Nông dân 'khóc ròng' vì giá phân bón tăng chóng mặt

Xung đột tại khu vực Trung Đông thời gian qua đã buộc nhiều nhà máy sản xuất phân bón phải ngừng hoạt động, đồng thời làm gián đoạn nghiêm trọng các tuyến vận chuyển năng lượng và nguyên liệu đầu vào. Hệ quả là nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp nhanh chóng, đẩy giá phân bón tăng mạnh trên diện rộng.

Tại Việt Nam, tác động đã bắt đầu thể hiện rõ khi giá urê tăng khoảng 1.200–1.500 đồng/kg, đưa giá bán hiện nay lên quanh mức 650.000 đồng/bao 50 kg, tùy chủng loại.

Không chỉ tại châu Á, áp lực chi phí cũng lan rộng sang châu Âu. "Giá cả tăng hỗn loạn trong khi vụ mùa sắp tới", ông Cedric Benoist, nông dân trồng lúa mì và lúa mạch ở phía nam Paris (Pháp) chia sẻ với Reuters khi đề cập việc giá phân bón đã tăng hàng chục euro mỗi tấn.

Cũng theo Reuters, sự phụ thuộc vào chuỗi vận chuyển năng lượng qua Trung Đông khiến tình hình trở nên đặc biệt nhạy cảm. Từ Srinagar ở Kashmir (Ấn Độ) đến Saskatchewan (Canada), nông dân đều phụ thuộc vào phân bón và dầu diesel vận chuyển qua eo biển Hormuz, tuyến đường chiếm khoảng 1/3 thương mại phân bón toàn cầu và 20% lượng nhiên liệu xuất khẩu của thế giới.

Trong bối cảnh đó, khó khăn càng chồng chất khi thị trường nông sản toàn cầu trước đó đã dư thừa nguồn cung ngũ cốc, khiến nhiều nông dân đứng trước nguy cơ thua lỗ. Nay, chi phí phân bón tăng cao khiến triển vọng vụ mùa xuân trở nên ảm đạm hơn đối với những người vẫn buộc phải mua vật tư sản xuất.

Giá phân bón leo thang khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn

Tại Mỹ, dù sở hữu ngành sản xuất nội địa quy mô lớn, quốc gia này vẫn phải nhập khẩu phần lớn để đáp ứng nhu cầu phân bón, giá cả cũng tăng nhanh kể từ khi xung đột Trung Đông bùng phát. Theo Trading Economics, giá urê đã tăng từ 462 USD/tấn vào ngày 28/2 lên khoảng 585 USD/tấn hiện nay.

Theo các nhà phân tích trao đổi với Reuters, giá phân bón còn có thể tiếp tục leo thang nếu việc đóng cửa khu vực Vịnh Ba Tư kéo dài và các lô hàng không kịp đến cho mùa gieo trồng mùa xuân.

Trước áp lực chi phí gia tăng, ông Seth Meyer, cựu kinh tế trưởng Bộ Nông nghiệp Mỹ (hiện làm việc tại Viện Nghiên cứu Chính sách Lương thực và Nông nghiệp) cho rằng, nông dân có thể buộc phải thay đổi chiến lược sản xuất. Cụ thể, họ có thể điều chỉnh lựa chọn cây trồng hoặc giảm lượng phân bón sử dụng nhằm kiểm soát chi phí.

Dù vậy, phân bón vẫn là yếu tố thiết yếu để đảm bảo năng suất đối với hầu hết cây trồng, trong khi mỗi loại đất và cây trồng lại có yêu cầu dinh dưỡng khác nhau. Theo ông Meyer, nông dân có thể giảm diện tích trồng ngô, loại cây tiêu thụ lượng phân đạm cao, hoặc cắt giảm đáng kể lượng phân bón sử dụng.

Ở góc độ nguồn cung, áp lực không chỉ đến từ gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz mà còn từ việc sản lượng thực tế bị cắt giảm. Qatar Energy đã phải ngừng sản xuất tại nhà máy urê lớn nhất thế giới sau khi nguồn khí đốt tự nhiên bị gián đoạn do các cuộc tấn công. Song song đó, sản lượng lưu huỳnh tại nhiều khu vực Trung Đông cũng suy giảm.

"Chúng ta đã mất một phần đáng kể nguồn cung toàn cầu vì tình hình tại Trung Đông,” ông Linville của StoneX nhận định khi trả lời Reuters.

Tác động dây chuyền nhanh chóng lan sang châu Á. Ấn Độ — quốc gia nhập khẩu hơn 40% lượng urê và phân phosphat từ Trung Đông, đang đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung. Không chỉ nhập khẩu bị ảnh hưởng, sản xuất nội địa của nước này cũng chịu sức ép khi ba nhà máy phải giảm sản lượng do nguồn LNG từ Qatar sụt giảm. Theo các quan chức ngành tại New Delhi, nguồn cung urê và diammonium phosphate có thể khan hiếm trong ngắn hạn.

Thị trường phân bón toàn cầu đối mặt nguy cơ thắt chặt kéo dài

Đáng chú ý, thị trường phân bón toàn cầu càng trở nên thiếu lạc quan khi đã ở trong trạng thái thắt chặt trước khi xung đột nổ ra. Trung Quốc trước đó đã hạn chế xuất khẩu để bảo đảm nguồn cung nội địa, trong khi nhiều nhà sản xuất châu Âu cắt giảm sản lượng do mất nguồn khí đốt giá rẻ từ Nga.

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang, Trung Quốc được cho là có thể mở rộng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu phân bón. Điều này càng làm gia tăng lo ngại thiếu hụt nguyên liệu khi nhiều quốc gia phụ thuộc lớn vào Trung Đông. Trung Quốc hiện nhập khẩu hơn 50% lưu huỳnh từ khu vực này, còn Indonesia phụ thuộc gần 70% nguồn cung, theo các thương nhân. "Hiện tại rất khó tìm được các lô hàng lưu huỳnh giao ngay", một thương nhân Trung Quốc cho biết.

Tại Australia, quốc gia phụ thuộc phần lớn vào nhập khẩu phân bón, rủi ro nguồn cung cũng đang gia tăng. Theo nhà kinh tế nông nghiệp Corne Louw của GrainSA, phân bón có thể chiếm tới 50% chi phí sản xuất của nông dân Nam Phi — tỷ lệ cho thấy mức độ nhạy cảm của ngành nông nghiệp trước biến động giá.

"Bất kỳ sự gia tăng nào trong tình hình hiện tại, khi nông dân đang phải vật lộn với giá ngũ cốc thấp kỷ lục, sẽ tiếp tục làm gia tăng gánh nặng chi phí", ông Corne Louw nói.

Ở góc nhìn thị trường, nhà phân tích Seth Goldstein của Morningstar nhận định giá hiện tại có thể chưa phản ánh đầy đủ rủi ro của một cuộc xung đột kéo dài. Ông ước tính giá phân bón nitơ có thể tăng gấp đôi, trong khi giá phân phosphat có thể tăng thêm khoảng 50% so với mức hiện nay nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.