Chuyển đổi mô hình quản lý thuế hộ kinh doanh: Từng bước xây dựng văn hóa tuân thủ

Chuyển đổi tâm thế hộ kinh doanh

Phát biểu tại hội thảo “Giải mã chuyển đổi mô hình và kê khai thuế: Từ thực tiễn hộ kinh doanh (HKD)” do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức, ông Nguyễn Quang Vinh - Phó Chủ tịch VCCI nhấn mạnh: “Năm 2026 - cột mốc đánh dấu sự thay đổi căn bản nhất trong lịch sử quản lý thuế đối với khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam. Đó là thời điểm xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang cơ chế tự kê khai, tự nộp thuế theo tinh thần Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị.

Theo Bộ Tài chính, khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh đang hoạt động có mức tăng trưởng 106% so với năm trước đó. Không chỉ tham gia giải quyết việc làm và an sinh xã hội, khu vực HKD là động lực tăng trưởng ngân sách với số thu ngân sách từ khu vực này đạt gần 26.000 tỷ đồng, tăng trưởng 20%. Đặc biệt, trong 6 tháng đầu năm 2025, con số này đạt 17.100 tỷ đồng, vượt xa cùng kỳ năm trước.

“HKD không chỉ là sinh kế của từng gia đình mà là động lực quan trọng đóng góp vào tăng trưởng GDP và tạo việc làm cho xã hội. Chính vì vai trò to lớn đó, việc chuyển đổi mô hình quản lý thuế lần này không phải để làm khó, mà là bước đệm cần thiết để cởi trói cho khu vực HKD phát triển minh bạch hơn, công bằng hơn và vươn tầm mạnh mẽ hơn” - Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh cho biết.

Việc chuyển đổi mô hình quản lý thuế đối với HKD được xem là bản lề quan trọng để thúc đẩy HKD nâng cao tính tự giác tuân thủ pháp luật thuế, xây dựng văn hóa doanh nhân, doanh nghiệp. Đây được xem là chìa khóa then chốt để phát triển thị trường bền vững, giúp HKD ngày càng trưởng thành, đóng góp quan trọng vào sự lớn mạnh của nền kinh tế tư nhân.

Tuy nhiên, thay đổi quan trọng này cũng đặt ra những thách thức, băn khoăn cho HKD, từ việc hiểu đúng chính sách thuế, tổ chức lại phương thức kinh doanh đến ứng dụng công nghệ trong quản lý, hóa đơn, kê khai và nộp thuế. Hiểu rõ được những khó khăn này, theo Phó Chủ tịch Nguyễn Quang Vinh, VCCI luôn coi việc hỗ trợ và đồng hành cùng HKD là nhiệm vụ quan trọng, lâu dài và mang ý nghĩa chiến lược.

Để HKD phát triển bền vững, hòa nhập vào dòng chảy kinh tế số và nâng cao năng lực cạnh tranh, quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh và phương pháp kê khai thuế cần được thực hiện một cách thuận lợi, đơn giản và minh bạch. Quan trọng hơn, từng bước xây dựng văn hóa tuân thủ - yếu tố then chốt của một thị trường minh bạch và phát triển bền vững. Đó chính là sự chuyển biến tâm thế của HKD: từ tâm lý "sợ thuế", "ngại công nghệ" sang tâm thế "hiểu đúng, làm đúng và tự tin làm chủ công nghệ".

Hạn chế xử phạt vi phạm hành chính

Nghiên cứu của VCCI cho thấy, khi chuyển đổi lên kê khai, 49% HKD cho rằng chi phí và thời gian quản lý hóa đơn, chứng từ sẽ tăng lên đáng kể.

Bên cạnh đó, một số khó khăn khác khi chuyển đổi của HKD tập trung vào việc tuân thủ quy định về hóa đơn điện tử và thiết bị tính tiền, bao gồm năng lực công nghệ số hạn chế, thói quen ghi chép thủ công, gánh nặng chi phí đầu tư và thủ tục phức tạp.

Bà Tuyết - Chủ HKD sản xuất nem nắm, nem tai, nem chua thường mua lại trực tiếp của bà con nông dân các nguyên liệu như: lá chuối, lá sung, nên không có hóa đơn đầu vào đặt câu hỏi: Trong trường hợp không có hóa đơn đầu vào thì tôi phải làm thế nào để tuân thủ đúng quy định về thuế?

Đại diện một HKD khác cho hay: đang có định hướng chuyển lên doanh nghiệp, nắm được thông tin về ưu đãi miễn thuế TNDN trong 3 năm đầu và đặt câu hỏi cần chuẩn bị những gì để việc chuyển đổi lên doanh nghiệp thuận lợi nhất, tạo điều kiện để vận hành hiệu quả trong giai đoạn đầu chuyển đổi?

Trước những băn khoăn, thắc mắc rất cụ thể và sát thực tiễn của các HKD, đại diện cơ quan thuế cùng các đơn vị liên quan đã trực tiếp giải đáp, làm rõ từng tình huống phát sinh, từ việc xử lý chi phí đầu vào không có hóa đơn, cách ghi nhận chứng từ thay thế theo quy định, cho đến các bước chuẩn bị về sổ sách, nhân sự và hạ tầng khi HKD chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Thông qua phiên thảo luận, các diễn giả cũng nhấn mạnh rằng chủ trương chuyển đổi không nhằm gây khó khăn cho HKD, mà hướng tới việc chuẩn hóa hoạt động sản xuất - kinh doanh, tạo nền tảng minh bạch để các hộ phát triển bền vững hơn trong dài hạn. Đồng thời, các hộ, cá nhân kinh doanh được khuyến nghị chủ động chuẩn bị từ sớm, từng bước làm quen với việc lưu trữ chứng từ, quản lý doanh thu - chi phí và sử dụng các công cụ hỗ trợ phù hợp, để quá trình chuyển đổi sang phương pháp kê khai hoặc lên doanh nghiệp diễn ra thuận lợi, hiệu quả và đúng quy định.

Theo đại diện Cục Thuế (Bộ Tài chính), ông Mai Sơn, Phó cục trưởng khẳng định, ngành thuế liên tục tổ chức các kênh truyền thông, đối thoại và tọa đàm để giải đáp, giúp người nộp thuế hiểu rõ và chủ động thực hiện nghĩa vụ, đồng thời sẽ phân nhóm hỗ trợ phù hợp, kết nối từng nhóm HKD với các nhà cung cấp phần mềm kế toán, khai thuế, phù hợp với quy mô và điều kiện hoạt động.

“Ngành Thuế cũng đã đưa vào hoạt động Cổng trải nghiệm dành cho hộ, cá nhân kinh doanh, nâng cấp Chatbot AI, các kênh phản hồi để nâng cao tính tuân thủ, minh bạch, công bằng, hạn chế xử lý hành chính…”- Lãnh đạo Cục Thuế thông tin thêm.