Xóa thuế khoán đối với hộ kinh doanh từ 1/1/2026: Băn khoăn thủ tục triển khai

Hộ kinh doanh tự xác định mình thuộc đối tượng chịu thuế hay không chịu thuế

Tại hội thảo Lấy ý kiến doanh nghiệp (DN) về Dự thảo Luật Quản lý thuế (QLT) do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức mới đây, ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), cho biết dự thảo Luật QLT sửa đổi đã được Bộ Tư pháp thẩm định và hiện đang trong quá trình hoàn thiện để trình Quốc hội vào tháng 10 tới. So với luật hiện hành (gồm 17 chương, 152 điều), dự thảo được tinh gọn còn 9 chương, 53 điều, vừa kế thừa những quy định hiệu quả, vừa bổ sung nhiều nội dung mới.

Lý giải về dung lượng của dự thảo Luật đã rút gọn chỉ bằng 1/3 so với Luật hiện hành, đại diện Cục Thuế cho biết, Luật chỉ quy định khung và những nội dung cụ thể sẽ giao Chính phủ quy định.

Một trong những nội dung mới được Dự thảo đề cập đến là Quy định về khai thuế, tính thuế, khấu trừ thuế đối với HKD, cá nhân kinh doanh (CNKD) (Điều 13 dự thảo Luật).

Theo đại diện Ban soạn thảo, bà Nguyễn Thị Thanh Hằng, Trưởng ban chính sách thuế quốc tế, Cục Thuế, nội dung tại Điều này để thực hiện chủ trương bỏ hình thức thuế khoán theo Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Theo đó, tại dự thảo Luật sửa đổi theo hướng:

Thứ nhất, HKD, CNKD căn cứ mức doanh thu thực tế hàng năm từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ tự xác định thuộc đối tượng không chịu thuế, đối tượng chịu thuế theo quy định của pháp luật về thuế;

Thứ hai, HKD, CNKD khai thuế theo tháng, quý, năm, từng lần phát sinh hoặc quyết toán, cơ quan thuế hỗ trợ thực hiện khai thuế trên cơ sở dữ liệu của cơ quan thuế;

Thứ ba, quy định đối với HKD, CNKD có hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, nền tảng số khác.

“Việc xóa bỏ hình thức thuế khoán với HKD từ năm 2026 là một yêu cầu quan trọng của Nghị quyết 68-NQ/TW, cần thiết để đảm bảo công bằng và chống thất thu. Tuy nhiên, cần có lộ trình hỗ trợ HKD chuyển đổi sang mô hình DN, đồng thời đơn giản hóa chế độ kế toán, khai thuế phù hợp với năng lực thực tế của họ. Tránh tình trạng "ép" chuyển đổi nhưng HKD không kịp thích nghi, dẫn tới tăng gánh nặng, thậm chí rút lui khỏi thị trường…”

Cần có giai đoạn chuyển tiếp

Nếu như trước đây thực hiện thuế khoán các thủ tục đơn giản, sổ sách kế toán cũng không vấn đề gì với HKD, CNKD thì khi bỏ thuế khoán vấn đề đang được nhiều HKD, CNKD quan tâm nhất hiện nay là các thủ tục về thuế sẽ được triển khai như thế nào, nhất là việc tự xác định thuộc đối tượng chịu thuế hay không chịu thuế.

Đại diện Hội Tư vấn Thuế Việt Nam (VTCA) bà Lê Thị Duyên Hải, Phó Tổng thư ký VTCA cho biết, hiện nhiều HKD, CNKD đang rất lo lắng không biết sẽ triển khai như thế nào bởi việc bỏ thuế khoán áp dụng từ 1/1/2026 nhưng đến thời điểm hiện tại vẫn chưa có hướng dẫn, nhất là liên quan đến sổ sách kế toán.

Trong khi từ khâu đăng ký kinh doanh, sau đó mới đến khai thuế, phát hành và sử dụng hóa đơn, chứng từ, rồi thực hiện kê khai thuế nếu thuộc diện bắt buộc đều mất nhiều thời gian và phức tạp.

Theo bà Hải, mặc dù cơ quan thuế đã rất nỗ lực triển khai hóa đơn điện tử (HĐĐT) và hướng tới chế độ kê khai, sổ sách, nhưng việc này vẫn tạo ra không ít khó khăn cho HKD, CNKD.

Do đó, đại diện VTCA đề nghị, nếu áp dụng từ năm 2026, cần có một giai đoạn chuyển tiếp để HKD có thời gian chuẩn bị, làm quen. Đồng thời, trong năm 2026 nên có khoảng thời gian miễn xử phạt hoặc cơ chế hỗ trợ, tạo điều kiện cho HKD yên tâm chuyển đổi.

Phân loại thuế phù hợp theo từng nhóm

Cùng chung băn khoăn, ông Vũ Khắc Lễ, Hiệp hội Đại lý, Môi giới và Dịch vụ Hàng hải Việt Nam đề xuất cần có sự hỗ trợ, hướng dẫn rõ ràng cho HKD, CNKD trong quá trình chuyển đổi như hỗ trợ kê khai, tư vấn chuyển đổi mô hình, đào tạo kỹ năng số. Đồng thời xem xét áp dụng các mức khung thuế linh hoạt, phù hợp với từng nhóm và quy mô hoạt động.

Bà Lê Yến, Giám đốc Công ty Tư vấn Thuế Hà Nội đề xuất chia làm 3 nhóm trong quản lý HKD, CNKD. Đó là nhóm có doanh thu hàng năm dưới 500 triệu đồng, từ 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng và trên 3 tỷ đồng.

Với nhóm có doanh thu khoảng 500 triệu đồng, bà Yến lưu ý doanh thu không phải là lợi nhuận, bởi sau khi trừ chi phí, lợi nhuận thực tế chỉ còn 10 - 20%, không đáng kể. Do đó không áp dụng HĐĐT và cần miễn thuế với đối tượng này.

Đối với nhóm doanh thu từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng và trên 3 tỷ đồng, mức thuế thu nhập cá nhân dự kiến 17% trên lợi nhuận tính thuế. Bà Yến đặt vấn đề: Với cách tính này, HKD, CNKD có phải lập báo cáo tài chính và áp dụng chế độ kế toán như DN hay không? Thực tế, theo bà Yến,việc tập hợp hóa đơn chứng từ rất dễ bị thiếu sót, dẫn đến phải nộp thuế cao hơn.

Ngoài ra, mức thuế 17% trên lợi nhuận tính thuế cũng chưa công bằng so với DN nộp 20% nhưng chỉ áp dụng cho quy mô trên 50 tỷ đồng. Vì vậy, chính sách thuế cần được phân hóa rõ ràng để bảo đảm công bằng.

Giám đốc Công ty Tư vấn Thuế Hà Nội cũng lo ngại rằng ngay cả việc áp dụng HĐĐT với HKD hiện nay đã khó khăn, thì nếu buộc thực hiện chế độ kế toán sẽ còn vướng mắc hơn nữa. Do đó, cơ quan thuế cần có quy định cụ thể về các khoản chi phí được trừ, giúp HKD dễ dàng tuân thủ.

Dẫn ra trường hợp thực tế một ban quản lý chung cư khai sai ngay từ ban đầu song không được phát hiện dẫn số thuế phải nộp lên tới 200 tỷ đồng, ông Nguyễn Văn Phụng, Ủy viên Ban chấp hành Hiệp hội Kế toán, kiểm toán Việt Nam cho rằng khi cơ quan thuế không có hướng dẫn cụ thể, người nộp thuế dễ sai sót, về sau lại bị xử phạt.

Nguyên Vụ trưởng Vụ QLT DN lớn (Tổng cục Thuế) Nguyễn Văn Phụng đề nghị Luật cần nhấn mạnh trách nhiệm của cơ quan quản lý trong việc giải thích, phổ biến chính sách, thay vì chỉ tập trung vào chế tài xử lý.