Mỹ khởi động điều tra thương mại mới với Trung Quốc và nhiều nước Đông Nam Á

Chính quyền Trump hôm 11/3 thông báo khởi động các cuộc điều tra thương mại mới đối với hơn 10 nền kinh tế theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong một nỗ lực thay thế các mức thuế đối ứng đã bị Tòa án Tối cao bác bỏ trong tháng trước.

Hiện có 16 nền thuộc diện điều tra, bao gồm Trung Quốc, Mexico, Liên minh châu Âu và 6 nước Đông Nam Á (Singapore, Malaysia, Indonesia, Campuchia, Thái Lan và Việt Nam). Danh sách này có thể được mở rộng, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho hay.

Đạo luật này cho phép Mỹ áp đặt thuế quan đối với hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia khác bị phát hiện có hành vi thương mại không công bằng.

Thuế quan theo Mục 301 có thể thay thế ít nhất một số mức thuế đối ứng mà Tổng thống Trump đã áp lên hầu hết các đối tác thương mại vào tháng 4/2025 viện dẫn Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) mà không có sự cho phép của Quốc hội.

Sau nhiều tháng tranh chấp về các mức thuế quan đó ở các tòa án khác nhau, ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã ra phán quyết là phi pháp. Chỉ ít giờ sau phán quyết, ông Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp để áp thuế toàn cầu 10% thay thế theo Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974 và tuyên bố nâng mức thuế này lên 15% ngày hôm sau.

Tuy thế, các mức thuế thay thế này chỉ có thể kéo dài 150 ngày trừ khi Quốc hội đồng ý gia hạn. Trong khoảng thời gian đó, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) và Bộ Thương mại sẽ hoàn thành các phương án áp đặt thêm thuế, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết hôm 4/3.

Thông tin với báo giới ngày 11/3, ông Greer khẳng định chính sách thương mại của Tổng thống Trump không thay đổi, qua đó "bảo vệ việc làm của người Mỹ và đảm bảo chúng ta có thương mại công bằng với các đối tác thương mại".

Nội dung điều tra là gì?

Theo một thông báo của USTR, Mục 301 có mục tiêu ứng phó với các hành vi "không chính đáng, không hợp lý hoặc phân biệt đối xử" của chính phủ nước ngoài, gây gánh nặng hoặc hạn chế thương mại của Mỹ.

Một cuộc điều tra theo Mục 301 "sẽ bao gồm các hành vi, chính sách và thực tiễn của một số nền kinh tế liên quan đến năng lực sản xuất dư thừa mang tính cấu trúc trong các ngành sản xuất".

Theo người đứng đầu USTR, phía Mỹ kỳ vọng sẽ có thêm các cuộc điều tra theo Mục 301 dựa trên từng quốc gia cụ thể, hoặc có thể sẽ có các công cụ hoặc cuộc điều tra khác tiếp sau.

"Quan điểm của chúng tôi là các đối tác thương mại chủ chốt vẫn còn năng lực sản xuất thực sự không bị ràng buộc bởi các động lực thị trường của nhu cầu trong nước và toàn cầu", và điều này đã dẫn đến thặng dư thương mại lớn và kéo dài, ông Greer nói thêm.

Sau khi khởi động điều tra, USTR phải tham vấn với các nền kinh tế có hành vi, chính sách hoặc hoạt động đang bị điều tra. Hồ sơ để lấy ý kiến về các cuộc điều tra sẽ được mở vào ngày 17/3/2026.

Các bên liên quan cần gửi ý kiến bằng văn bản, yêu cầu tham dự phiên điều trần, cùng với bản tóm tắt lời khai, trước ngày 15/4/2026. USTR sẽ tổ chức phiên điều trần liên quan đến các cuộc điều tra này bắt đầu từ ngày 5/5.

"Sau tất cả những điều đó, USTR sẽ có kết luận và phân tích của mình, và nếu cần thiết, chúng tôi sẽ đề xuất một hành động đáp trả", ông Greer nói. "Hành động đáp trả có thể có nhiều hình thức. Đó có thể là thuế quan, phí dịch vụ, hoặc những biện pháp khác".

Ông Greer không nêu rõ mức thuế mới sẽ cao đến mức nào. Song các quan chức kinh tế của chính quyền Trump từng nói họ sẽ cố gắng tạo dựng thuế suất mà Mỹ thu được trước phán quyết của Tòa án Tối cao.

Sẽ có các cuộc điều tra khác

Một cuộc điều tra khác dự kiến sẽ được khởi xướng vào cuối tuần này, nhắm đến nỗ lực của các quốc gia khác trong việc chống lại lao động cưỡng bức và có thể dẫn đến việc áp thuế cao hơn đối với các quốc gia không cấm bán hoặc nhập khẩu hàng hóa do người lao động bị ép buộc sản xuất.

Cuộc điều tra đó sẽ nhắm vào khoảng 60 quốc gia, WSJ dẫn lời ông Greer cho hay.

Các cuộc điều tra theo Mục 301 thường mất vài tháng hoặc thậm chí vài năm, nhưng ông Greer cho biết nhóm của ông sẽ đặt mục tiêu hoàn thành các cuộc điều tra vào giữa tháng 7 năm nay, khi thuế tạm thời hết hạn.

Ông để ngỏ rằng các cuộc điều tra khác cũng có thể được công bố trong những tuần tới. Một số cuộc điều tra có thể nhắm vào các quốc gia hoặc khối như EU. Những cuộc điều tra khác có thể xem xét các vấn đề cụ thể, ví dụ các chính sách thương mại kỹ thuật số mà Mỹ cho là không công bằng đối với các công ty Mỹ.

Nhiều quốc gia bị nhắm mục tiêu trong các cuộc điều tra mới theo Mục 301 đã ký các thỏa thuận thương mại với Mỹ trong nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump, nhằm hạn chế bị áp thuế quan. Ông Greer kỳ vọng các đối tác thương mại sẽ tiếp tục tuân thủ các thỏa thuận đó.

Các mức thuế quan toàn cầu trước đây của Trump đã miễn trừ các mặt hàng thuộc diện áp dụng các khoản thuế an ninh quốc gia khác được áp đặt theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Ông Greer cho biết còn quá sớm để nói liệu các khoản thuế theo Điều 301 mới có miễn trừ những mặt hàng đó hay không, nhưng nói rằng chính quyền không muốn "làm phức tạp" việc tuân thủ thuế quan đối với các công ty.