Quảng Ninh sẽ xây dựng cửa khẩu thông minh

Bước đột phá trong hợp tác xuyên biên giới

Trong xu thế hội nhập ngày càng sâu rộng, hiện đại hóa cửa khẩu được xem là chìa khóa để thúc đẩy giao thương, rút ngắn thủ tục và nâng cao năng lực quản lý biên giới. Quảng Ninh đang đi tiên phong khi phối hợp với Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây (Trung Quốc) triển khai đề án xây dựng cửa khẩu thông minh tại Móng Cái – Đông Hưng. Đây không chỉ là dự án quy mô lớn, mà còn được kỳ vọng trở thành mô hình kiểu mẫu cho hoạt động xuất nhập cảnh và thương mại biên giới hiện đại.

Sự kiện ngày 29/4/2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi chính quyền TP Móng Cái (Việt Nam) và TP Đông Hưng (Trung Quốc) ký kết biên bản hội đàm, thống nhất triển khai đề án cửa khẩu thông minh tại khu vực cầu Bắc Luân I và Bắc Luân II. Sau khi Quảng Ninh thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiệm vụ tham mưu được giao cho Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh chủ trì. UBND tỉnh cũng nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác chuyên trách nhằm đảm bảo sự phối hợp đồng bộ.

Trong thời gian qua, các đoàn công tác hai bên đã tiến hành khảo sát hạ tầng, trang thiết bị hiện có tại cầu Bắc Luân, đồng thời tổ chức nhiều phiên họp trao đổi về lộ trình triển khai. Kế hoạch được thống nhất gồm hai giai đoạn: từ năm 2025 đến 2026 và từ năm 2027 đến 2030, với mục tiêu đưa hệ thống cửa khẩu thông minh sớm đi vào hoạt động, phục vụ cả kiểm soát người lẫn luồng hàng hóa.

Thách thức đặt ra từ thực tiễn triển khai

Mặc dù triển vọng rộng mở, song quá trình xây dựng cửa khẩu thông minh vẫn đối diện nhiều khó khăn. Trước hết, hạ tầng công nghệ chưa đồng bộ, thiếu các thiết bị quan trọng như hệ thống nhận diện sinh trắc học, máy soi chiếu tự động và công cụ kiểm tra thông minh. Bên cạnh đó, cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa các lực lượng chức năng hai bên biên giới chưa hoàn thiện, dẫn đến khó khăn trong việc đối chiếu hồ sơ và xử lý nhanh thông tin.

Đối với hoạt động thương mại, nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam chưa được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, đồng thời phải chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt về kỹ thuật, thuế quan và tiêu chuẩn chất lượng. Điều này gây cản trở lớn cho quá trình thông quan, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong khi đó, nguồn nhân lực tại cửa khẩu cũng cần được đào tạo lại để thích ứng với môi trường quản lý mới, đòi hỏi trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao cùng khả năng phối hợp linh hoạt.

Chuyển đổi từ mô hình quản lý truyền thống sang vận hành hiện đại, tự động hóa và số hóa toàn diện đòi hỏi sự chuẩn bị không chỉ về công nghệ mà còn về con người. Đây là một trong những thách thức lớn nhất nhưng cũng là cơ hội để nâng cao năng lực quản lý biên giới, phù hợp với xu thế phát triển toàn cầu.

Kỳ vọng hình mẫu cửa khẩu hiện đại

Việc triển khai cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng mang ý nghĩa chiến lược cả về kinh tế lẫn an ninh quốc gia. Đây là cửa khẩu đất liền lớn nhất giữa Việt Nam và Trung Quốc, có vai trò trọng yếu trong chuỗi logistics và giao thương khu vực Đông Bắc Á. Khi hệ thống cửa khẩu thông minh đi vào hoạt động, thời gian thông quan sẽ được rút ngắn đáng kể, chi phí vận hành giảm, tạo lợi thế cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam. Đồng thời, hệ thống kiểm soát hiện đại sẽ giúp nâng cao khả năng phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại và các hành vi vi phạm xuyên biên giới.

Hiện UBND tỉnh Quảng Ninh đang tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành Trung ương để hoàn thiện đề án, tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc triển khai. Dù còn nhiều trở ngại, nhưng với quyết tâm chính trị, sự phối hợp chặt chẽ giữa hai bên và tầm nhìn dài hạn, cửa khẩu thông minh Móng Cái – Đông Hưng được kỳ vọng sẽ trở thành điểm sáng trong hiện đại hóa quản lý biên giới.

Nếu đúng lộ trình, đến sau năm 2030, Móng Cái không chỉ là trung tâm giao thương sôi động của Việt Nam với Trung Quốc, mà còn trở thành hình mẫu cửa khẩu thông minh tiên tiến trong khu vực, góp phần khẳng định vị thế của Quảng Ninh trên bản đồ phát triển kinh tế đối ngoại của cả nước.