Đề xuất cơ chế 'đổi nhà' cho người dân muốn sử dụng metro

Chiều 15/2, tiếp tục kỳ họp bất thường lần thứ 9, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội thí điểm cơ chế chính sách đặc thù, đặc biệt phát triển hệ thống mạng lưới đường sắt đô thị (metro) tại TP. Hà Nội và TP.HCM.

Bày tỏ sự đồng tình với dự thảo, đại biểu Hoàng Văn Cường (Đoàn TP. Hà Nội) cho biết, nếu cứ phát triển từng tuyến metro thì không bao giờ phát huy được tác dụng. Đường sắt đô thị phải hình thành nên cả một mạng lưới kết nối với nhau thì mới tạo được hiệu quả.

Đại biểu lưu ý, phát triển mạng lưới metro hiện nay của Hà Nội và TP.HCM là phát triển trong điều kiện đô thị hiện hữu, do vậy mạng lưới metro phải đi kèm theo là chỉnh trang đô thị. Phần lớn, những ga ngầm phát triển trong khu vực nội đô, không thuộc khu vực bảo tồn thì mỗi một điểm ga ngầm đồng thời là một điểm đô thị TOD, để vừa giải quyết vấn đề nhu cầu vận tải hành khách, góp phần vào tải cải tạo, chỉnh trang đô thị, đồng thời tạo nguồn lực.

Tham gia ý kiến, đại biểu Nguyễn Văn Cảnh (Đoàn Bình Định) đề xuất một số ý kiến để nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đầu tư, hoạt động của các tuyến metro.

Thứ nhất, nhóm khách hàng chính của metro sẽ là những người dân sống trong phạm vi hợp lý để đi bộ đến các nhà ga. Số lượng người sử dụng các tuyến đường sắt chính là yếu tố để đánh giá hiệu quả đầu tư các tuyến.

Tuy nhiên, hiện nay, do các tuyến metro có nhà ga chủ yếu ở các khu vực dân cư hiện hữu nên có thể cung chưa gặp đủ cầu. Nhiều người đang sống ở gần ga có thể chưa có nhu cầu sử dụng metro. Nhiều người có nhu cầu sử dụng metro lại ở khá xa cách nhà ga.

Đại biểu ví dụ, ở TP.HCM, một gia đình sống ở quận 10, cha mẹ có thể làm việc ở quận 1 gần ga Bến Thành, con đi học đại học gần ga Đại học Quốc gia. Nếu gia đình này sống ở gần bất kỳ ga nào của tuyến Bến Thành - Suối Tiên thì cả nhà đều có nhu cầu sử dụng, vì vừa an toàn vừa đúng giờ và tiết kiệm. Mặt khác, cũng có nhiều gia đình ở gần các nhà ga nhưng thành viên lại làm việc học tập ở quận 10, sẽ rất thuận tiện nếu gia đình họ ở quận 10. Nếu 2 gia đình này đổi nhà cho nhau thì cả 2 gia đình đều có nhiều lợi ích trong việc đi lại làm việc, học tập, tuyến metro cũng sẽ có thêm nhiều khách hàng.

Theo đại biểu, trong thực tế nhiều trường hợp tương tự cũng sẽ xảy ra. Có nhiều nhà ở hẻm thì đổi cho hẻm, nhà chung cư đổi cho nhà chung cư và nhiều trường hợp khác muốn đổi cho nhau. Chúng ta cứ định giá tài sản, thống nhất tiền chênh lệch. Do đó, nam đại biểu đoàn Bình Định đề nghị Trung ương, 2 địa phương xem xét có cơ chế hỗ trợ hình thức đổi nhà, hỗ trợ làm thủ tục chuyển đổi quyền sử dụng đất nhanh chóng.

Thứ hai, về TOD, hiện nay, nhiều nhà ga chưa có dịch vụ thương mại quanh ga và trong ga để đáp ứng nhu cầu phục vụ khách hàng, nên đại biểu Cảnh đề nghị 2 địa phương nghiên cứu cho phép các siêu thị mini được mở gần các vị trí ra vào ga để khách có thể sử dụng được các dịch vụ ăn uống nhanh, mua sắm. Ở các ga kế trung tâm thương mại xây các cầu vượt nhẹ, nối trực tiếp vào các tầng lầu của các trung tâm thương mại để khách không phải xuống đường rồi mới đi ngược vào các trung tâm thương mại.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Trường Giang (Đoàn Đắk Nông) bàn về vấn đề hiệu lực và thời gian thí điểm. Nghị quyết xác định là thí điểm và thời gian thí điểm đến năm 2045, tức 20 năm.

Đại biểu cho rằng, không phải thí điểm bởi thời gian thí điểm quá dài, còn hơn một dự án luật, một luật mà được Quốc hội thông qua. Trong quá trình triển khai, có những vấn đề cần thiết điều chỉnh Chính phủ có thể trình với Quốc hội.

Cần cơ chế đặc thù để đảm bảo tiến độ của Bộ Chính trị

Giải trình, làm rõ vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng GTVT Trần Hồng Minh nêu rõ, từ thực tiễn triển khai của 2 thành phố cho thấy, công tác phê duyệt chủ trương đầu tư thường mất từ 3-5 tháng, thậm chí một số dự án mất hơn 5 năm. Do đó, để khởi công 1 dự án hiện nay, nếu làm theo trình tự như cũ thì sẽ mất từ 6-7 năm.

"Nghị quyết của Bộ Chính trị đưa ra từ nay đến năm 2035, TP. Hà Nội và TP.HCM phải thực hiện xây dựng các tuyến metro, như vậy không thể kịp", Bộ trưởng nói.

Bộ trưởng cho biết, việc đầu tư các tuyến metro tại 2 thành phố là rất cần thiết, nội dung các quy hoạch của thành phố đã đủ điều kiện xác định sơ bộ về quy mô, hướng tuyến cũng như thông số cơ bản của dự án, nguồn vốn. Đặc biệt, dự thảo đã có quy định đầy đủ để bảo đảm khả năng cân đối nguồn vốn cho các dự án.

"Nội dung cần thiết của chủ trương đầu tư dự án đã xác định, nên có đủ điều kiện để triển khai ngay công tác lập dự án đầu tư cũng như kết hợp với thiết kế kỹ thuật, bản vẽ thi công, đồng thời cũng quy định nội dung không thực hiện lập chủ trương đầu tư và cho phép thiết kế kỹ thuật tổng thể thay cho thiết kế cơ sở. Đây là một giải pháp đột phá", Bộ trưởng cho hay.

Về đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cũng như rút ngắn thời gian, người đứng đầu ngành GTVT đánh giá sẽ giảm từ 3-5 năm.

Về công tác chỉ định thầu, theo quy trình thông thường sẽ rút ngắn thời gian lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư khoảng 4-6 tháng cho một công đoạn so với hình thức đấu thầu và việc chỉ định thầu trải qua rất nhiều giai đoạn. Nhưng, nếu thực hiện chỉ định thầu thì có thể rút ngắn được từ 18-25 tháng.

"Tiến độ Bộ Chính trị đặt ra là rất thách thức nên cần có cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt mới có thể bảo đảm. Trong đó, cần các chính sách về chỉ định thầu và sẽ không phát sinh các tình huống trong đấu thầu trong thời gian qua, như các gói thầu dự án sân bay Long Thành, mất rất nhiều thời gian", Bộ trưởng nhấn mạnh.