Cổ phiếu phân bón tăng nóng, vì sao LAS vẫn lình xình?

Bất ổn địa chính trị tại Trung Đông thời gian qua khiến nguồn cung nhiều loại hóa chất và phân bón trên thế giới trở nên khó lường. Trong bối cảnh đó, không ít doanh nghiệp trong nước được hưởng lợi nhờ chủ động được nguồn nguyên liệu hoặc sở hữu lượng hàng tồn kho lớn. Một số cổ phiếu trong ngành như DCM hay BFC đã tăng khoảng 50% giá trị trong thời gian qua.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp phân bón đang sở hữu lượng hàng tồn kho lớn được tích lũy từ giai đoạn giá nguyên liệu thấp. Khi giá phân bón tăng trở lại, lượng hàng tồn kho này trở thành lợi thế đáng kể. Theo BCTC quý IV/2025, CTCP Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) tại thời điểm cuối năm 2025 sở hữu khoảng 4.800 tỷ đồng hàng tồn kho, tăng 63% so với cùng kỳ. Trong khi đó, Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) cũng ghi nhận giá trị tồn kho khoảng 3.400 tỷ đồng, gần gấp đôi so với năm trước.

Diễn biến này diễn ra trong bối cảnh giá urê – sản phẩm chủ lực của các doanh nghiệp trên – tăng mạnh trong thời gian gần đây. Theo dữ liệu thị trường, giá urê đã tăng khoảng 29% chỉ trong vòng một tháng qua, góp phần cải thiện triển vọng lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành.

Tuy nhiên, cổ phiếu của CTCP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao (LAS) lại diễn biến khá trầm lắng. Dù hoạt động trong cả lĩnh vực hóa chất và phân bón, đồng thời duy trì lượng hàng tồn kho lên tới hàng nghìn tỷ đồng, thị giá LAS gần như đi ngang trong suốt năm qua, dao động trong vùng 17.000–21.000 đồng/cổ phiếu. Tính chung cả năm 2025, cổ phiếu này thậm chí còn giảm nhẹ, cùng với một số mã khác như CSV hay DGC nằm trong nhóm giảm giá của ngành hóa chất – phân bón.

So với các doanh nghiệp phân đạm, lợi thế tồn kho của LAS cũng không quá nổi bật. Trong năm 2025, giá trị hàng tồn kho của doanh nghiệp chỉ tăng khoảng 370 tỷ đồng, trong đó chủ yếu là nguyên vật liệu và chi phí sản xuất dở dang. Tổng giá trị hàng tồn kho vào khoảng 1.700 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, sản phẩm truyền thống của LAS là phân lân SSP (supe lân) – dòng phân bón có giá trị thấp hơn so với các loại phân lân hàm lượng cao như DAP hay MAP và chủ yếu tiêu thụ trong nước. Trong khi giá urê tăng mạnh thời gian gần đây, giá phân lân trên thị trường quốc tế lại biến động khá hạn chế. Chẳng hạn, giá DAP chỉ tăng khoảng 1–3% trong tháng qua. Thậm chí theo dữ liệu từ TradingEconomics, giá DAP hiện vẫn thấp hơn khoảng 21% so với mức đỉnh ghi nhận vào tháng 8/2025.

Do đó, LAS gần như không được hưởng lợi nhiều từ chu kỳ tăng giá phân bón toàn cầu như các doanh nghiệp phân đạm.

Sản phẩm và nhà máy đã cũ

Theo báo cáo tài chính quý IV/2025, LAS ghi nhận doanh thu 368 tỷ đồng, giảm khoảng 39% so với mức 604 tỷ đồng cùng kỳ. Lũy kế cả năm 2025, doanh nghiệp đạt doanh thu 3.743 tỷ đồng, tăng khoảng 8% so với mức 3.465 tỷ đồng của năm 2024.

Tuy nhiên, do giá vốn bán hàng tăng nhanh hơn tốc độ tăng doanh thu, lợi nhuận gộp của công ty giảm xuống còn 604 tỷ đồng, so với 638 tỷ đồng cùng kỳ năm trước. Sau khi trừ các chi phí, lợi nhuận sau thuế đạt 164 tỷ đồng, giảm nhẹ 4 tỷ đồng. Diễn biến này cho thấy dù doanh thu vẫn tăng trưởng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp đang chịu áp lực từ chi phí đầu vào.

Một điểm đáng chú ý là dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm 353 tỷ đồng. Nguyên nhân chủ yếu đến từ biến động vốn lưu động khi các khoản phải thu tăng trở lại 24 tỷ đồng, trong khi năm trước công ty thu hồi được khoảng 180 tỷ đồng công nợ. Đồng thời, giá trị hàng tồn kho tăng thêm 369 tỷ đồng, chủ yếu ở nguyên vật liệu và chi phí sản xuất kinh doanh dở dang. Điều này cho thấy doanh nghiệp phải gia tăng tích trữ nguyên liệu nhằm ứng phó với biến động của giá đầu vào trong khi lượng hàng bán ra không có nhiều thay đổi.

Trong năm 2025, LAS cũng phát sinh nhiều giao dịch với các bên liên quan cùng trong Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), chủ yếu với CTCP DAP – Vinachem (63,7 tỷ đồng) và Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam (552 tỷ đồng), đều tăng so với năm trước.

Đây là điều dễ hiểu khi sản phẩm phân lân của LAS sử dụng quặng apatit làm nguyên liệu chính. Tuy nhiên, theo ông Trần Đại Nghĩa – Phó Tổng giám đốc LAS, chất lượng quặng apatit cấp cho nhà máy đang suy giảm theo từng năm. Hàm lượng P₂O₅ năm 2024 tổng đã giảm khoảng 1% so với năm 2022 và 1,75% so với năm 2020, đồng thời có xu hướng tiếp tục đi xuống.

Việc chất lượng quặng suy giảm khiến hàm lượng P₂O₅ trong nguyên liệu không ổn định, kéo theo khó khăn trong việc đảm bảo chất lượng sản phẩm supe lân. Các biện pháp xử lý, tuyển chọn nguyên liệu để duy trì tiêu chuẩn sản phẩm cũng làm chi phí sản xuất gia tăng.

Bên cạnh đó, hệ thống tài sản cố định của doanh nghiệp cũng cho thấy dấu hiệu già cỗi. LAS hiện sở hữu khối tài sản cố định hữu hình có nguyên giá hơn 1.700 tỷ đồng, nhưng giá trị còn lại chỉ khoảng 371 tỷ đồng. Phần lớn dây chuyền sản xuất đã được khấu hao sau nhiều thập kỷ vận hành. Hiện tại, công ty đang sử dụng khối tài sản đã hết khấu hao trị giá lên tới 756 tỷ đồng.

Trong bối cảnh các dòng phân bón thế hệ mới như DAP, MAP hay NPK ngày càng phổ biến, phân lân truyền thống dần mất lợi thế cạnh tranh. Cùng với biến động về giá và chất lượng nguyên liệu apatit, LAS đứng trước yêu cầu phải tìm kiếm hướng đi mới cho mình.

Lột xác với nhà máy SOP?

Nhà máy Supe Phốt phát Lâm Thao được thành lập từ đầu những năm 1960. Cùng với những nhà máy quốc doanh khác trong lĩnh vực hóa chất- phân bón như Phân đạm Hà Bắc, Hóa chất Việt Trì, doanh nghiệp từng đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp phân bón cho nền nông nghiệp miền Bắc, đặc biệt là cây lúa.

Tuy nhiên, cơ cấu cây trồng hiện nay đã thay đổi đáng kể. Nhiều loại cây ăn quả có thương hiệu riêng như nhãn lồng Hưng Yên, vải thiều Lục Ngạn hay các giống cây giá trị cao khác đang mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội so với cây lúa truyền thống. Điều này mở ra cơ hội cho các dòng phân bón chuyên dụng phục vụ nông nghiệp giá trị cao.

Từ năm 2024, LAS đã khởi động dự án đầu tư dây chuyền sản xuất SOP (kali sunfat) với tổng mức đầu tư gần 120 tỷ đồng và công suất thiết kế 20.000 tấn mỗi năm. Nếu đi vào vận hành thành công, đây sẽ là dây chuyền SOP thứ hai tại Việt Nam và là nhà máy đầu tiên tại miền Bắc cung cấp sản phẩm này ra thị trường.

Theo kế hoạch, LAS chỉ vay khoảng 36 tỷ đồng cho dự án, phần còn lại sử dụng vốn tự có. Mức đầu tư tương đối khiêm tốn do doanh nghiệp đã sở hữu sẵn dây chuyền sản xuất axit sulfuric (H₂SO₄) – nguyên liệu quan trọng trong quá trình sản xuất SOP. Nguyên liệu kali sẽ được nhập khẩu, kết hợp với axit sulfuric để tạo ra kali sunfat. Ngoài sản phẩm chính là SOP, quá trình phản ứng còn tạo ra phụ phẩm HCl, có thể mang lại thêm nguồn thu cho doanh nghiệp. Đây cũng là nút thắt cần được hóa giải, vì nếu không tìm được đầu ra, doanh nghiệp sẽ mất thêm chi phí xử lý môi trường cho lượng axit dôi dư này.

SOP được xem là loại phân bón kali cao cấp do không chứa clo (Cl), phù hợp với nhiều loại cây trồng giá trị cao như sầu riêng, cà phê, thuốc lá, khoai tây hay các loại cây ăn trái, hứa hẹn sẽ tạo nên nguồn thu lớn cho doanh nghiệp. Ngoài ra, việc sở hữu đồng thời các dây chuyền sản xuất phân bón gốc lân và kali cũng giúp LAS có thêm cơ hội phát triển các dòng NPK chất lượng cao trong tương lai.

Tuy nhiên, hiệu quả của dự án SOP vẫn cần thêm thời gian kiểm chứng. Không phải doanh nghiệp nào đầu tư nhà máy mới cũng thành công. Gần đây, một số thương hiệu quen thuộc như Thép Pomina (POM) hay Sá xị Chương Dương (SCD) từng đầu tư lớn vào các dự án mở rộng sản xuất với kỳ vọng làm mới và nâng cao năng lực cạnh tranh, nhưng sau đó lại gặp khó khăn khi thị trường biến động còn chi phí đầu tư lại trở thành gánh nặng tài chính.

Ở góc nhìn dài hạn, việc LAS tìm kiếm hướng đi mới cũng gắn với bài toán nguyên liệu của toàn ngành phân bón. Theo Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, đến khoảng năm 2040, nguồn quặng apatit loại I, II và III sẽ không còn đủ để đáp ứng nhu cầu sản xuất của các đơn vị thuộc Vinachem.

Trong bối cảnh đó, việc Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao đầu tư sang sản phẩm SOP – dòng phân bón kali cao cấp không phụ thuộc vào quặng apatit – được xem là bước đi nhằm đa dạng hóa sản phẩm và giảm dần sự phụ thuộc vào chuỗi sản xuất cũ. Tuy nhiên, hiệu quả của dự án này vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng khi thị trường phân bón ngày càng cạnh tranh và chi phí nguyên liệu đầu vào vẫn còn nhiều biến động.