Doanh nghiệp muốn ưu tiên cải cách thủ tục hành chính thuế

Bất cân xứng trong việc thực hiện thủ tục hành chính

Hội đồng tư vấn cải cách TTHC của Thủ tướng Chính phủ (Ban IV) vừa gửi tới các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ Báo cáo kết quả khảo sát "Thực trạng cung cấp/thực hiện TTHC cho DN năm 2024".

Theo báo cáo, khó khăn trong thực hiện TTHC và đáp ứng các quy định pháp luật là một trong ba nhóm vấn đề khó khăn lớn nhất mà DN đối diện với 44,4% tổng số DN tham gia khảo  sát lựa chọn, bên cạnh khó khăn về đơn hàng (56,1%) và nguy cơ hình sự hóa các giao dịch kinh tế (47%).

Đi vào nhận diện các DN đang gặp các khó khăn trong thực hiện TTHC và đáp ứng các quy định của pháp luật, kết quả khảo sát cho thấy các DN này chủ yếu ở hai trung tâm kinh tế lớn của cả nước là TP. Hà Nội với 38,4% tổng số DN và TP.HCM với 39,9%.

Xét theo khu vực kinh tế, có 335 DN ngoài nhà nước phản ánh việc khó khăn trong thực hiện TTHC, chiếm 84,6% tổng số DN tham gia khảo sát, trong khi đó các DN nhà nước chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ với khoảng 3%. Điều này cho thấy, các DN ngoài nhà nước có thể gặp tình trạng "bất cân xứng" trong việc thực hiện TTHC so với các DN nhà nước.

Xét theo quy mô DN, 56,3% các DN nhỏ và siêu nhỏ (có quy mô dưới 50 lao động), vốn đã hạn chế về nguồn lực phát triển, vẫn là đối tượng gặp khó khăn lớn nhất trong quá trình thực hiện TTHC so với các DN khác. Cùng với đó, các DN có quy mô doanh thu dưới 50 tỷ đồng là đối tượng phản ánh mức độ gặp khó khăn trong quá trình thực hiện TTHC lớn nhất so với các DN khác, chiếm 61,6% tổng số DN.

Ở một góc nhìn khác, xét theo thị trường hoạt động của DN, khó khăn trong thực hiện TTHC thường gặp nhất ở các DN chỉ hoạt động trên thị trường nội địa, chiếm 63,1%; tiếp sau đó là 31,3% DN hoạt động trên cả hai thị trường nội địa và quốc tế; và chỉ 5,6% DN hoạt động trên thị trường quốc tế phản ánh việc gặp khó khăn trong việc thực hiện các TTHC.

"Kết quả này cho thấy sự khác biệt lớn giữa các DN hoạt động trên các thị trường trong việc tuân thủ các TTHC và quy định pháp luật...", Ban IV nhận định.

Thủ tục khởi sự kinh doanh có sự cải thiện cao

Khảo sát về mức độ cải thiện trong thực hiện các nhóm TTHC, Báo cáo cho biết, xét theo vòng đời của DN, có 06 nhóm TTHC cơ bản mà DN cần thực hiện liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình, bao gồm: Nhóm TTHC liên quan đến khởi sự kinh doanh; Nhóm TTHC liên quan đến lao động và bảo hiểm xã hội (BHXH); Nhóm TTHC liên quan đến xuất nhập khẩu; Nhóm TTHC liên quan đến đất đai, môi trường, xây dựng; Nhóm TTHC liên quan đến thuế; và Nhóm TTHC liên quan đến giải thể, tạm dừng hoạt động.

Theo đó, mức độ cải thiện, trong phạm vi nghiên cứu của báo cáo này, được đo lường dựa trên ý kiến đánh giá của DN trong thực hiện 06 nhóm TTHC này so với năm 2023.

Kết quả khảo sát cho thấy mức độ "có cải thiện/cải thiện rất nhiều" còn chưa cao, mới chỉ chiếm khoảng 10% - 30% trong tổng số 891 DN đánh giá.

Trong đó, các nhóm TTHC có mức độ cải thiện cao theo đánh giá của DN, bao gồm: Nhóm thủ tục liên quan đến khởi sự kinh doanh với 235/891 DN đánh giá ở mức "Có cải thiện/Cải thiện rất nhiều", chiếm 26,4%; Nhóm thủ tục liên quan đến lao động và BHXH với 202/891 DN đánh giá ở mức “Có cải thiện/Cải thiện rất nhiều” chiếm 22,7%; Nhóm thủ tục liên quan đến giải thể, tạm dừng hoạt động chiếm 12.6%, với 112/891 DN đánh giá “Có cải thiện/Cải thiện rất nhiều” trong việc thực hiện TTHC.

Ở chiều ngược lại, các nhóm TTHC có mức độ cải thiện kém thuận lợi theo đánh giá của DN, bao gồm: Nhóm thủ tục liên quan đến thuế với 348/891 DN đánh giá ở mức "Kém thuận lợi hơn rất nhiều/Kém thuận lợi hơn" chiếm 39,1%; Nhóm thủ tục liên quan đến đất đai, môi trường, xây dựng với 325/891 DN đánh giá ở mức "Kém thuận lợi hơn rất nhiều/Kém thuận lợi hơn" chiếm 36,5%.

Đâu là ưu tiên?

Để đánh giá mong muốn của DN về mức độ ưu tiên cải cách trong thời gian tới với các nhóm TTHC, các DN tham gia khảo sát được đề nghị lựa chọn tối đa 03 nhóm TTHC được cho là quan trọng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình mà cần đề xuất tiếp tục cải thiện.

Trong số 06 nhóm TTHC, nhóm TTHC liên quan đến thuế đứng vị trí đầu tiên trong danh sách lựa chọn ưu tiên cải cách (chiếm 55,5%), tiếp sau đó là nhóm TTHC liên quan đến đất đai, môi trường, xây dựng chiếm 47,9% và nhóm TTHC liên quan đến lao động và bảo hiểm xã hội chiếm 35,8%.

Kết quả khảo sát cho thấy nỗ lực và quyết tâm cải cách của Chính phủ tuy rất đáng kể nhưng dường như vẫn chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của DN. DN rất cần sự hỗ trợ và đồng hành từ cơ quan quản lý nhà nước để tiếp tục phục hồi trong giai đoạn khó khăn.

Theo nhận định của Ban IV, điều này đúng với thực tiễn DN trong quá trình phỏng vấn sâu, nhóm nghiên cứu cũng nhận được các phản hồi từ phía DN về các vướng mắc liên quan đến thuế, đất đai, hiện là những rào cản lớn nhất trong quá trình hoạt động của DN, và DN bày tỏ mong muốn được cải cách các nhóm TTHC này để tạo thuận lợi cho DN trong sản xuất kinh doanh.

Đánh giá đối với nhóm TTHC liên quan thuế năm 2024 , theo kết quả khảo sát, khi được hỏi về 03 nhóm TTHC mà DN cho rằng cần ưu tiên cải cách nhất thời gian tới, nhóm thủ tục liên quan đến thuế được lựa chọn nhiều nhất với 495/891 DN, chiếm tỷ lệ 55,6% số DN tham gia khảo sát.

"Điều này cho thấy trong bối cảnh tình hình sản xuất, kinh doanh chưa hoàn toàn phục hồi như thời điểm trước đại dịch Covid-19 vì nhiều nguyên nhân bên trong và bên ngoài, thuế vẫn là mối bận tâm lớn của DN…", Báo cáo nhận định.

Theo ngành nghề kinh doanh, DN ngành Dịch vụ thể hiện sự quan tâm nhiều nhất đến việc tiếp tục cải cách đối với nhóm thủ tục liên quan đến thuế khi tỷ lệ DN lựa chọn ưu tiên chiếm đến 59,8%. DN hai ngành Xây dựng và Công nghiệp có tỷ lệ lựa chọn ưu tiên cải cách về thuế gần tương đương nhau (18,6% và 17,8%). Trong khi đó, chỉ có 3,84% là DN ngành nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản lựa chọn nhóm thủ tục liên quan đến thuế là cần ưu tiên cải cách trong thời gian tới.

Xét theo loại hình DN, nhóm DN ngoài nhà nước vẫn là nhóm có đề xuất ưu tiên cải cách các thủ tục liên quan đến thuế cao nhất với 88,7% DN tham gia khảo sát. Đây là nhóm DN cũng phản ánh gặp khó khăn nhiều nhất về các TTHC liên quan đến thuế.

Điểm đáng chú ý là tỷ lệ DN FDI lựa chọn ưu tiên cải cách nhóm thủ tục liên quan đến thuế thời gian tới lại cao hơn so với tỷ lệ DN Nhà nước (7,5% so với 3,8% theo. Điều này cũng phù hợp với mong đợi của các DN FDI đối với sự điều chỉnh chính sách thuế của Việt Nam liên quan đến việc thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng, cũng như thuế xuất nhập khẩu và thuế tiêu thụ đặc biệt, ảnh hưởng trực tiếp đến các DN FDI đang hoạt động tại Việt Nam.

Xét theo địa phương, DN tại hai thành phố lớn là TP Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh có tỷ lệ lựa chọn ưu tiên cải cách nhóm thủ tục liên quan đến thuế cao hơn các địa phương khác với tỷ lệ lần lượt là 41,6% và 38,9%.

Xét theo quy mô của DN, bao gồm cả quy mô về doanh thu và lao động, kết quả khảo sát cho thấy, các DN có quy mô nhỏ và siêu nhỏ đang có sự quan tâm nhiều hơn đến việc cải cách thuế so với các DN có quy mô lớn hơn; trong đó 64,04% DN có quy mô doanh thu dưới 50 tỷ đề xuất ưu tiên cải cách các thủ tục liên quan đến thuế.

Xét theo dự kiến kế hoạch sản xuất kinh doanh của DN trong năm 2024, các DN có kế hoạch giữ nguyên hoặc giảm quy mô bày tỏ sự ủng hộ nhiều hơn đối với việc tiếp tục cải cách nhóm thủ tục về thuế so với các DN có kế hoạch mở rộng quy mô. Đặc biệt, các DN giảm mạnh quy mô có đề xuất cải cách nhóm thủ tục liên quan đến thuế cao nhất, với tỷ lệ 32,73% DN.

Xét theo phạm vi hoạt động, có đến 63,64% DN hoạt động tại thị trường nội địa và 31,92% DN hoạt động tại thị trường nội địa và quốc tế lựa chọn ưu tiên cải cách nhóm thủ tục liên quan đến thuế, trong khi tỷ lệ này của các DN chỉ có thị trường quốc tế chỉ là 4,44%.

Ban IV nhận định: Điều này có thể là một cân nhắc đối với cơ quan quản lý nhà nước về thuế nhằm đẩy mạnh cải cách các sắc thuế nội địa, đặc biệt nhóm các thủ tục liên quan đến hoàn thuế giá trị gia tăng…

Trên tinh thần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế để thúc đẩy phát triển, ngoài nỗ lực liên tục của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ suốt các năm qua, Ban IV cho rằng rất cần quá trình triển khai, thúc đẩy đồng bộ các giải pháp cải cách của các bộ, ngành, địa phương nhằm đơn giản hóa TTHC, nâng cao tính minh bạch và hỗ trợ DN hiệu quả.
Tại Báo cáo này, Ban IV đề xuất một số giải pháp: Đẩy mạnh số hóa và liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý; Nâng cao vai trò hỗ trợ của cơ quan quản lý và cán bộ thực thi; Ban hành các quy định pháp lý dựa trên nguyên tắc và mục tiêu chung; Rút ngắn thời gian và đơn giản hóa thủ tục cấp phép đầu tư - xây dựng; Cải tiến các hệ thống khai báo và thanh toán thuế trực tuyến, khai báo hải quan; Đảm bảo tính “liên tục” trong bối cảnh cải cách mạnh mẽ, sâu rộng bộ máy hành chính nhà nước..