Nhà đầu tư mua cổ phiếu IPO nên kỳ vọng như thế nào cho hợp lý?

Từ nhiều ví dụ trong và ngoài nước, có thể thấy cổ phiếu IPO thường chịu áp lực điều chỉnh trong ngắn hạn, song lại mở ra tiềm năng tăng trưởng đáng kể về dài hạn, với điều kiện doanh nghiệp sở hữu nền tảng tài chính vững chắc và chiến lược phát triển rõ ràng.

Ngay cả những “ông lớn” trên thị trường toàn cầu cũng từng trải qua giai đoạn khởi đầu đầy thử thách. Điển hình là Meta (trước đây là Facebook).

Cổ phiếu công ty này IPO và niêm yết ngày 18/5/2012 với giá 38 USD/CP, nhưng chỉ sau 4 tháng đã lao dốc hơn 50%, xuống mức đáy 17,5 USD/CP do lo ngại về mô hình kinh doanh và khả năng kiếm tiền từ nền tảng di động. Tuy nhiên, khi Meta chứng minh được hiệu quả chuyển dịch sang quảng cáo di động và mở rộng hệ sinh thái, giá cổ phiếu dần phục hồi. Sau khoảng 3 năm, nhiều nhà đầu tư mua từ IPO đã ghi nhận mức lợi nhuận gấp đôi; nếu nắm giữ đến nay, giá trị khoản đầu tư đã tăng khoảng 15 lần, lên quanh 660 USD/CP.

Robinhood Markets, Inc. – nền tảng môi giới chứng khoán trực tuyến của Mỹ – cũng phản ánh rõ sự khác biệt giữa biến động ngắn hạn và giá trị dài hạn. Niêm yết trên Nasdaq năm 2021, cổ phiếu Robinhood chịu áp lực bán mạnh trong bối cảnh Fed thắt chặt tiền tệ, khiến giá giảm sâu ngay sau IPO. Tuy nhiên, khi hoạt động kinh doanh ổn định trở lại và thị trường hồi phục, cổ phiếu dần cải thiện. Đến nay, nếu nắm giữ từ IPO, giá cổ phiếu Robinhood đã tăng khoảng 4 lần, đạt mức 122 USD/CP.

Tại Việt Nam, kịch bản tương tự cũng không hiếm. Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) sau IPO và niêm yết năm 2014 đã trải qua giai đoạn giảm giá do thị trường kém thuận lợi và áp lực nguồn cung cổ phiếu mới. Tuy nhiên, nhờ quá trình tái cơ cấu, cải thiện hiệu quả hoạt động và đà tăng trưởng ổn định của ngành ngân hàng, cổ phiếu BIDV dần được thị trường định giá lại. Đến nay, thị giá BIDV đã tăng khoảng 4,5 lần so với giai đoạn sau IPO, mang lại lợi nhuận đáng kể cho nhà đầu tư dài hạn.

Một trường hợp tiêu biểu khác là Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank – VCB). Cổ phiếu VCB niêm yết trên HOSE năm 2009, đúng thời điểm thị trường chứng khoán Việt Nam suy thoái mạnh, khi VN-Index rơi từ đỉnh hơn 1.100 điểm xuống đáy 246 điểm. Trong bối cảnh bi quan, cổ phiếu VCB không tránh khỏi diễn biến kém tích cực ban đầu. Tuy nhiên, nhờ nền tảng tài chính vững, quản trị rủi ro tốt và hiệu quả hoạt động ổn định qua nhiều chu kỳ kinh tế, VCB dần được định giá lại. Đến nay, thị giá cổ phiếu này đã tăng khoảng 4 lần so với IPO, trở thành một trong những mã ngân hàng có hiệu suất dài hạn nổi bật.

Tương tự là trường hợp của Ngân hàng TMCP Kỹ thương Việt Nam (Techcombank – TCB), ngân hàng tư nhân hàng đầu cả nước. Tháng 4/2018, Techcombank lập kỷ lục trong ngành ngân hàng Việt Nam khi bán thành công 164,1 triệu cổ phiếu cho nhà đầu tư nước ngoài với giá 128.000 đồng/cổ phiếu, thu về khoảng 922 triệu USD, tương ứng mức vốn hóa hơn 145.000 tỷ đồng tại thời điểm IPO.

Tuy nhiên, phiên giao dịch đầu tiên của TCB không diễn ra như kỳ vọng khi cổ phiếu giảm hết biên độ 20%, đóng cửa ở mức 102.400 đồng/cổ phiếu. Dù vậy, nhờ chiến lược phát triển bài bản và quản trị hiệu quả, vốn hóa của Techcombank hiện đã đạt gần 250.000 tỷ đồng, tăng khoảng 73% so với thời điểm IPO.

Nhà đầu tư nên chờ đợi gì từ IPO?

Những ví dụ trên cho thấy một thực tế phổ biến trên thị trường vốn: một thương vụ IPO được đánh giá là thành công về mặt huy động vốn không đồng nghĩa với việc giá cổ phiếu sẽ tăng ngay sau khi niêm yết.

Năm 2025 đánh dấu sự trở lại sôi động của các hoạt động IPO và phát hành tăng vốn, với sự góp mặt của nhiều doanh nghiệp lớn như Nông nghiệp Hòa Phát, Gelex Infra, Techcombank Securities, VPBank Securities hay Chứng khoán VPS. Làn sóng này diễn ra trong bối cảnh kinh tế vĩ mô ổn định hơn, mặt bằng lãi suất duy trì ở mức hợp lý và thị trường chứng khoán Việt Nam được kỳ vọng bước vào chu kỳ tăng trưởng mới, qua đó thu hút sự quan tâm đáng kể của nhà đầu tư.

Thực tế cho thấy diễn biến giá cổ phiếu IPO trong ngắn hạn phụ thuộc rất lớn vào thời điểm niêm yết và trạng thái chung của thị trường. Khi bối cảnh vĩ mô thuận lợi, chu kỳ ngành đang ở pha tăng trưởng và tâm lý nhà đầu tư tích cực, cổ phiếu mới niêm yết có thể ghi nhận mức tăng giá khả quan.

Ngược lại, trong những giai đoạn thị trường biến động mạnh, dòng tiền trở nên thận trọng, việc cổ phiếu IPO điều chỉnh trong các phiên giao dịch đầu tiên là hiện tượng khá phổ biến, không chỉ tại Việt Nam mà còn trên các thị trường quốc tế. Khi xu hướng phòng thủ chiếm ưu thế, dòng tiền thường ưu tiên các cổ phiếu có lịch sử giao dịch dài, thanh khoản cao và độ ổn định đã được kiểm chứng, trong khi cổ phiếu IPO – với yếu tố cung cầu chưa cân bằng và thông tin chưa được thị trường “tiêu hóa” đầy đủ – dễ chịu áp lực bán.

Bên cạnh yếu tố thị trường, tâm lý nhà đầu tư cũng đóng vai trò then chốt trong giai đoạn hậu IPO. Không ít nhà đầu tư tham gia với kỳ vọng lợi nhuận nhanh trong ngắn hạn, sẵn sàng chốt lời hoặc cắt lỗ nếu giá cổ phiếu không diễn biến đúng như kỳ vọng. Động thái này này góp phần làm gia tăng áp lực cung, khiến biến động giá trong giai đoạn đầu sau niêm yết trở nên mạnh và khó lường hơn.

Dù vậy, các biến động ngắn hạn thường chưa phản ánh đầy đủ giá trị nội tại của doanh nghiệp. Khi kết quả kinh doanh, năng lực quản trị và chiến lược phát triển được kiểm chứng qua thời gian và thể hiện rõ trong các báo cáo tài chính, thị trường có xu hướng định giá lại cổ phiếu theo hướng sát với giá trị thực hơn. Mô hình “giảm ngắn hạn – tăng trung và dài hạn” vì thế thường xuất hiện ở những cổ phiếu IPO chất lượng, đặc biệt là các doanh nghiệp sở hữu nền tảng tài chính vững chắc, lợi thế cạnh tranh bền vững và khả năng tăng trưởng rõ ràng.

Tóm lại, kinh nghiệm từ cả thị trường Việt Nam và quốc tế cho thấy, cổ phiếu IPO thường chịu áp lực trong ngắn hạn do yếu tố thị trường và tâm lý, nhưng điều này không làm suy giảm sức hấp dẫn dài hạn của các doanh nghiệp tốt. Với nhà đầu tư, kỳ vọng hợp lý khi tham gia IPO là tập trung vào chất lượng doanh nghiệp, bối cảnh thị trường và khả năng nắm giữ dài hạn, thay vì trông chờ lợi nhuận tức thì ngay từ những phiên giao dịch đầu tiên.