Kinh tế thế giới tiếp tục phục hồi trong bất định

Gam màu tươi sáng hơn

Trong báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu công bố ngày 11/6, Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định tăng trưởng toàn cầu đang ổn định trở lại nhưng với tốc độ yếu. WB dự báo nền kinh tế thế giới tăng trưởng 2,6% trong năm nay, tương tự năm 2023. Dự báo mới tăng 0,2 điểm phần trăm so với mức mà WB đưa ra hồi tháng 1/2024, phần lớn nhờ vào sự cải thiện của kinh tế Mỹ.

WB đã nâng dự báo tăng trưởng năm 2024 cho các nền kinh tế phát triển thêm 0,3 điểm phần trăm lên 1,5%. Theo WB, nền kinh tế Mỹ sẽ tăng trưởng 2,5% trong năm nay, cao hơn 0,9 điểm phần trăm so với dự báo hồi tháng 1/2024. Ngân hàng này cũng nâng dự báo tăng trưởng của Trung Quốc thêm 0,3 điểm phần trăm lên 4,8% trong năm nay.

Lạc quan hơn, trong báo cáo cập nhật Triển vọng Kinh tế Thế giới vào tháng trước, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu ở mức 3,2% trong năm nay và nhích lên 3,3% trong năm tới, không đổi so với dự phóng mà IMF đưa ra hồi tháng 4.

Theo IMF, khối các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển tiếp tục là đầu tàu tăng trưởng, với mức dự báo là 4,3% trong cả năm 2024 và 2025. Trong số đó, IMF nâng dự báo tăng trưởng GDP của Trung Quốc của cả 2 năm thêm 0,4 điểm phần trăm lên tương ứng 5% và 4,5%. Đáng chú ý, nền kinh tế tỷ dân thứ hai là Ấn Độ được dự báo tăng trưởng 7% năm 2024 và 6,5% năm 2025.

Tương tự, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) thể hiện sự lạc quan thận trọng. OECD đánh giá triển vọng toàn cầu đã hé sáng, dù tốc độ tăng trưởng vẫn khiêm tốn và rủi ro địa chính trị vẫn phủ bóng. Cơ quan này dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu ở mức 3,1% trong năm nay, không đổi so với năm 2023, và nhích tăng 3,2% trong năm sau nhờ lãi suất chính sách giảm.

Rủi ro tiềm ẩn và những cú sốc khó lường

Theo giới chuyên gia, dù nền kinh tế thế giới đã vững vàng hơn, song nhiều rủi ro vẫn còn tiềm ẩn phía trước.

IMF cảnh báo cuộc chiến hạ nhiệt lạm phạt trên toàn cầu sẽ còn dai dẳng, buộc các ngân hàng trung ương phải giữ lãi suất ở mức cao lâu hơn dự kiến. Điều này thể hiện rõ ở Mỹ, lạm phát cao khiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) chưa quyết định cắt giảm lãi suất như kỳ vọng, thậm chí thị trường nhận định Fed chỉ hạ lãi suất 1-2 lần trong năm nay, so với 6 lần được dự báo vào cuối năm ngoái. Do lo ngại đồng nội tệ mất giá so với đôla Mỹ, ngân hàng trung ương của một số nền kinh tế mới nổi còn chần chừ chưa hạ lãi suất.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã lần đầu hạ lãi suất trong tháng 6/2024 kể từ năm 2019. Tuy nhiên, Chủ tịch ECB Christine Lagarde cho biết cơ quan này cần thêm thời gian để khẳng định lạm phát đang quay về mức mục tiêu 2% và các số liệu kinh tế tích cực cho thấy việc tiếp tục hạ lãi suất hiện không phải là yêu cầu cấp bách.

Trong báo cáo mới nhất, OECD đánh giá rủi ro tổng thể đối với triển vọng tăng trưởng đang trở nên cân bằng hơn, nhưng sự thiếu chắc chắn vẫn hiện hữu. Căng thẳng địa chính trị vẫn là rủi ro bất lợi đáng kể trong ngắn hạn, đặc biệt là nếu các cuộc xung đột đang diễn ra ở Trung Đông leo thang và gây gián đoạn thị trường năng lượng và tài chính. Lạm phát có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài hơn, dẫn đến việc giảm lãi suất chính sách chậm hơn dự kiến. Ngoài ra, tăng trưởng của Trung Quốc có thể không như kỳ vọng, do thị trường bất động sản vẫn èo uột.

Cú “sập” của thị trường chứng khoán toàn cầu hôm 5/8 là một lời nhắc nhở cho nhà đầu tư về “hiệu ứng cánh bướm”, và rằng thị trường tài chính thế giới mong manh ra sao trước bất kỳ quyết định nào do một ngân hàng trung ương lớn đưa ra. Trong phiên đó, chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản đã giảm hơn 12%, mức giảm trong một ngày lớn nhất kể từ năm 1987. “Cơn sóng thần” bán tháo lan sang các thị trường khác như Hàn Quốc, châu Âu, châu Á, và Mỹ.

Nguyên nhân kích hoạt đợt “sụt hố” là lo ngại về khả năng kinh tế Mỹ suy thoái, áp lực xả hàng các cổ phiếu công nghệ sau một đợt tăng mạnh, và đặc biệt là sự đảo ngược giao dịch chênh lệch giá giữa đồng USD và đồng yên Nhật (còn gọi là carry trade) sau khi Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) tăng lãi suất ngày 31/7. Sau phiên rung lắc mạnh, BoJ đã phải lên tiếng trấn an rằng cơ quan này sẽ “không nâng lãi suất chính sách chừng nào thị trường tài chính và vốn chưa ổn định”.

Trong khi giới phân tích còn đang tranh luận về quy mô các giao dịch carry trade đồng yen và liệu còn bao nhiêu tỷ USD giao dịch này chờ đóng vị thế, thì một số khác thậm chí đã điểm tên đồng nhân dân tệ của Trung Quốc có thể là đồng tiền tiếp theo kích hoạt hiệu ứng tương tự.

Trước số liệu thị trường lao động Mỹ kém khả quan trong tháng 7, các nhà kinh tế thuộc các ngân hàng lớn tại Phố Wall gồm Bank of America, Barclays, Citigroup, Goldman Sachs và JPMorgan Chase & Co đều nhận định Fed sẽ hạ lãi suất sớm hơn, với quy mô lớn và với nhiều lần cắt giảm hơn. Đơn cử, các chuyên gia của Citigroup dự báo Fed sẽ hạ lãi suất 0,5 điểm phần trăm/lần trong tháng 9 và 11, và 0,25 điểm phần trăm vào tháng 12.

Ngày 23/8 (giờ Mỹ), Chủ tịch Fed Jerome Powell đưa ra nhiều dấu hiệu cho thấy cơ quan này sắp hạ lãi suất trong tháng 9, còn thời điểm và tốc độ hạ lãi suất sẽ phụ thuộc vào dữ liệu đầu vào, đánh giá triển vọng vẫn đang thay đổi và việc cân bằng các rủi ro.

Dữ liệu từ sàn giao dịch CME tuần qua cho thấy giới đầu tư đang kỳ vọng Fed hạ lãi suất 0,25 điểm phần trăm mỗi lần trong hai lần họp tới, diễn ra vào tháng 9 và tháng 11. Fed có thể giảm mạnh hơn, có thể ở mức 0,5 điểm phần trăm, vào tháng 12.

Ông Jamie Dimon, CEO của JPMorgan – ngân hàng lớn nhất Mỹ về quy mô tài sản, hôm 7/8 đưa ra nhận định khả năng hạ cánh mềm của kinh tế Mỹ chỉ là 35-40%, nghĩa là kịch bản suy thoái có xác suất lớn hơn. Vị CEO này chỉ ra một loạt bất ổn, bao gồm địa chính trị, thâm hụt ngân sách, chi tiêu liên bang, quá trình thắt chặt tiền tệ và bầu cử tổng thống.

Tương tự, các nhà kinh tế tại Goldman Sachs – ngân hàng đầu tư lớn nhất thế giới – cho rằng xác suất kinh tế Mỹ suy thoái trong 12 tháng tới đang tăng từ 15% lên 25%. Họ cho rằng nền kinh tế Mỹ “về tổng thể vẫn ổn”, Fed có nhiều dư địa để hạ lãi suất và có thể hành động nhanh chóng nếu các số liệu sắp công bố cho thấy các điều kiện kinh tế đang xấu đi.

Còn đó nhiều nỗi lo từ những diễn biến tại chính trường Mỹ từ nay đến cuối năm và đầu năm sau. Ứng cử viên tổng thống Đảng Cộng hòa Donald Trump mới đây lên tiếng rằng người đứng đầu Nhà Trắng cần có ảnh hưởng tới các quyết định của Fed, một chỉ dấu cho thấy ông Trump muốn “xâm phạm” tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ nếu đắc cử.

Liệu thế giới có phải tiếp tục chứng kiến những quyết định “vô tiền khoáng hậu” của ông Trump như khi ông nắm quyền trong giai đoạn 2017-2021 sẽ là câu hỏi còn bỏ ngỏ. Thế nhưng, ngay từ bây giờ, giới quan sát và Phố Wall đã tính đến khả năng có một cuộc thương chiến thứ hai giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nên nhớ rằng, sau khi trở thành ông chủ Nhà Trắng 1 năm, ông Trump đã phát động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc với việc áp thuế nhập khẩu lên tới 25% với 350 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc. Bắc Kinh sau đó trả đũa bằng cách cũng áp thuế nhập khẩu lên hàng hóa Mỹ.

Ngoài ra, “chảo lửa” Trung Đông vẫn chực bùng phát khi một bên là Israel và bên kia là Iran và lực lượng Hezbollah đang cân nhắc các đòn tấn công vào đối phương mà vẫn kiểm soát được xung đột. Nếu căng thẳng leo thang và nguy cơ xảy ra một cuộc chiến tranh toàn diện ở khu vực, nguồn cung dầu mỏ từ Trung Đông sẽ bị gián đoạn và tác động tiêu cực đến kinh tế toàn cầu, trong đó các nỗ lực kiểm soát lạm phát sẽ “đổ sông đổ biển”.

Tiến sỹ Hồ Quốc Tuấn, giảng viên cao cấp chuyên ngành Tài chính – Kế toán, Đại học Bristol, Anh, nhắc lại nhận định của JPMorgan cho rằng thị trường chứng khoán Mỹ đang ở “thời kỳ con gấu”, và cần giảm thêm 8% nữa mới hấp dẫn. Trong khi đó, còn một lượng lớn giao dịch carry trade đồng yen chưa được đóng vị thế, nghĩa là nếu đồng yen tăng giá trở lại thì thị trường còn một cú bổ nhào nữa. Tin tốt là lợi nhuận của các công ty niêm yết Mỹ vẫn ổn, còn lo ngại suy thoái chỉ là thoáng qua.