Logistics xanh: 'Lá chắn kinh tế' giữa biến động toàn cầu

Những cú sốc liên tiếp của kinh tế toàn cầu – từ đứt gãy chuỗi cung ứng, tăng chi phí vận tải, biến động tỷ giá, đến áp lực từ các rào cản kỹ thuật như thuế carbon (CBAM), tiêu chuẩn ESG – đang đặt ra bài toán lớn cho ngành logistics Việt Nam. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi xanh trở thành hướng đi bắt buộc.

Phát biểu tại Diễn đàn Logistics xanh - Sức bật trong biến động và kết nối cùng FIATA World Congress 2025, do Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) phối hợp cùng Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch VLA cho biết, logistics xanh đang dần trở thành một yêu cầu tất yếu và là lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Đồng quan điểm, Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công nhấn mạnh, tăng trưởng xanh và phát triển bền vững là xu thế không thể đảo ngược, là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam vươn xa hơn trên bản đồ thương mại thế giới.

Theo đó, logistics hiện không chỉ đơn thuần là bài toán vận chuyển, mà đã trở thành yếu tố then chốt trong việc thích ứng với những chuẩn mực toàn cầu mới. Xung đột địa chính trị, khủng hoảng nhiên liệu, biến động về container, cùng các yêu cầu ESG và Net Zero khiến các doanh nghiệp buộc phải chuyển mình nhanh chóng.

Logistics xanh – giải pháp sống còn

Tại diễn đàn, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, logistics xanh không chỉ giúp giảm thiểu tác động đến môi trường mà còn góp phần giảm chi phí dài hạn cho doanh nghiệp. Trong bối cảnh giá dầu và vận tải biến động mạnh, đầu tư vào công nghệ vận tải tiết kiệm nhiên liệu, container thông minh, tối ưu hóa lộ trình và số hóa quản lý sẽ giúp tăng hiệu quả và khả năng cạnh tranh.

Đặc biệt, logistics xanh còn là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp duy trì vị thế trên thị trường quốc tế. Khi chuỗi cung ứng toàn cầu dần được “xanh hóa” từ khâu thiết kế, sản xuất đến vận hành và quản lý chất thải, logistics xanh đóng vai trò then chốt để hình thành hệ sinh thái bền vững, giúp doanh nghiệp tăng khả năng thích ứng và chống chịu trước biến động thị trường.

Tuy nhiên, đại diện Bộ Công Thương cũng nhấn mạnh, dù được đánh giá là một trong những nền kinh tế có tốc độ phát triển logistics nhanh nhất khu vực nhưng Việt Nam cũng đang phải đối mặt với sức ép lớn về môi trường. Theo Ngân hàng Thế giới, hoạt động vận tải tại Việt Nam mỗi năm phát thải hơn 50 triệu tấn CO2 – trong đó vận tải đường bộ chiếm tới 85%.

Cùng với cam kết tại COP26 về phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, các doanh nghiệp logistics đang chịu sức ép ngày càng lớn phải chuyển đổi sang mô hình phát triển xanh và bền vững.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, mức độ sẵn sàng của các doanh nghiệp logistics Việt Nam còn khá thấp và thiếu đồng đều. Trong đó, những rào cản chính bao gồm:

Chi phí đầu tư cao, với khoảng 90% doanh nghiệp logistics là vừa và nhỏ (SME), việc đầu tư vào phương tiện xanh hay công nghệ thân thiện môi trường là thách thức lớn;

Thiếu thông tin và hỗ trợ chính sách. Nhiều doanh nghiệp còn thiếu thông tin về xu hướng xanh hóa và thiếu các chính sách cụ thể để hỗ trợ thực hiện;

Hạ tầng chưa theo kịp, cơ sở hạ tầng cho phương tiện vận tải xanh còn hạn chế, khiến việc triển khai gặp khó khăn;

Khó chọn công nghệ phù hợp: Việc lựa chọn công nghệ phù hợp với quy mô, năng lực doanh nghiệp vẫn là bài toán nan giải;

Thiếu chuyên gia và nhân lực chuyên môn: Ngành logistics Việt Nam thiếu đội ngũ nhân lực có năng lực triển khai logistics xanh;

Cuối cùng là pháp lý thiếu đồng bộ: Dù đã có nhiều chiến lược quốc gia như về kinh tế tuần hoàn hay tăng trưởng xanh, nhưng hành lang pháp lý vẫn chưa đầy đủ và thiếu liên kết giữa các bộ ngành.

Để vượt qua các thách thức trên, ông Hải đề xuất một số định hướng chuyển đổi xanh mang tính nền tảng như: Chuyển đổi phương tiện vận tải sử dụng năng lượng tái tạo như điện, hydrogen, LNG; Tăng vận tải đường thủy và đường sắt, giảm áp lực cho vận tải đường bộ và khí thải CO2; Tối ưu quy trình vận hành, bao gồm vận tải quy mô lớn, giảm xe chạy rỗng, xây dựng kho và cảng thông minh; Bù đắp phát thải, thông qua các dự án trồng rừng và tín chỉ carbon.

Về phía doanh nghiệp, cần xây dựng chiến lược phù hợp với mục tiêu xanh; đầu tư mở rộng kho bãi, trang thiết bị hiện đại; chuyển đổi sang sử dụng phương tiện vận tải thân thiện môi trường; đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu, hợp tác chuỗi; áp dụng AI, công nghệ số để tối ưu hóa; và phát triển mô hình logistics tích hợp theo tiêu chuẩn xanh.