Giao dịch bất động sản trực tuyến - lo bị tội phạm công nghệ tấn công

Nội dung được các chuyên gia thảo luận tại hội thảo chuyên đề "Bảo đảm an toàn pháp lý trong số hóa giao dịch bất động sản và giải pháp công chứng điện tử" do Hiệp hội BĐS Việt Nam (VNREA) và Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam phối hợp tổ chức.

Hiện nay, quy trình giao dịch bất động sản (BĐS) vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, chưa theo kịp yêu cầu minh bạch và tốc độ phát triển của nền kinh tế số. Sự thiếu đồng bộ trong tổ chức thực hiện và hệ thống thông tin, khiến quá trình giao dịch tiềm ẩn rủi ro pháp lý, làm tăng chi phí xã hội và suy giảm niềm tin của nhà đầu tư cũng như người dân.

Trong bối cảnh đó, việc số hóa giao dịch BĐS công chứng điện tử được xem là một trong những giải pháp quan trọng, giúp thị trường BĐS nói chung phát triển lành mạnh, bền vững.

Ông Đào Duy An, Tổng Thư ký Hiệp hội Công chứng viên Việt Nam cho biết, BĐS là tài sản có giá trị lớn, do đó, an toàn pháp lý trong giao dịch luôn là mối quan tâm hàng đầu của cả Nhà nước và người dân. Công chứng chính là "người gác cổng", giúp các giao dịch được diễn ra an toàn, minh bạch và thực sự cần thiết trong bối cảnh ngày nay.

Những lợi ích của việc công chứng điện tử có thể kể đến như dễ đồng bộ với các dịch vụ công trực tuyến, hỗ trợ quy trình số hóa của sàn giao dịch BĐS.

Bên cạnh đó, công chứng còn góp phần minh bạch hóa thông tin BĐS. Cơ sở dữ liệu công chứng đang dần được hoàn thiện, hướng tới liên thông toàn quốc với cơ sở dữ liệu đất đai, tài sản, hộ tịch và thuế. Khi thông tin giao dịch được công khai và kiểm chứng, các hành vi gian lận như bán một BĐS cho nhiều người, cố tình che giấu tình trạng pháp lý, hay thổi giá ảo… sẽ được ngăn chặn hiệu quả.

"Chúng tôi đã thí điểm mô hình công chứng điện tử trực tuyến, mà người mua và bán ở Hà Nội và TP.HCM không cần tiếp xúc với nhau vẫn hoàn thành giao dịch, dưới sự chứng kiến đồng thời của các công chứng viên tại mỗi địa điểm. Thậm chí, công chứng điện tử cũng cho phép khách hàng ở nước ngoài ủy quyền giao dịch BĐS trong nước nhanh chóng thông qua đại sứ quán", ông An dẫn chứng.

Ông An cũng khẳng định, ngành công chứng đã sẵn sàng cho chuyển đổi số và các giao dịch BĐS trực tuyến, củng cố niềm tin cho thị trường BĐS.

Nhiều đơn vị bán dữ liệu cá nhân để lấy tiền

Cùng với các lợi ích nêu trên, một số chuyên gia đánh giá, việc số hóa công chứng nhất là giao dịch bất động sản tại Việt Nam hiện còn nhiều băn khoăn và thách thức.

Ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên hoạt động chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội bày tỏ, trong bối cảnh số hóa cần xác định công chứng còn cần thiết nữa hay không và trong những lĩnh vực nào, nếu không sẽ trở thành sự lãng phí cho xã hội.

Tiếp theo, đối với riêng lĩnh vực đất đai, BĐS, vốn có giá trị lớn và tính phức tạp cao, cần nghiên cứu rõ ràng việc nên bỏ bớt hay bổ sung thêm thủ tục công chứng nào để vừa bảo đảm an toàn pháp lý, vừa tránh sự rườm rà, lãng phí không cần thiết.

"Mặc dù công chứng đã có một số công cụ hỗ trợ số hóa, nhưng việc chuyển đổi từ mô hình truyền thống sang mô hình điện tử thực sự đã đủ hay chưa? Kết quả cuối cùng của số hóa công chứng phải là giảm thiểu tối đa thủ tục, giấy tờ và chi phí. Nếu chỉ đơn thuần điện tử hóa bản giấy thì chưa thể coi đó là công chứng điện tử", ông Hiếu bình luận.

Tương tự, PGS-TS. Nguyễn Quang Tuyến, Phó Chủ tịch Hội đồng - Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trường Đại học Luật Hà Nội băn khoăn về việc công chứng điện tử liệu chi phí liệu có tăng hơn so với công chứng trực tiếp, bảo mật thông tin thế nào, có vi phạm quyền bí mật cá nhân hay không? Thực tế cho thấy, có nhiều đơn vị bán dữ liệu để lấy tiền, chưa kể cũng có những trường hợp bị tội phạm không gian mạng tấn công.

"Xu hướng công chứng điện tử cần hướng đến mục tiêu phải làm sao để có thể cắt giảm 30% thủ tục hành chính", ông nhấn mạnh và nêu rõ, hạ tầng công nghệ số ở Việt Nam còn yếu, nhất là ở vùng sâu, vùng xa.

Về giao dịch BĐS, ông Tuyến cho rằng, đây là giao dịch dân sự, đều dựa trên nguyên tắc tự nguyện của các bên. Vì vậy, việc bắt buộc công chứng trong mọi trường hợp là không đúng.

Ngoài ra, theo ông, một số vấn đề liên quan đến hoạt động công chứng cần được thảo luận và tháo gỡ. Về hành lang pháp lý, các quy định liên quan đến công chứng điện tử, lưu trữ và sử dụng văn bản số chưa thống nhất, khiến việc công nhận giá trị pháp lý của hồ sơ công chứng điện tử còn nhiều vướng mắc.

Hạ tầng công nghệ của nhiều văn phòng công chứng chưa đáp ứng yêu cầu về tốc độ, bảo mật và lưu trữ lâu dài. Việc kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, doanh nghiệp còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn trong xác minh, đối chiếu thông tin. Nguồn nhân lực hạn chế kỹ năng số, trong khi người dân vẫn quen dùng hồ sơ giấy và chưa thật sự tin tưởng vào giá trị pháp lý của hồ sơ điện tử.

Giao dịch BĐS có giá trị cao, dễ trở thành mục tiêu tấn công, dẫn tới nguy cơ lộ lọt hoặc giả mạo dữ liệu. Khi công nghệ AI giả mạo ngày càng tinh vi, việc công chứng viên không trực tiếp gặp gỡ sẽ làm giảm hiệu quả trong xác minh nhân thân và ý chí tự nguyện của các bên.