Quốc hội bàn cơ chế xử lý tranh chấp đầu tư quốc tế

Chiều 11/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù trong phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Nhiều ý kiến tập trung làm rõ phạm vi điều chỉnh, cơ chế phối hợp và trách nhiệm của các chủ thể, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển sang tư duy chủ động để bảo vệ lợi ích quốc gia.

Tham gia ý kiến, đại biểu Mai Thị Phương Hoa (đoàn Ninh Bình) cho rằng, quy định về tranh chấp đầu tư quốc tế trong dự thảo có thể còn hẹp khi chỉ tập trung vào trường hợp doanh nghiệp có vốn nước ngoài trên 50%.

Theo đại biểu, trên thực tế vẫn phát sinh tranh chấp với các doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nước ngoài thấp hơn hoặc có yếu tố nước ngoài gián tiếp. Những vụ việc này vẫn tiềm ẩn rủi ro lớn, có thể ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, quốc phòng, an ninh và môi trường đầu tư.

Do đó, cần nghiên cứu mở rộng phạm vi áp dụng cơ chế phối hợp liên ngành và chính sách đặc thù để bảo đảm khả năng ứng phó hiệu quả.

Liên quan đến quy định miễn, giảm trách nhiệm pháp lý đối với người tham gia xây dựng Nghị quyết, đại biểu đề nghị cân nhắc kỹ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, bởi hiện chưa có quy định về trách nhiệm bồi thường trong hoạt động xây dựng pháp luật.

Chuyển hẳn sang tư duy chủ động

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết, coi đây là bước hoàn thiện quan trọng trong khuôn khổ pháp lý, góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia và củng cố môi trường đầu tư.

Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi, đại biểu đề nghị xác định rõ cơ quan đầu mối, có thể giao Bộ Tư pháp làm trung tâm điều phối; quy định cụ thể quy trình phối hợp liên ngành; bổ sung thời hạn xử lý kiến nghị của nhà đầu tư, nâng cao tính minh bạch. Đồng thời, cần làm rõ trách nhiệm của từng bộ, ngành trong tham mưu chính sách và thu hút đầu tư, tránh tình trạng chồng chéo khi xảy ra tranh chấp.

Về cơ quan chủ trì giải quyết tranh chấp, đại biểu đề xuất xác định theo thứ tự ưu tiên: Cơ quan ban hành quyết định bị khiếu kiện, cơ quan quản lý chuyên ngành, cơ quan quản lý đầu tư nước ngoài; chỉ báo cáo Thủ tướng khi không xác định được rõ ràng.

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) nhấn mạnh, cần thay đổi cách tiếp cận, từ phòng ngừa, phòng thủ sang chủ động ứng phó và bảo vệ lợi ích quốc gia.

Theo đó, dự thảo cần mở rộng phạm vi sang cả trường hợp Việt Nam chủ động khởi kiện hoặc phản tố; có cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhà nước khi đầu tư ra nước ngoài; bổ sung cơ chế hậu giải quyết tranh chấp.

Đại biểu cũng đề nghị Quốc hội chỉ quy định nguyên tắc chung, còn các nội dung chi tiết như quy trình, tổ chức thực hiện, thuê luật sư nên giao Chính phủ quy định để bảo đảm linh hoạt.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng nêu rõ, cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến để hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, bảo đảm phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế. Đồng thời, nhấn mạnh mục tiêu là chuyển từ tư duy đối phó sang chủ động phòng ngừa, xử lý hiệu quả tranh chấp đầu tư quốc tế, qua đó bảo vệ lợi ích quốc gia và nâng cao chất lượng thu hút đầu tư.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết đa số đại biểu thống nhất sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm tạo cơ sở pháp lý đồng bộ, chủ động cảnh báo rủi ro, bảo đảm thực hiện cam kết quốc tế và củng cố môi trường đầu tư minh bạch, ổn định.

Dự thảo sẽ tiếp tục được hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét, thông qua vào cuối kỳ họp.