Khi lập quy hoạch chi tiết phương án tuyến công trình, vị trí công trình không phải thực hiện thủ tục điều chỉnh quy hoạch có liên quan.

Nhóm chính sách về phát triển công nghiệp đường sắt, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực: Nhóm chính sách này tương tự như chính sách của dự án Đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam về phát triển khoa học, công nghệ và đào tạo phát triển nguồn nhân lực; ngoài ra bổ sung thêm thẩm quyền cho phép UBND thành phố được quyết định lựa chọn áp dụng quy chuẩn, tiêu chuẩn cho các tuyến ĐSĐT sau khi có sự thống nhất của Bộ GTVT.

Nhóm chính sách về vật liệu xây dựng và bãi đổ thải tương tự như chính sách của dự án Đầu tư đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam về khai thác mở khoảng sản làm vật liệu xây dựng và bãi đổ chất thải rắn xây dụng và tầng đất mặt của đất chuyên trồng lúa nước.

Nhóm các quy định áp dụng riêng cho TP.HCM: Nhóm chính sách này đã được quy định trong Luật Thủ đô nhưng cần được bổ sung vào nghị quyết để TP.HCM được áp dụng tương tự với TP. Hà Nội. Trong đó, thu và sử dụng tiền thu trong khu vực TOD; Huy động vốn thông qua các khoản vay phát hành trái phiếu chính quyền địa phương; Tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất để chỉnh trang phát triển đô thị; UBND thành phố được tổ chức thẩm định và phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường; Cấp giấy phép môi trường.

Cân nhắc quy định chỉ định thầu đối với dự án đường sắt đô thị theo mô hình TOD

Thẩm tra tờ trình, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế (UBKT) Vũ Hồng Thanh cho rằng, về huy động nguồn vốn (Điều 4) cần làm rõ trong trường hợp giảm hoặc bổ sung thêm dự án so với phụ lục danh mục dự án kèm theo nghị quyết thì số vốn ngân sách Trung ương bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương để thực hiện dự án sẽ được xác định như thế nào để tránh khoảng trống pháp lý.

Về trình tự, thủ tục thực hiện đầu tư (Điều 5), UBKT nhận thấy, đối với việc chỉ định thầu các gói thầu thuộc dự án ĐSĐT là phù hợp, do tính chất đặc biệt cần đẩy nhanh tiến độ. Tuy nhiên, đối với các dự án ĐSĐT theo mô hình TOD đề nghị cân nhắc thực hiện công tác chỉ định thầu để bảo đảm tính cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả trong việc khai thác, phát triển khu vực TOD.

Về phát triển theo mô hình TOD (Điều 6), UBKT nêu rõ, quy định tại điểm b khoản 1 Điều 5 và điểm b khoản 1 Điều 6 dự thảo nghị quyết có phần trùng lặp và quy định tại điểm b khoản 1 Điều 5 sẽ làm vô hiệu hóa, mất ý nghĩa của các quy hoạch và có thể dẫn đến các tác động tiêu cực về sau, do đó, đề nghị rà soát, chỉnh sửa cho phù hợp hơn.

Đồng thời, đề nghị bổ sung, làm rõ hơn sự cần thiết của quy định tại khoản 2 Điều 6 và rà soát kỹ lưỡng để tránh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình áp dụng pháp luật về đất đai.

Về các quy định áp dụng riêng cho TP.HCM (Điều 9), UBKT nhận định, các quy định cơ bản được kế thừa tại Luật Thủ đô, do đó đề xuất của Chính phủ là có cơ sở.

Nhưng, khoản 4 Điều 9 quy định "UBND thành phố được phép tổ chức đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư dự án có sử dụng đất để chỉnh trang phát triển đô thị theo định hướng phát triển giao thông công cộng theo đồ án thiết kế đô thị riêng, đồ án quy hoạch đô thị vùng phụ cận các nhà ga thuộc tuyến ĐSĐT được cấp thẩm quyền phê duyệt" là chưa thống nhất với các quy định về dự án ĐSĐT, dự án đường sắt đô thị theo mô hình TOD tại Điều 3 dự thảo.

Bên cạnh đó, khoản 26 Điều 79 Luật Đất đai đã quy định về các trường hợp thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng. Vì vậy, quy định nêu trên là không cần thiết.

Ngoài ra, UBKT đề nghị quy định rõ chính sách sẽ được Chính phủ hướng dẫn chi tiết, chính sách sẽ được HĐND hướng dẫn chi tiết để bảo đảm tuân thủ theo quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật và tránh vướng mắc, chồng chéo trong quá trình triển khai, thực hiện.