[Café Cuối tuần] Không còn phân biệt 'con đẻ - con nuôi': Cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân!

Sự kiện một doanh nghiệp tập thể tại TP.HCM, cụ thể là Công ty TNHH MTV Dịch vụ Công ích TNXP Quận 1, chỉ với nhiệm vụ thu phí đỗ xe trên lòng đường mấy năm nay đã lỗ hơn 2 tỷ đồng, là một minh chứng rõ ràng cho những nghi ngờ bấy lâu của giới chuyên gia và người dân đóng thuế về năng lực của loại hình doanh nghiệp có "ông chủ" là tập thể.

Theo báo cáo từ Sở Giao thông Vận tải TP.HCM mới đây, doanh thu từ dự án này không bù nổi chi phí vận hành, nhân sự và đầu tư hạ tầng, cho dù đơn vị này nghiễm nhiên hưởng ưu thế từ lòng đường do ngân sách đầu tư. Sự thua lỗ không chỉ phản ánh sự yếu kém trong quản lý mà còn đặt dấu hỏi lớn về hiệu quả của mô hình "vai trò chủ đạo" khi giao phó tài nguyên/cơ hội kinh doanh cho các doanh nghiệp tập thể vốn thiếu tính cạnh tranh và động lực thị trường.

Không phải ngẫu nhiên mà lãnh đạo Đảng, Nhà nước gần đây liên tục có những phát biểu và hành động cổ vũ, động viên các công ty tư nhân tham gia sâu hơn vào nền kinh tế quốc gia. Ngày 10/1/2025, tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2025 ở Hà Nội, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh: "Khu vực tư nhân phải là động lực chính của tăng trưởng, không còn phân biệt đối xử giữa doanh nghiệp nhà nước và tư nhân". Cá nhân Thủ tướng trong hai tuần nay liên tục tổ chức gặp gỡ lãnh đạo, thăm các dự án của các công ty tư nhân ở nhiều nơi với mục đích cao nhất là động viên họ yên tâm đầu tư kinh doanh.

Ở cấp cao nhất, vào trung tuần tháng 3, đích thân Tổng bí thư Tô Lâm có bài viết khẳng định rõ ràng vai trò động lực chính của kinh tế tư nhân. Trước đó, vào ngày 20/12/2024, Tổng Bí thư Tô Lâm trong buổi gặp gỡ các doanh nghiệp tại TP.HCM cũng kêu gọi: "Các tập đoàn tư nhân cần mạnh dạn đề xuất tham gia các dự án lớn, từ năng lượng đến hạ tầng, để cùng nhà nước chia sẻ gánh nặng".

Những lời nói/hành động này không chỉ là lời động viên mà còn là tín hiệu chính sách rõ ràng, mở đường cho sự chuyển dịch từ "vai trò chủ đạo" (doanh nghiệp nhà nước - DNNN) và "một bộ phận" (doanh nghiệp tư nhân - DNTN) sang một sân chơi cạnh tranh bình đẳng. Tức là từ nay không còn phân biệt "con đẻ" hay "con nuôi" khi nói về các thành phần kinh tế nữa...

Cũng không phải tự nhiên mà hàng loạt dự án lớn, vốn lâu nay thuộc "lãnh địa" của DNNN giờ đây lại chứng kiến sự tham gia tích cực từ khu vực DNTN. Chẳng hạn, ngày 5/2/2025, Tập đoàn Vingroup đã chính thức đề xuất đầu tư xây dựng tuyến metro số 3 tại TP.HCM, với tổng vốn dự kiến 25.000 tỷ đồng, thay vì để Tổng Công ty Đường sắt hoặc Tổng Công ty Đầu tư Phát triển Đường cao tốc Việt Nam (VEC) độc quyền đề xuất như trước. Trong lĩnh vực năng lượng, Tập đoàn T&T vào ngày 18/3/2025 công bố kế hoạch đầu tư 3 nhà máy điện gió tại Bình Thuận, công suất 500 MW, thách thức vị thế của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Những động thái này cho thấy khu vực tư nhân không chỉ muốn tham gia mà còn sẵn sàng cạnh tranh sòng phẳng với DNNN trên các lĩnh vực chiến lược.

Số liệu thực tế càng củng cố vai trò của doanh nghiệp tư nhân. Theo Tổng cục Thống kê, tính đến hết năm 2024, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 45% GDP, giải quyết hơn 85% việc làm toàn quốc, và sử dụng tài nguyên hiệu quả hơn DNNN tới 1,5 lần tính trên mỗi đồng vốn đầu tư. Trong khi đó, báo cáo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư ngày 28/2/2025 chỉ ra rằng, hiệu suất sinh lời của DNNN trung bình chỉ đạt 3,2%, thấp hơn nhiều so với mức 8,7% của các DNTN cùng quy mô.

Những con số này không chỉ khẳng định năng lực vượt trội của khu vực tư nhân mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về một sự thay đổi trong tư duy quản lý kinh tế.

Từ những thực tế trên, có thể dự đoán rằng Nghị quyết sắp tới về kinh tế tư nhân, dự kiến ban hành tại Hội nghị Trung ương vào tháng 5/2025, sẽ không chỉ nâng vai trò của khu vực này lên mức quan trọng nhất mà còn cần minh định rõ ràng: DNTN có quyền tiếp cận mọi nguồn lực quốc gia – từ đất đai, tài chính đến các dự án chiến lược – miễn là đề xuất của họ chứng minh được hiệu quả kinh tế và xã hội.

Sự chuyển dịch từ "con đẻ - con nuôi" sang cạnh tranh bình đẳng không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là con đường để Việt Nam tối ưu hóa nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng bền vững trong bối cảnh mới.