Apatit dần cạn kiệt, vì sao DDV vẫn 'miệt mài' xuất khẩu DAP?

Theo thông tin từ Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, trữ lượng quặng apatit được cấp phép khai thác đang dần cạn kiệt và có thể suy giảm đáng kể sau năm 2040. Không chỉ vậy, chất lượng quặng ngày càng thấp buộc các doanh nghiệp sản xuất phân bón gốc lân như DDV, LAS hay DAP 2 phải gia tăng chi phí tuyển quặng để đảm bảo đầu vào.

Trong khi đó, nguồn cung trong nước không đủ đáp ứng nhu cầu, khiến một số doanh nghiệp phải nhập khẩu apatit chất lượng cao từ Nga hoặc Belarus để duy trì sản xuất. Trong bối cảnh này, DDV vẫn đẩy mạnh xuất khẩu trong năm 2025 nhằm tận dụng chu kỳ tăng giá của thị trường phân bón toàn cầu, qua đó ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng 275,7%, lợi nhuận thuần đạt 570 tỷ đồng.

Thị trường DAP quốc tế có gì hấp dẫn?

Theo công bố từ doanh nghiệp, năm 2025 DDV tiêu thụ khoảng 261.000 tấn DAP, trong đó 176.000 tấn xuất khẩu, chiếm gần 2/3 sản lượng. Công ty tiếp tục mở rộng thị trường, không chỉ duy trì khu vực Đông Nam Á mà còn từng bước thâm nhập các thị trường khó tính hơn như Canada, Úc và New Zealand.

Tuy nhiên, một điểm đáng chú ý là doanh thu từ xuất khẩu (2.912 tỷ đồng) chỉ nhỉnh hơn nhẹ so với thị trường nội địa (2.712 tỷ đồng), dù sản lượng xuất khẩu vượt trội. Điều này cho thấy đơn giá bán tại thị trường quốc tế thấp hơn đáng kể so với trong nước.

Vậy tại sao DDV vẫn tăng cường bán hàng vào thị trường xuất khẩu?

Nguyên nhân vì mặc dù có đơn giá thấp, xong lợi nhuận từ xuất khẩu không phải trừ đi các chi phí khác như: Chi phí bán hàng, chiết khấu thương mại cao như ở thị trường nội địa. Do đó biên lợi nhuận từ thị trường xuất khẩu của DDV không hề thấp, khoảng 17,6 %. Thậm chí còn cao hơn biên lợi nhuận từ thị trường trong nước (15,7%).

Bên cạnh đó, việc Trung Quốc hạn chế xuất khẩu phốt phát trong một số giai đoạn đã tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp trong khu vực Đông Nam Á, trong đó có DDV, gia tăng thị phần nhờ lợi thế địa lý.

Tuy nhiên, khu vực Đông Nam Á vẫn là thị trường “dễ tính”, với mức giá chưa tối ưu và chịu ảnh hưởng mạnh bởi yếu tố mùa vụ tương đối trùng khớp với trong nước. Trong bối cảnh nguồn tài nguyên đầu vào được dự báo suy giảm, việc tiếp tục phụ thuộc vào các thị trường này không phải là lựa chọn dài hạn.

Phân bón hay thị trường "premium"?

DAP là loại phân bón giàu phốt pho, thường được sử dụng trong giai đoạn đầu của chu kỳ sinh trưởng như bón lót hoặc kích thích ra rễ, ra hoa. Điều này khiến nhu cầu tiêu thụ mang tính mùa vụ rõ rệt, dẫn đến sự biến động về sản lượng tiêu thụ trong năm.

Việc mở rộng sang thị trường xuất khẩu, đặc biệt là các quốc gia thuộc bán cầu Nam như Brazil, Úc hay New Zealand – nơi có mùa vụ lệch với Việt Nam – giúp DDV duy trì công suất vận hành sản xuất ổn định, đồng thời giảm áp lực tồn kho.

Tuy nhiên, không phải tất cả thị trường xuất khẩu đều giống nhau. Trong khi Đông Nam Á chủ yếu tiêu thụ sản phẩm ở phân khúc phổ thông, thì các thị trường như Úc và New Zealand lại thuộc nhóm "premium market". Đây là những thị trường có đặc điểm: phụ thuộc nhập khẩu, chi phí logistics cao và yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng cũng như tiêu chuẩn môi trường.

Điều này đồng nghĩa với việc mức giá bán tại các thị trường này thường cao hơn mặt bằng chung, nhưng đổi lại, rào cản gia nhập cũng lớn hơn đáng kể.

Trong bối cảnh đó, việc đầu tư dây chuyền sản xuất MAP của DDV không đơn thuần là nhằm tạo ra một sản phẩm có giá cao hơn DAP, bởi trên thực tế, giá MAP và DAP trên thị trường quốc tế thường không chênh lệch đáng kể. Thay vào đó, MAP đóng vai trò như một bước nâng cấp về sản phẩm, giúp doanh nghiệp có khả năng đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật và môi trường của các thị trường khó tính.

Nói cách khác, MAP không phải là "sản phẩm cao cấp" theo nghĩa tuyệt đối, mà là công cụ để DDV tiếp cận các thị trường cao cấp, nơi có mức giá và biên lợi nhuận tốt hơn. .

Theo một báo cáo từ Gaingrowers.com.au, giá phân bón tại Úc đang tăng mạnh, trong khi nguồn cung DAP/MAP tại khu vực bờ Đông ở mức thấp, thậm chí một số nhà cung cấp đã hết hàng MAP. Điều này cho thấy dư địa thị trường vẫn còn lớn đối với các nhà cung cấp mới.

Tuy nhiên, để thâm nhập vào các thị trường như Úc và New Zealand, DDV sẽ phải đáp ứng các yêu cầu nghiêm ngặt về chất lượng sản phẩm, truy xuất nguồn gốc cũng như tiêu chuẩn môi trường. Đây cũng là lý do khiến doanh nghiệp duy trì kế hoạch tăng trưởng tương đối thận trọng trong năm 2026, với mục tiêu doanh thu tăng khoảng 10%.

Sáng 19/12/2025, tại Khu công nghiệp Đình Vũ (Hải Phòng), Công ty Cổ phần DAP – Vinachem tổ chức lễ khởi công Dự án “Đầu tư chiều sâu công nghệ, nâng cao chất lượng axit phosphoric và sản xuất phân bón MAP công suất 60.000 tấn/năm”. Tổng thầu của dự án là Công ty TNHH Công nghệ Kỹ thuật ECEC (Trung Quốc). Theo BCTC, tính đến cuối năm 2025, DDV đã tạm ứng hơn 35 tỷ đồng cho đối tác, cho thấy dự án đã chính thức bước vào giai đoạn triển khai.
Dự kiến trong năm 2026, những lô sản phẩm MAP đầu tiên sẽ được đưa ra thị trường.

Chiến lược xuất khẩu: bài toán khối lượng hay giá trị?

Việc duy trì tỷ trọng xuất khẩu lớn giúp DDV tối ưu công suất và tận dụng các giai đoạn thuận lợi của thị trường phân bón toàn cầu. Gần đây, giá DAP có dấu hiệu phục hồi trở lại, một phần do những căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông – khu vực cung ứng quan trọng đối với các nguyên liệu đầu vào như lưu huỳnh và ammonia.

Tuy nhiên, mức giá hiện tại vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn cao điểm trước đó, cho thấy thị trường chưa thực sự bước vào một chu kỳ tăng trưởng mới. Điều này đồng nghĩa với việc dư địa cải thiện biên lợi nhuận của các doanh nghiệp như DDV trong ngắn hạn vẫn còn hạn chế.

Trong bối cảnh đó, xuất khẩu không còn là câu chuyện về sản lượng, mà là bài toán lựa chọn thị trường để cải thiện giá bán

Các thị trường truyền thống tại Đông Nam Á mang lại lợi thế về sản lượng và chi phí logistics, nhưng mức giá chưa thực sự hấp dẫn. Ngược lại, các thị trường như Úc, New Zealand hay một số khu vực phát triển lại có mức giá cao hơn, song đi kèm là các rào cản về tiêu chuẩn chất lượng, môi trường và hệ thống phân phối.

Dự án sản xuất MAP có thể được xem là bước đi nhằm nâng cao khả năng tiếp cận các thị trường này. Tuy nhiên, việc MAP có thực sự cải thiện biên lợi nhuận hay không sẽ phụ thuộc vào khả năng thâm nhập thành công vào các "premium market", thay vì chỉ đơn thuần thay đổi cơ cấu sản phẩm.

Trong ngắn hạn, kết quả kinh doanh của DDV vẫn phụ thuộc lớn vào diễn biến giá phân bón thế giới. Khi mặt bằng giá chưa quay lại vùng đỉnh trước đây, kỳ vọng về tăng trưởng lợi nhuận cần được đặt trong trạng thái thận trọng hơn.

Về dài hạn, dư địa tăng trưởng của doanh nghiệp sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển dịch từ chiến lược "xuất khẩu theo sản lượng" sang "xuất khẩu theo giá trị".

Đây cũng là chủ trương của Tập đoàn Hóa chất Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả khai thác tài nguyên, với các giải pháp như chế biến sâu quặng và hạn chế thất thoát P₂O₅ qua bã gyps.