Quốc hội thông qua Nghị quyết tăng 'lá chắn' xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế

Chiều 23/4, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế với 493/495 đại biểu tán thành, tương đương 98,60% tổng số đại biểu Quốc hội.

Tỷ lệ tán thành rất cao cho thấy sự thống nhất của Quốc hội trước yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện khung pháp lý trong bối cảnh tranh chấp đầu tư quốc tế ngày càng gia tăng, phức tạp, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động và chuyên nghiệp hơn.

Trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự thảo nghị quyết đã được rà soát, chỉnh lý theo hướng bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi trong thực tiễn.

Nghị quyết tập trung làm rõ phạm vi điều chỉnh, cơ chế phối hợp và phân công trách nhiệm giữa các cơ quan liên quan. Đáng chú ý, phạm vi điều chỉnh được giữ ở lĩnh vực tranh chấp đầu tư quốc tế, không mở rộng sang các loại tranh chấp quốc tế khác nhằm bảo đảm tính chuyên sâu và phù hợp với đặc thù từng loại tranh chấp.

Dự thảo cũng bổ sung cơ chế cho phép áp dụng một số quy định trong trường hợp bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước Việt Nam khi tham gia tranh chấp quốc tế với tư cách chủ động khởi kiện hoặc thực hiện quyền phản tố. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng, thể hiện tư duy chủ động hơn trong bảo vệ lợi ích quốc gia.

Phạm vi áp dụng được mở rộng có kiểm soát đối với các chủ thể liên quan như cơ quan nhà nước, tổ chức được ủy quyền, doanh nghiệp nhà nước và công ty con khi tham gia giải quyết tranh chấp quốc tế. Đồng thời, nghị quyết cũng quy định rõ việc không áp dụng đối với cơ quan tài phán Việt Nam khi thực hiện chức năng xét xử theo các điều ước quốc tế về bảo hộ đầu tư, nhằm bảo đảm nguyên tắc độc lập tư pháp và phù hợp với cam kết quốc tế.

Về cơ chế tổ chức thực hiện, nghị quyết giao Thủ tướng quyết định cơ quan chủ trì trên cơ sở từng vụ việc cụ thể. Cách tiếp cận này bảo đảm tính linh hoạt, phù hợp với thực tiễn đa dạng của các tranh chấp đầu tư quốc tế, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò trung tâm của Bộ Tư pháp trong tư vấn và đại diện pháp lý.

Hoàn thiện cơ chế phối hợp xử lý tranh chấp quốc tế

Một trong những nội dung đáng chú ý là chính sách đối với đội ngũ trực tiếp tham gia công tác phòng ngừa và giải quyết tranh chấp. Theo đó, nghị quyết hoàn thiện hệ thống chính sách đặc thù theo hướng phù hợp với tính chất công việc có yêu cầu chuyên môn cao, áp lực lớn.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, mức hỗ trợ được điều chỉnh theo hướng tăng cường, cho phép người trực tiếp tham gia giải quyết tranh chấp được hưởng hỗ trợ hàng tháng tối đa không quá 300% mức lương hiện hưởng trong thời gian thực hiện nhiệm vụ. Quy định này nhằm tạo động lực, thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, để bảo đảm minh bạch và tránh trùng lặp chính sách, Nghị quyết quy định trường hợp một đối tượng được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ cùng mục đích thì chỉ áp dụng mức cao nhất.

Bên cạnh đó, nghị quyết cho phép Chính phủ chủ động ban hành văn bản theo thẩm quyền để xử lý các vấn đề phát sinh chưa được quy định cụ thể; trường hợp vượt thẩm quyền sẽ báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, quyết định. Quy định này nhằm tăng tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện, nhất là trong bối cảnh các tranh chấp quốc tế có nhiều yếu tố phức tạp.

Việc Quốc hội thông qua nghị quyết được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả không chỉ trong xử lý mà cả trong phòng ngừa tranh chấp từ sớm. Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, việc thiết lập cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các cơ quan là yếu tố then chốt để hạn chế rủi ro pháp lý và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/5/2026, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng về thể chế trong lĩnh vực tranh chấp đầu tư quốc tế, góp phần nâng cao năng lực pháp lý của Việt Nam trong quá trình hội nhập.