Đầu tư công ở TP.HCM: Những dòng tiền nghìn tỷ 'mắc kẹt'

Sau nửa đầu năm, TP.HCM ghi nhận GRDP tăng 8,55% - mức cao nhất trong 10 năm trở lại đây. Tuy nhiên, kết quả tích cực này mới chỉ là bước khởi đầu. Qua tính toán, để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng cả năm trên 10%, thành phố phải duy trì tốc độ tăng khoảng 11% trong quý III và gần 11,8% trong quý IV. Trong bối cảnh xuất khẩu và tiêu dùng phục hồi chưa đồng đều, đầu tư công được xác định là dư địa tăng trưởng lớn nhất.

Đó cũng là lý do TP.HCM đặt mục tiêu huy động khoảng 880.000 tỷ đồng vốn đầu tư phát triển trong 6 tháng cuối năm, trong đó đầu tư công đóng vai trò "vốn mồi", kéo theo dòng vốn xã hội.

Năm 2026, TP.HCM được giao kế hoạch đầu tư công lên tới 147.599 tỷ đồng, chiếm gần 14,7% cả nước. Đến hết tháng 6, thành phố đã giải ngân 51.636 tỷ đồng, đạt khoảng 35% kế hoạch. Với quy mô vốn khổng lồ, áp lực lớn nhất hiện nay là gần 96.000 tỷ đồng còn lại phải giải ngân trong sáu tháng cuối năm.

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Đảng bộ TP.HCM vừa qua, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang yêu cầu toàn hệ thống chính trị tập trung đồng thời 3 mục tiêu, gồm tăng trưởng 2 con số, thu ngân sách đạt 1 triệu tỷ đồng và giải ngân 100% vốn đầu tư công.

Tương tự, tại nhiều cuộc họp, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cũng quán triệt nguyên tắc hành động "3 không" - không đổ thừa, không thiếu quyết liệt và không thể không có sản phẩm.

Tuy nhiên, đại diện Sở Tài chính TP.HCM cũng nêu rõ, tiến độ đầu năm chịu độ trễ nhất định từ quá trình sắp xếp lại bộ máy quản lý đầu tư công sau khi tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, khiến các ban quản lý mới mất thêm thời gian để vận hành đồng bộ thủ tục ngân sách.

Điểm qua các dự án trọng điểm có thể thấy, TP.HCM đang đối mặt với các nhóm rào cản mang tính hệ thống ngoài thực địa.

Thứ nhất, giải phóng mặt bằng vẫn là nút thắt lớn nhất. Điển hình là dự án cải tạo rạch Xuyên Tâm (tổng mức đầu tư gần 17.230 tỷ đồng). Dự án ảnh hưởng hơn 2,000 hộ dân nên tiến độ bàn giao mặt bằng liên tục bị kéo lùi do thủ tục xác lý pháp lý đất đai qua nhiều thời kỳ phức tạp. Dự án đường Vành đai 2 (đoạn 1 từ cầu Phú Hữu đến đường Võ Nguyên Giáp, trị giá hơn 9.300 tỷ đồng) cũng đang chậm trễ ở khâu phê duyệt phương án bồi thường chi tiết.

Thứ hai, thủ tục đầu tư dự án PPP kéo dài. Cao tốc TP.HCM - Mộc Bài là ví dụ. Dù được bố trí gần 1.500 tỷ đồng năm nay cho giải phóng mặt bằng, nhưng đến hết quý II mới giải ngân khoảng 1% do cấu phần xây dựng đường cao tốc vẫn loay hoay trong khâu hoàn thiện thủ tục lựa chọn nhà đầu tư.

Thứ ba, áp lực từ thị trường vật liệu xây dựng và mặt bằng thi công. Tại nút giao An Phú (vốn đầu tư hơn 3.408 tỷ đồng), dù sản lượng đã đạt 78% nhưng việc vừa thi công vừa phải di dời hạ tầng kỹ thuật ngầm và điều tiết giao thông cửa ngõ vô cùng nan giải, buộc dự án phải lùi thời hạn hoàn thành sang tháng 4/2027.

Thứ tư, cơ chế điều chuyển vốn chưa linh hoạt. Nghịch lý xuất hiện tại dự án Vành đai 3 khi thành phố đang dư khoảng 15.750 tỷ đồng nhờ tiết kiệm qua đấu thầu, nhưng do vướng Luật Ngân sách nên chưa thể chủ động điều chuyển sang các hạng mục khác mà phải chờ Quốc hội thông qua.

Thứ năm, tình trạng khan hiếm vật liệu. Nguồn cung cát san lấp, nhựa đường nhập khẩu nhỏ giọt và biến động giá vật tư khiến nhiều nhà thầu gặp khó trong việc duy trì tiến độ thi công.

150 ngày quyết định

Hiện nay, thành phố đang bước vào chiến dịch "150 ngày đêm" với yêu cầu đạt 70% kế hoạch vào cuối quý III và 100% vào cuối năm và để giải quyết triệt để các nhóm điểm nghẽn nêu trên, UBND TP.HCM cùng các sở ngành chuyên trách đã đưa ra các nhóm giải pháp nhằm khơi thông dòng vốn.

Cụ thể, về cơ chế vốn và thủ tục (gỡ cho Vành đai 3, Mộc Bài): UBND TP.HCM đang chủ động phối hợp với các Ủy ban của Quốc hội để sớm thông qua cơ chế thí điểm, cho phép thành phố tự điều chuyển 15.750 tỷ đồng vốn dư từ Vành đai 3 sang các dự án kết nối cấp bách khác đang khát vốn; đồng thời tối giản 50% thời gian thẩm định hồ sơ PPP để nhanh chóng chọn nhà đầu tư cho cao tốc Mộc Bài. Đối với các dự án giải ngân dưới 5% sau quý III, thành phố sẽ kiên quyết cắt và điều chuyển vốn ngay lập tức.

Về giải phóng mặt bằng (gỡ cho Rạch Xuyên Tâm, Vành đai 2...): Áp dụng triệt để bảng giá đất mới tiệm cận thị trường để tăng tính đồng thuận, giảm thiểu khiếu nại. Thành phố áp dụng linh hoạt mô hình "tái định cư đi trước một bước", chuẩn bị sẵn quỹ nhà đất đạt chất lượng trước khi vận động người dân bàn giao mặt bằng. Đồng thời, tăng cường các tổ công tác đặc biệt hỗ trợ các quận phân loại pháp lý đất đai cho hơn 2.000 hộ dân rạch Xuyên Tâm.

Về tình trạng thiếu vật liệu và hạ tầng ngầm (nút giao An Phú, Vành đai 3...): Tổ công tác liên tỉnh giữa TP.HCM và các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long phối hợp với nhau, điều phối nguồn cát san lấp về thẳng công trường. Cùng với đó, Sở Xây dựng phối hợp với Sở Tài chính tham mưu ban hành công thức điều chỉnh giá vật tư linh hoạt theo tuần/tháng nhằm cứu các nhà thầu khỏi "bão giá", yên tâm thi công.

Lãnh đạo Sở Tài chính TP.HCM nhấn mạnh, thay vì chỉ thúc ép tiến độ, thành phố chuyển sang cách tiếp cận quản trị, lấy kết quả đầu ra và hiệu quả giải ngân làm thước đo đánh giá trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và người đứng đầu. Đối với các nhóm vướng mắc lớn như giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật, hoàn thiện thủ tục đầu tư, đấu thầu và lựa chọn nhà thầu sẽ được tập trung xử lý thông qua cơ chế kiểm tra thực địa và giao ban định kỳ.

Đồng thời, thành phố cũng đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý tiến độ, yêu cầu các chủ đầu tư lập kế hoạch giải ngân theo từng tháng, cập nhật dữ liệu trên hệ thống quản lý đầu tư công để theo dõi theo thời gian thực.

"Với các dự án chậm triển khai, TP.HCM sẽ tiếp tục kiên quyết điều chuyển vốn sang các công trình có khả năng hấp thụ tốt hơn, ưu tiên các dự án trọng điểm có sức lan tỏa lớn đối với tăng trưởng kinh tế", đại diện Sở nhấn mạnh.

Gần 96.000 tỷ đồng còn lại trong năm nay không phải là đích đến cuối cùng của TP.HCM. Bởi, khi đầu tư công thực sự trở thành "vốn mồi" kích hoạt nguồn lực xã hội, mục tiêu tăng trưởng 2 con số của thành phố sẽ tạo nền tảng vững chắc cho chu kỳ phát triển dài hạn.