'Tình trạng quy hoạch, dự án treo gây lãng phí nguồn lực'

Chiều 23/5, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ 3, Quốc hội Khoá XV, Quốc hội đã nghe các báo cáo của Chính phủ, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội về kết quả thực hành tiết kiệm chống lãng phí năm 2021.

Phát hiện vi phạm về kinh tế 179.000 tỷ đồng

Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày báo cáo, Bộ trưởng Tài chính Hồ Đức Phớc cho biết, kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2021 thể hiện trên nhiều mặt như: Công tác lập, thẩm định, phê duyệt dự toán, quyết toán quản lý sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước; thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong đầu tư công, quản lý tài sản công; công tác thanh tra, kiểm tra góp phần thực hiện thực hành tiết kiệm chống lãng phí; thực hành tiết kiệm chống lãng phí trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên; trong tổ chức bộ máy, quản lý và sử dụng lao động; trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về định mức, tiêu chuẩn, chế độ.

Theo Bộ trưởng Tài chình, bặc dù có rất nhiều khó khăn, thách thức, kinh tế nước ta vẫn tăng trưởng dương 2,58%; kinh tế vĩ mô ổn định, 7/12 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu đạt và vượt kế hoạch; các cân đối lớn của nền kinh tế, nhất là cân đối thu, chi ngân sách Nhà nước (NSNN) được bảo đảm, thu NSNN đạt trên 1,568 triệu tỷ đồng, vượt 16,8% dự toán.

Nhờ chủ động trong điều hành, các nhiệm vụ chi NSNN năm 2021 đã cơ bản hoàn thành mục tiêu đề ra, tổng số chi NSNN năm 2021 ước đạt hơn 1,8 triệu tỷ đồng, bằng 110% dự toán, đáp ứng kịp thời nhiệm vụ chi.

Tổng số tiết kiệm kinh phí, vốn nhà nước năm 2021 theo báo cáo của các bộ, ngành, địa phương là hơn 72.000 tỷ đồng, một số địa phương có kết quả cao trong tiết kiệm kinh phí ngân sách.

Công tác quản lý, mua sắm tài sản công tại các bộ, ngành và địa phương năm 2021 tiếp tục chuyển biến, đảm bảo chặt chẽ, tiết kiệm.

Công tác giải ngân vốn đã được Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo quyết liệt và sự phối hợp của các bộ, ngành trung ương để đẩy mạnh thực hiện dự án đầu tư công từ NSNN. Nhiều bộ, cơ quan, địa phương và một số dự án lớn, quan trọng quốc gia có kết quả giải ngân đạt trên 95% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao.

Tình trạng lãng phí đất đai được quan tâm chỉ đạo, rà soát, xử lý; đã thu hồi chủ trương đầu tư, thu hồi đất với diện tích 16.000 ha, yêu cầu đưa vào sử dụng gần 53.000 ha, chấm dứt chủ trương đầu tư 7.700 ha. Nguồn thu từ đất năm 2021 đạt 172.250 tỷ đồng, chiếm 15,2 tổng thu ngân sách nội địa, cao gấp 3,5 lần năm 2015.

Cũng trong năm 2021, ngành thanh tra cả nước đã triển khai 6.809 cuộc thanh tra hành chính và 177.245 cuộc thanh tra, kiểm tra chuyên ngành; phát hiện vi phạm về kinh tế 179.000 tỷ đồng, 9.258 ha đất; kiến nghị thu hồi về ngân sách nhà nước 17.800 tỷ đồng và thu hồi 811 ha đất. Bên cạnh đó, đã tiến hành xử lý hành chính đối với 2.341 tập thể và 6.244 cá nhân; ban hành 132.319 quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức, cá nhân, với số tiền 3.694 tỷ đồng; chuyển cơ quan điều tra tiếp tục xử lý theo quy định 437 vụ, 259 đối tượng.

Báo cáo của Chính phủ cũng nêu rõ nhiều tồn tại, hạn chế, trong đó nêu rõ còn xảy ra vi phạm trong đấu thầu, mua sắm, quản lý, sử dụng tài sản công ở một số cơ quan, đơn vị; một số địa phương còn tình trạng dự án "treo", dự án nhà ở xã hội có quy hoạch chưa thực hiện.

Khiếu kiện về đất đai vẫn chiếm tỷ lệ lớn. Vi phạm trong quản lý, sử dụng đất đai còn xảy ra ở nhiều nơi. Công tác thanh tra, kiểm tra đã phát hiện và xử lý nhiều vụ việc vi phạm, gây lãng phí đất đai. Cùng với đó, tiến độ triển khai cổ phần hóa, thoái vốn chậm, không đạt kế hoạch yêu cầu đề ra.

Nhiều dự án trọng điểm chậm tiến độ gây lãng phí

Báo cáo thẩm tra do Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội Phạm Thúy Chinh chỉ rõ: Công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế chưa khắc phục triệt để các tồn tại, hạn chế qua nhiều năm. Nhiều luật còn nợ văn bản quy định chi tiết, một số chính sách được Quốc hội ban hành nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, người dân chịu ảnh hưởng do dịch COVID-19 nhưng Chính phủ, các bộ, ngành có liên quan chậm ban hành quy định, hướng dẫn chi tiết. Có quy định chưa sát với thực tế, khó thực hiện, làm lãng phí thời gian và nguồn lực, nhất là cơ chế, chính sách trong lĩnh vực y tế phục vụ công tác phòng, chống dịch COVID-19.

Công tác lập, chấp hành dự toán còn hạn chế; tình trạng chưa phân bổ chi tiết vốn ngân sách trung ương, chưa phân bổ hết vốn ngân sách địa phương, giải ngân chậm nguồn vốn ODA chưa được khắc phục, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Theo báo cáo của Chính phủ trình Quốc hội tại kỳ họp 2, ước thu ngân sách Trung ương năm 2021 hụt thu khoảng 28-29 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên đến nay, Chính phủ báo cáo thu ngân sách Trung ương tăng gần 48,9 nghìn tỷ đồng, như vậy, việc xây dựng dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2022 trên cơ sở ước dự toán thu năm 2021 là thấp, thể hiện việc dự báo, đánh giá tình hình không sát với thực tiễn.

Đấu thầu mua sắm và mua sắm tập trung còn nhiều bất cập, như: Quy trình, thủ tục đấu thầu phức tạp, gây lãng phí về thời gian, làm chậm tiến độ triển khai các dự án đầu tư, mua sắm; đấu thấu qua mạng đạt tỷ lệ thấp, chưa đảm bảo lộ trình; hiệu quả và kết quả tiết kiệm qua đấu thầu chưa được đánh giá đầy đủ; quy định về mua sắm tập trung còn nhiều bất cập. Còn tồn tại thực trạng mua sắm hàng hóa, trang thiết bị, vật tư không đúng quy định, mua sắm vượt quá nhu cầu dẫn đến không sử dụng hoặc sử dụng kém hiệu quả...

Tiến độ thực hiện, khả năng hoàn thành một số dự án trọng điểm, công trình quan trọng quốc gia còn chậm, gây lãng phí nguồn lực, ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội như: Dự án xây dựng tuyến tàu điện ngầm số 2 TP.HCM, tuyến Bến Thành - Tham Lương được phê duyệt năm 2010, đến tháng 10/2021 lũy kế giải ngân vốn ODA chỉ đạt 2,5%, vốn đối ứng chỉ đạt 2,09%. Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đô thị thành phố Hà Nội tuyến 2, đoạn Nam Thăng Long - Trần Hưng Đạo được phê duyệt năm 2008, hiện nay vẫn đang làm thủ tục phê duyệt điều chỉnh tổng mức đầu tư từ 19.555 tỷ đồng lên 35.679 tỷ đồng, lũy kế giải ngân đến tháng 8/2021 chỉ đạt 974 tỷ đồng.

Dự án thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Cảng hàng không quốc tế Long Thành không đảm bảo tiến độ quy định tại Nghị quyết số 53/2017/QH14 của Quốc hội. Theo Báo cáo số 695/BC-BKHĐT ngày 28/01/2022 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, năm 2021, dự án mới giải ngân 63%, trong đó năm 2021 chỉ giải ngân đạt 39,78%. Còn 304 ha đất thuộc diện tích đất xây dựng cảng hàng không giai đoạn I và trên 340 ha đất thuộc diện tích đất dự trữ chưa giải phóng mặt bằng, gây khó khăn trong việc triển khai thi công và không đảm bảo tiến độ.

Tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại doanh nghiệp của nhiều bộ, ngành, địa phương rất chậm. Năm 2021, chỉ thoái vốn nhà nước tại 18 doanh nghiệp, cổ phần hóa 04 doanh nghiệp; thu từ cổ phần hóa, thoái vốn đạt xấp xỉ 3,7/40 nghìn tỷ đồng. Còn nhiều bất cập trong quy định và thực hiện xác định giá trị doanh nghiệp khi cổ phần hóa. Chưa phát huy được vai trò của thị trường chứng khoán để đẩy mạnh cổ phần hóa, thu hút nhà đầu tư tiềm năng.

Tình trạng quy hoạch "treo", dự án "treo", và hạn chế trong quản lý, sử dụng đất đai, tài nguyên ảnh hưởng lớn đến đời sống nhân dân, gây lãng phí nguồn lực. Tình trạng buông lỏng quản lý ở một số địa phương, để xảy ra vi phạm pháp luật về đất đai như lấn chiếm, tự ý chuyển mục đích sử dụng đất, xây dựng công trình trái phép… chưa được kiểm tra, ngăn chặn, xử lý kịp thời. Còn vi phạm pháp luật về quản lý đất đai; xác định giá đất; giao đất, cho thuê đất không thông qua đấu giá quyền sử dụng đất được phát hiện qua kiểm tra như tỉnh Bình Dương, Khánh Hòa. Đất hoang hóa, đất sử dụng không theo mục đích chưa được thống kê đầy đủ; chưa xác định được trách nhiệm cụ thể của các cá nhân, tập thể có liên quan.

Nhằm giải quyết các tồn tại, hạn chế do không thực hành tiết kiệm, là nguyên nhân dẫn đến tham nhũng, lãng phí nguồn lực của Nhà nước và nguồn lực của Nhân dân trên mọi lĩnh vực, Ủy ban Tài chính - Ngân sách đề nghị Chính phủ khắc phục những tồn tại, hạn chế qua nhiều năm trong việc ban hành Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Nội dung của Chương trình thực hành tiết kiệm, chống lãng phí bảo đảm đầy đủ theo quy định, phù hợp với đặc điểm của bộ, cơ quan trung ương, địa phương, đơn vị và có sự điều chỉnh theo tình hình, nhiệm vụ; có chỉ tiêu định lượng cụ thể làm cơ sở đánh giá hiệu quả thực hành tiết kiệm cũng như hành vi lãng phí. Rà soát, đề xuất việc sửa đổi, bổ sung các quy định về thực hành tiết kiệm, chống lãng phí theo hướng xác định rõ hành vi vi phạm và có chế tài xử lý nghiêm, đủ sức răn đe.

Chính phủ cần giải quyết dứt điểm các tồn tại đã được nêu ra tại các kỳ giám sát của các cơ quan của Quốc hội về tình trạng nợ văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành. Chỉ đạo rà soát ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật về đất đai, ngân sách nhà nước, đầu tư công, quản lý và sử dụng tài sản công, cổ phần hóa, quản lý hoạt động thương mại điện tử, đấu thầu, kinh doanh bất động sản, chứng khoán, khoáng sản, tài nguyên nước, rừng...

Chỉ đạo rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về định mức, tiêu chuẩn, đơn giá còn thiếu, chưa phù hợp với thực tiễn, nhất là các định mức, đơn giá, tiêu chuẩn kỹ thuật trong các lĩnh vực xây dựng, giao thông, y tế, giáo dục… Tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm những vi phạm trong mua sắm hàng hóa, trang thiết bị, vật tư như mua sắm vượt quá nhu cầu, định mức, tiêu chuẩn.

Nâng cao năng lực phân tích dự báo, đánh giá đúng tình hình tạo cơ sở vững chắc trong việc lập dự toán ngân sách nhà nước hàng năm. Từ những kết quả tích cực của tiết kiệm chi thường xuyên năm 2021, đề nghị Chính phủ tiếp tục chỉ đạo rà soát các khoản chi, thực hiện triệt để tiết kiệm, đẩy nhanh lộ trình giảm chi thường xuyên, tăng chi cho đầu tư phát triển.

Quyết liệt chỉ đạo đẩy nhanh giải ngân vốn đầu tư công, 3 Chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án quan trọng quốc gia. Không phân bổ vốn cho những dự án chưa đủ thủ tục đầu tư, không đủ điều kiện phân bổ vốn; kiên quyết điều chuyển vốn của các dự án chậm giải ngân để bổ sung vốn cho những dự án giải ngân tốt, có nhu cầu vốn. Xác định trách nhiệm của người đứng đầu trong việc không phân bổ chi tiết vốn ngân sách Trung ương hoặc không phân bổ hết vốn ngân sách địa phương, phân bổ, giao kế hoạch vốn không sát với thực tế, chậm giải ngân...

Bài liên quan

Chủ tịch Quốc hội: Đóng góp ý kiến để tăng cường xử lý vi phạm về tài chính, ngân sách Nhà nước

Tăng cường quản lý, giám sát thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp

[Gặp gỡ thứ Tư] Ông Nguyễn Văn Phụng: Tăng thuế để giảm các dự án treo, bỏ hoang là bất khả thi

Quảng Nam tổng rà soát các dự án treo, chậm tiến độ