Lập sàn giao dịch xăng dầu, có ngăn được thao túng giá?

Khắc phục các bất ổn của thị trường xăng, dầu

Văn phòng Chính phủ mới đây đã có công văn truyền đạt ý kiến của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Khái đề nghị Bộ Công Thương nghiên cứu việc thành lập sàn giao dịch xăng, dầu. Nội dung công văn nêu rõ, việc thành lập sàn kinh doanh xăng, dầu có thể mang lại nhiều lợi ích cho Việt Nam.

Khi sàn kinh doanh xăng, dầu được vận hành sẽ công khai thông tin về giá cả, khối lượng giao dịch, từ đó giảm thiểu khả năng thao túng giá, tạo cơ chế định giá linh hoạt, nhanh chóng và cải thiện quá trình phân phối, lưu thông xăng, dầu.

Phó Thủ tướng Lê Minh Khái giao Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan rà soát, nghiên cứu thông tin báo chí phản ánh, kiến nghị về việc thành lập sàn giao dịch xăng, dầu nhằm tăng tính công khai, minh bạch, khắc phục những bất ổn của thị trường xăng, dầu thời gian qua.

Trên cơ sở đó, có giải pháp triển khai phù hợp theo thẩm quyền và quy định của pháp luật, trường hợp vượt thẩm quyền báo cáo Chính phủ trong tháng 7.

Trao đổi với báo chí, ông Hoàng Trung Dũng, Tổng Tổng Giám đốc Công ty CP Phát triển phụ gia và sản phẩm dầu mỏ (APP) ủng hộ việc nhà nước lập sàn giao dịch xăng, dầu. Theo ông Dũng, hiện các đầu mối được mua xăng, dầu từ 2 nhà máy lọc dầu và từ nguồn nhập khẩu.

“Tuy nhiên, Bộ Công Thương hiện đang xây dựng dự thảo nghị định mới với đề xuất quy định các thương nhân phân phối không được mua hàng của nhau và cũng không được lấy hàng trực tiếp từ 2 nhà máy lọc dầu trong nước. Những quy định này sẽ can thiệp, hạn chế quyền tự do của thương nhân phân phối", ông Dũng nói.

Trước đó, ông Dũng cũng đã đề nghị cơ quan quản lý nghiên cứu thành lập sàn giao dịch xăng, dầu như sàn cà phê để công khai, giúp các đơn vị phân phối tiếp cận nguồn hàng.

Trao đổi với Nhadautu.vn, TS. Nguyễn Minh Phong cho rằng, hiện kinh doanh xăng, dầu phải gánh nhiều mục tiêu như bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định kinh tế vĩ mô, góp phần không ảnh hưởng CPI, bảo vệ môi trường,…

“Trong khi đó, chỉ cần bảo đảm an ninh năng lượng, hài hòa được lợi ích 3 bên gồm: Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng là đủ. Thế nên, nhiều doanh nghiệp đề xuất, cần sớm đưa giá xăng, dầu trở về nguyên tắc của nền kinh tế thị trường mà giao dịch qua sàn là một trong những công cụ cần thiết”, TS Nguyễn Minh Phong nói.

Cũng theo TS Phong, mặt hàng giao dịch xăng, dầu là cực kỳ quan trọng và nhạy cảm, xưa nay chưa mang tính thị trường, do nhà nước độc quyền là chủ yếu, giờ có thêm một vài tư nhân, thương nhân bán lẻ, vì vậy việc thành lập sàn giao dịch xăng dầu để thuận lợi cho giao dịch là rất cần thiết.

“Để sàn giao dịch xăng, dầu được thành lập, phải làm hai việc cùng một lúc. Một là thiết kế các cơ sở pháp lý, các quy tắc hoạt động. Hai là phải nới rộng hơn nữa về việc tự do kinh doanh xăng dầu, bởi nếu quá độc quyền thì việc thành lập sàn không có quá nhiều ý nghĩa”, TS. Nguyễn Minh Phong khẳng định.

Cần thiết nhưng phải chuẩn bị kỹ lưỡng

Thực tế cho thấy, thị trường xăng, dầu trong nước hiện đang tồn tại nhiều bất cập. Việt Nam nhập khẩu xăng, dầu từ những nguồn như Malaysia, Hàn Quốc, Trung Quốc, Singapore, Thái Lan nhưng giá cơ sở tại mỗi kỳ điều hành lại tham chiếu từ thị trường Singapore. Dù giá xăng, dầu nhập khẩu bình quân từ Singapore cao nhất nhưng như thế là không phản ánh đúng bản chất giá xăng, dầu thế giới và trong nước sẽ luôn có sự chênh lệch nhất định, khó phản ánh đúng giá thị trường thế giới.

Với lượng xăng, dầu trong nước sản xuất được chiếm đến 70% thị trường và lượng xăng, dầu cả nước tiêu thụ trung bình 27 triệu tấn mỗi năm, Việt Nam hoàn toàn đủ quy mô để lập sàn và lấy giá sàn đó làm cơ sở tính giá, thay vì theo giá Singapore như hiện nay.

Liên quan vấn đề này, trao đổi với Nhadautu.vn, PGS.TS Ngô Trí Long - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, hiện nay, khâu khúc mắc nhất vẫn là về giá. Bởi vì nếu giá mà không chính xác coi như doanh nghiệp không nhập.

“Việc lập sàn giao dịch xăng, dầu là cần thiết nhưng Việt Nam có cần lập bây giờ không thì cần phải có điều kiện duy trì cơ chế, mô hình,… Đây không chỉ là cơ hội để doanh nghiệp xăng, dầu trong nước tự nâng cấp mình mà còn giúp giảm thiểu rủi ro biến động từ bên ngoài. Tất cả công ty xăng, dầu trên thế giới từ sản xuất, tiêu thụ đến tiêu dùng đều đang sử dụng công cụ này”, PGS.TS Ngô Trí Long nói.

Trong khi đó, theo TS. Vũ Vinh Phú, việc đưa xăng, dầu lên sàn giao dịch nhằm tạo ra một thị trường lành mạnh, hoạt động đúng theo nguyên lý thị trường, thuận mua vừa bán. Giá cả giao dịch bán buôn, bán lẻ do doanh nghiệp tự tính toán, lời ăn lỗ chịu. Như vậy, sẽ không còn cơ chế xin - cho, không còn áp chiết khấu, giá trần định mức, không có giá cơ sở, không có giá trần, giá sàn.

Đặc biệt, giao dịch xăng, dầu qua sàn giúp Nhà nước chống thất thu thuế, kiểm soát được giá cả và điều tiết thị trường. Thành lập sàn giao dịch cũng giúp nhà nước quản lý được chất lượng hàng hóa, quản lý được hàng lậu, hàng giả, hàng kém phẩm chất, hàng trôi nổi của xăng, dầu.

Theo ông Phú, việc thành lập sàn giao dịch xăng, dầu hiện nay cũng thuận lợi vì dự thảo nghị định kinh doanh xăng, dầu mới đã đưa quy định về việc để doanh nghiệp tự quyết giá xăng, dầu. Như vậy, giá cả do doanh nghiệp tự quyết định dựa theo biến động hàng ngày của giá thế giới. Khi đó người tiêu dùng sẽ có lợi nhất, đơn vị nào giá bán tốt, thái độ phục vụ tốt phù hợp thì sẽ được lựa chọn, còn ngược lại sẽ bị người tiêu dùng quay lưng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp tự biết phải tính toán lỗ lãi theo cơ chế thị trường, cũng như làm gì để khách hàng đến với họ.

“Giao dịch qua sàn sẽ giúp mặt hàng xăng, dầu tiến sát đến thị trường đúng nghĩa, song nhà nước vẫn cần quản lý rất chặt về chất lượng, nguồn cung”, ông Phú khẳng định.

Đồng quan điểm, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh cũng cho rằng, việc vận hành sàn giao dịch xăng, dầu là một quá trình phức tạp, đòi hỏi cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự tha gia của nhiều bên liên quan.

“Yếu tố quan trọng là cần có sự giám sát của cơ quan quản lý độc lập nhằm ngăn chặn gian lận, bảo đảm an ninh năng lượng. Về mô hình hoạt động của sàn, nhà nước nên cho phép giao dịch cả hợp đồng kỳ hạn và giao ngay để tạo cơ hội phòng ngừa rủi ro đầu tư. Sàn sẽ áp dụng hệ thống khớp lệnh tự động, công bằng, bảo đảm tính minh bạch trong quá trình định giá”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nói.

Bài liên quan

Đầu mối xăng dầu phải có ít nhất 10 cửa hàng bán lẻ, 40 nhà phân phối

Giám đốc Xuyên Việt Oil dùng tiền quỹ bình ổn xăng dầu đưa hối lộ để thiết lập mối quan hệ

Giá xăng dầu đồng loạt tăng, RON 95 vượt 23.000 đồng/lít

Hai cán bộ hải quan Bà Rịa - Vũng Tàu bị khởi tố do liên quan buôn lậu xăng dầu