Cổ phiếu POM tăng nóng, kỳ vọng có vượt quá tiềm năng?

Trong phiên giao dịch ngày 16/1/2025, cổ phiếu POM của CTCP Thép Pomina tiếp tục tăng tối đa biên độ, lên 6.900 đồng/CP. Tính từ mức giá 2.300 đồng/cổ phiếu ngày 07/11/2025 – thời điểm thỏa thuận hợp tác với Vingroup được công bố – POM đã tăng gấp 3 lần chỉ trong vòng hai tháng, dù cổ phiếu này đang thuộc diện hạn chế giao dịch, chỉ được giao dịch vào thứ Sáu hàng tuần.

Trước đó, phiên ngày 26/12/2025 ghi nhận 12,7 triệu cổ phiếu được sang tay, mức cao nhất trong lịch sử giao dịch của mã này, bằng 50 lần khối lượng giao dịch bình quân 10 phiên. Sau đó, POM tiếp tục tăng trần trong phiên 9/1 với khối lượng giao dịch giảm xuống còn khoảng 3 triệu đơn vị, song vẫn gấp đôi mức bình quân 10 phiên. Diễn biến này đồng thời xóa đi phần nào lo ngại về một phiên phân phối đỉnh trước đó.

Đà tăng giá phản ánh kỳ vọng rất lớn của thị trường về một bước ngoặt đối với Pomina. Tuy nhiên, khối lượng giao dịch đột biến cũng có thể là dấu hiệu “thay máu cổ đông”, khi lượng cổ phiếu giá thấp tích lũy trong thời gian dài được bán ra mạnh.

Sự im lặng đến từ Vingroup

Vingroup (mã VIC) vẫn đang triển khai đồng thời nhiều dự án và kế hoạch lớn, song chưa có thêm bước đi cụ thể hơn nhằm hiện thực hóa mối quan hệ hợp tác chiến lược với Pomina như đã công bố.

Mới đây, Vingroup đã chính thức gửi công văn tới Chính phủ xin rút đăng ký đầu tư dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam, nhằm tập trung nguồn lực cho các dự án trọng điểm khác. Quyết định này đồng nghĩa với việc nguồn cầu thép chất lượng cao quy mô lớn cho hạ tầng đường sắt của Vinspeed không còn hiện hữu. Về lý thuyết, điều này không tác động trực tiếp đến Pomina. Thực tế, tại Việt Nam, phân khúc thép chuyên dụng cho đường sắt tốc độ cao hiện vẫn đang trong giai đoạn đầu xây dựng năng lực sản xuất. Ngay cả Hòa Phát – doanh nghiệp thép lớn nhất Việt Nam – cũng mới chỉ khởi công nhà máy sản xuất ray đường sắt tốc độ cao và thép đặc biệt với công suất thiết kế khoảng 700.000 tấn/năm, dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Ở chiều ngược lại, nhu cầu thép xây dựng của hệ sinh thái Vingroup được dự báo sẽ gia tăng khi tập đoàn tập trung triển khai các dự án hạ tầng và khu đô thị. Đây có thể xem là tín hiệu tích cực ngắn hạn đối với Pomina – doanh nghiệp có thế mạnh ở mảng thép xây dựng phổ thông. Tuy nhiên, lợi thế này nhiều khả năng chỉ mang tính tạm thời, bởi Vingroup đã xác định lộ trình tự chủ sản xuất thép trong tương lai.

Cụ thể, ngày 19/12, Vinmetal – doanh nghiệp phụ trách mảng thép trong hệ sinh thái Vingroup – đã khởi công nhà máy thép tại Hà Tĩnh với tổng vốn đầu tư gần 80.000 tỷ đồng, định hướng trở thành tổ hợp thép công nghệ cao, dự kiến vận hành từ năm 2027. Trong bối cảnh Vinmetal đặt nhà máy tại khu vực Bắc Trung Bộ nhằm chủ động xây dựng năng lực sản xuất riêng trong tương lai, Pomina – theo thỏa thuận là nhà cung cấp chiến lược – gần như chỉ còn lại thị trường miền Nam, vốn cũng là khu vực hoạt động quen thuộc của doanh nghiệp này trong quá khứ.

Tuy nhiên, cũng tồn tại một yếu tố bất lợi đối với Pomina. Trong số khoảng 10 dự án mới được Vingroup công bố triển khai trong thời gian gần đây, phần lớn tập trung tại khu vực miền Bắc và miền Trung. Ở chiều ngược lại, dấu ấn của tập đoàn này tại miền Nam tương đối hạn chế, chủ yếu xoay quanh dự án đường sắt Bến Thành – Cần Giờ và Khu đô thị Cần Giờ đã được khởi công trước đó.

Thực tế này cho thấy nhu cầu tiêu thụ thép xây dựng trong hệ sinh thái Vingroup tại khu vực miền Nam không chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thể, ít nhất là trong ngắn và trung hạn. Khi đặt trong bối cảnh Vinmetal lựa chọn Hà Tĩnh làm điểm đặt tổ hợp thép công nghệ cao nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng cho các dự án phía Bắc và Bắc Trung Bộ, lợi thế về khoảng cách địa lý của Pomina tại miền Nam cũng không đủ để tạo ra một dư địa tăng trưởng dài hạn rõ ràng.

Do đó, việc Pomina có thể tiếp tục đóng vai trò nhà cung cấp thép xây dựng cho các dự án của Vingroup tại miền Nam – nếu xảy ra – nhiều khả năng chỉ mang tính bổ trợ và mang tính giai đoạn, hơn là một sự phân vai chiến lược lâu dài trong chuỗi cung ứng nội bộ của tập đoàn này.

Như vậy có thể thấy, mặc dù Vingroup im lặng nhưng Pomina lại có thể được hưởng lợi rất nhiều từ những hành động mới nhất từ phía đối tác. Nhưng thời gian và nguồn lực dành cho Pomina không phải vô hạn, họ cần nắm chắc lấy cơ hội này. Sau những cái bắt tay hụt với Nansei Steel hay Thaco cho thấy Pomina cần có sự chuẩn bị kỹ càng hơn cho lần hợp tác lần này với Vingroup.

Pomina và 2 năm “vàng”

Nhà máy thép của Vinmetal dự kiến đi vào hoạt động từ năm 2027, tương ứng với thời hạn hỗ trợ tài chính hai năm mà Vingroup dự kiến dành cho Pomina. Khoảng thời gian này được xem là “hai năm vàng” để Pomina tái cơ cấu, bởi sau giai đoạn đó, Vinmetal nhiều khả năng sẽ được ưu tiên hơn trong chuỗi cung ứng nội bộ của tập đoàn.

Trong kịch bản tích cực, nếu được tái tổ chức hiệu quả, Pomina vẫn có thể duy trì vai trò nhà cung cấp thép xây dựng cho các dự án Vinhomes tại khu vực miền Nam sau khi thời hạn hỗ trợ tài chính kết thúc như đã phân tích ở trên. Tuy nhiên, cũng không thể loại trừ khả năng Vingroup rơi vào tình huống “sa lầy” tương tự như trường hợp THACO từng cho Pomina vay 300 tỷ đồng ngắn hạn năm 2022, nhưng đến nay khoản vay này gần như trở thành vô thời hạn do Pomina liên tục thua lỗ và không thể tất toán theo cam kết ban đầu.

Bản thân Vingroup cũng từng trải qua câu chuyện tương tự với Gỗ Trường Thành (mã TTF). Năm 2017, Vingroup đã hỗ trợ TTF khoản vốn 1.032 tỷ đồng với lãi suất ưu đãi 5,5%/năm. Đến cuối quý 3/2025, khoản người mua trả tiền trước dài hạn từ Vinhomes vẫn giữ ở mức 1.032 tỷ đồng và đã được gia hạn đến năm 2027. Thực tế này cho thấy TTF vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tận dụng mối quan hệ hợp tác chiến lược để phục hồi hoạt động kinh doanh.

Quay lại với Pomina, nội dung thỏa thuận tái cấu trúc trước đó với VNSTEEL phần nào cho thấy quy mô nguồn lực cần thiết để vực dậy doanh nghiệp này. Theo phương án được đề xuất, một pháp nhân mới sẽ được thành lập, trong đó Pomina đóng góp toàn bộ tài sản hữu hình của hai nhà máy Pomina 1 và Pomina 3, còn VNSTEEL góp khoảng 1.800–1.900 tỷ đồng tiền mặt. Ngoài ra, cần bổ sung thêm khoảng 4.000 tỷ đồng vốn vay ngân hàng. Tổng nhu cầu vốn để tái cấu trúc Pomina theo phương án này lên tới gần 6.000 tỷ đồng, cao hơn rất nhiều so với số tiền Vingroup đầu tư vào TTF trước đó.

Đáng lưu ý, theo BCTC quý III/2025, toàn bộ tài sản hữu hình của Pomina đã được thế chấp cho các khoản vay ngân hàng với tổng giá trị gần 6.000 tỷ đồng. Điều này cho thấy, nếu quyết định hỗ trợ Pomina, Vingroup sẽ phải đặt niềm tin rất lớn vào ban lãnh đạo doanh nghiệp, trong bối cảnh dư địa bảo đảm tài sản gần như không còn.

Nói đến ban lãnh đạo CTCP Thép Pomina là nói đến cấu trúc quản trị mang đậm dấu ấn gia đình, với ba anh em ông Đỗ Xuân Chiểu, ông Đỗ Tiến Sỹ và ông Đỗ Duy Thái cùng nhiều thành viên khác trong họ Đỗ. Trong nhiều năm, quyền lực điều hành tại Pomina không tập trung tuyệt đối vào một cá nhân, khi các vị trí chủ chốt như Chủ tịch HĐQT hay Tổng giám đốc được luân chuyển giữa các thành viên trong nhóm này.

Tuy nhiên, trong diễn biến mới nhất, quyền lực điều hành tại Pomina đang có dấu hiệu dịch chuyển rõ rệt về một đầu mối. Ông Đỗ Tiến Sỹ – Phó Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc – được HĐQT trao quyền đại diện rất rộng, bao gồm ký thay Chủ tịch HĐQT các nghị quyết, quyết định và văn bản của HĐQT khi cần thiết; trực tiếp ký toàn bộ hồ sơ phục vụ Đại hội đồng cổ đông, đồng thời đại diện làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, các Sở Giao dịch Chứng khoán, cơ quan thuế, ngân hàng và các tổ chức tín dụng.

Việc tập trung quyền đại diện pháp lý và điều hành cho thấy vai trò kiểm soát thực tế của ông Đỗ Tiến Sỹ đang trở nên nổi bật hơn so với các thành viên HĐQT còn lại trong cùng nhóm cổ đông. Trong bối cảnh Pomina cần tái cấu trúc toàn diện và phụ thuộc lớn vào sự hỗ trợ từ bên ngoài, sự tập trung quyền lực này có thể giúp doanh nghiệp ra quyết định nhanh hơn, nhưng đồng thời cũng đòi hỏi mức độ minh bạch và kỷ luật quản trị cao hơn.

Trước đó, ông Đỗ Tiến Sỹ từng được bổ nhiệm làm Tổng giám đốc Vinmetal trong một thời gian ngắn trước khi vị trí này được chuyển giao lại cho ông Phạm Nhật Minh Hoàng. Chi tiết này cho thấy vai trò cầu nối đặc biệt của ông Sỹ trong mối quan hệ hợp tác chiến lược giữa Pomina và Vingroup, đồng thời củng cố vị thế điều hành thực quyền của ông tại Pomina.

Dù các vị trí chủ chốt trong công ty vẫn thuộc về các thành viên khác gia tộc họ Đỗ, việc quyền lực điều hành và đại diện pháp lý được quy tụ về một cá nhân cho thấy Pomina đang bước vào giai đoạn cần tăng tốc tái cấu trúc, xử lý đồng thời các vấn đề tài chính, pháp lý và quản trị, với mức độ đồng thuận nội bộ cao hơn so với trước đây.

Dự kiến từ ngày 19/1 công ty Thép Việt sẽ bắt đầu bán ra 7,5 triệu cổ phiếu POM với mục đích trả nợ thay cho Pomina. Tuy nhiên, với mức giá quanh 6.000 đồng/cổ phiếu, giá trị thu về chỉ khoảng 45 tỷ đồng – khá nhỏ so với tổng nghĩa vụ tài chính hàng nghìn tỷ đồng của doanh nghiệp.

Xét về quản trị, giao dịch này chưa làm thay đổi quyền kiểm soát khi cổ đông lớn vẫn nắm gần 50% vốn điều lệ. Tuy nhiên, xét về tài chính, đây chỉ mang tính hỗ trợ tình thế, chưa đủ tạo ra tác động thực chất đến cấu trúc nợ của doanh nghiệp. Trong khi đó, xét về tín hiệu thị trường, việc bán ra ngay sau nhịp tăng nóng của cổ phiếu lại dễ khiến nhà đầu tư đặt ra nhiều câu hỏi về định hướng của ban lãnh đạo.

Do đó, mặc dù về bản chất giao dịch này mang tính hỗ trợ doanh nghiệp, nhưng đồng thời cũng là phép thử đầu tiên đối với niềm tin của thị trường vào câu chuyện hồi sinh của Pomina.