Đề xuất chính sách khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư điện gió ngoài khơi

Tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 10, vào chiều 8/12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030.

Hai nội dung được nhiều đại biểu quan tâm là phát triển điện gió ngoài khơi và điện hạt nhân mô-đun nhỏ.

Cần cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tư nhân

Cụ thể, đề cập về khuyến khích tư nhân đầu tư vào phát triển điện gió ngoài khơi, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lệ Thủy (đoàn Vĩnh Long) cho biết, căn cứ pháp lý để xây dựng dự thảo Nghị quyết là Nghị quyết 70-NQ/TW, nhưng nhiều nội dung chưa được cụ thể hóa, thậm chí còn không phù hợp với các Nghị quyết của Bộ Chính trị như Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Theo tờ trình của Chính phủ trong 5 năm tới, tổng công suất các loại hình nguồn điện phải đạt từ 2,5 đến 3 lần so với hiện tại, tương đương từ 190 nghìn đến 254 nghìn MW, đòi hỏi nguồn vốn từ 18-20 tỷ USD.

Việc xã hội hóa, thu hút đầu tư tư nhân là vô cùng quan trọng và cấp thiết. Tuy nhiên, các chính sách trong dự thảo Nghị quyết chưa thật sự mở để thúc đẩy và khuyến khích doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào phát triển điện lực.

Theo đại biểu Nguyễn Thị Lệ Thủy, chính sách thúc đẩy phát triển dự án điện lực trong đó có dự án đầu tư kinh doanh lưới điện và điện gió ngoài khơi hầu như dành cho doanh nghiệp Nhà nước và công ty con của doanh nghiệp Nhà nước với nhiều ưu đãi như bỏ qua quy hoạch, không cần đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, hạ thấp các tiêu chí để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhà nước tham gia như quy định tại điều 4, điều 6 và điều 7.

Do đó, đại biểu Quốc hội này đề nghị Chính phủ và các cơ quan xem xét lại nội dung này.

Nhà nước giữ vai trò điều tiết và giám sát tối cao

Trong khi đó, đại biểu Hà Sỹ Đồng (đoàn Quảng Trị) cho rằng, dự thảo đã có tiến bộ lớn trong quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư, thẩm định hồ sơ và yêu cầu năng lực tài chính của nhà đầu tư. Tuy nhiên, đại biểu Hà Sỹ Đồng đề nghị rút ngắn thời gian cấp phép khảo sát, thống nhất về mẫu hồ sơ, bổ sung tiêu chí đánh giá năng lực nhà đầu tư đối với dự án quy mô lớn và xác định một cơ quan là Bộ Công Thương làm đầu mối để điều phối chung trong quy trình này.

Đối với điện hạt nhân mô-đun nhỏ, đại biểu Quốc hội Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) nhìn nhận, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi năng lượng sâu rộng, trong khi yêu cầu về an ninh năng lượng, giảm phát thải và duy trì tăng trưởng ở mức cao ngày càng trở nên cấp thiết.

Những thách thức này đòi hỏi phải có những lựa chọn chiến lược dài hạn, trong đó điện hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) là một hướng đi đáng cân nhắc và phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Nữ đại biểu Quốc hội dẫn chứng, trên thế giới, SMR không còn là câu chuyện thí điểm, nhiều quốc gia đã thương mại hóa hoặc đang đi rất nhanh như: Mỹ, Canada, Pháp và Anh... Một số quốc gia châu Á có điều kiện tương đồng với Việt Nam cũng đang lựa chọn SMR cho các khu vực hạ tầng yếu, hải đảo, vùng sâu, vùng xa.

"Điểm chung của họ là không đặt gánh nặng đầu tư lên duy nhất Nhà nước, mà huy động các tập đoàn năng lượng, công nghiệp chế tạo, công nghệ môi trường cùng tham gia", bà Tú Anh nói.

Từ thực tế đó, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh bày tỏ quan điểm đồng tình với quy định khuyến khích doanh nghiệp khu vực nhà nước và tư nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô-đun nhỏ như trong dự thảo, bởi đã mở ra một cơ chế linh hoạt hơn rất nhiều so với cách tiếp cận truyền thống.

Điện hạt nhân trước đây gần như chỉ do Nhà nước đảm nhận, quy mô dự án lớn, thời gian đầu tư dài và yêu cầu kỹ thuật rất cao. Với SMR, cách tiếp cận mới cho phép huy động sáng tạo kỹ thuật, tăng khả năng nội địa hóa và chủ động công nghệ.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng, phát triển SMR phải đi kèm với điều kiện: an toàn – trách nhiệm - minh bạch. Điện hạt nhân luôn đòi hỏi những tiêu chuẩn cao nhất về an toàn, an ninh và quản lý rủi ro. Việc khuyến khích doanh nghiệp tham gia không có nghĩa là "mở cửa hoàn toàn".

Từ đó, đại biểu kiến nghị, cần xây dựng khung pháp lý riêng cho SMR, bao gồm cấp phép thiết kế, thẩm định công nghệ, giám sát vận hành và kiểm soát chất thải phóng xạ; yêu cầu năng lực tài chính, năng lực công nghệ, và trách nhiệm môi trường rõ ràng đối với mọi doanh nghiệp tham gia, bảo đảm Nhà nước giữ vai trò kiểm soát cuối cùng.

Cùng với đó là, triển khai thận trọng, có lộ trình, bắt đầu từ dự án nghiên cứu - thử nghiệm - trình diễn, đánh giá kỹ tác động xã hội và môi trường, lấy ý kiến cộng đồng một cách minh bạch.

"Khuyến khích không phải là buông lỏng, mà là tạo hành lang để những chủ thể có năng lực thực sự phát triển công nghệ mới, trong khi Nhà nước giữ vai trò điều tiết và giám sát tối cao", đại biểu Trịnh Thị Tú Anh nhấn mạnh.

Giải trình ý kiến của các đại biểu, Bộ trưởng Công Thương Nguyễn Hồng Diên khẳng định, cơ quan chủ trì soạn thảo đã khẩn trương tích cực phối hợp với cơ quan thẩm tra, các Ủy ban của Quốc hội rà soát, chỉnh lý theo đúng tinh thần nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị.

Theo ông Diên, các nội dung được xác định thuộc thẩm quyền của Chính phủ thì cần được Chính phủ quy định chi tiết thay cho các bộ, cơ quan ngang bộ để giảm bớt thời gian, điều kiện cụ thể về năng lực tài chính của doanh nghiệp, đề xuất hồ sơ chấp thuận chủ trương đầu tư dự án điện gió ngoài khơi, cơ chế xử lý chi phí khảo sát trình tự thủ tục, tiếp nhận hồ sơ và xử lý tình huống đối với hồ sơ dự án điện gió ngoài khơi.

Về thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư dự án điện gió ngoài khơi cho giai đoạn từ năm 2026-2030, Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên cho biết, tiếp thu ý kiến xác đáng của nhiều đại biểu Quốc hội, vấn đề an ninh quốc phòng, thẩm quyền năng lực của chính quyền địa phương và sự phối hợp các bộ, ngành thì dự thảo Nghị quyết đã được xử lý theo hướng giao thẩm quyền cho Thủ tướng chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư.

Đồng thời chấp thuận nhà đầu tư không qua đấu giá đấu thầu quyền sử dụng đất và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho dự án điện gió ngoài khơi trong giai đoạn từ năm 2026-2030.