Ứng phó với 'cơn chấn động' thuế quan, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp hướng về thị trường nội địa

Ngày 2/4 vừa qua, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ công bố thuế quan mới với hơn 180 đối tác thương mại của Mỹ, trong đó Việt Nam có thể bị áp thuế đối ứng lên tới 46%, trở thành một trong những quốc gia bị áp thuế đối ứng cao nhất.

"Cơn địa chấn trong thương mại toàn cầu"

Tại Hội thảo Thuế đối ứng của Mỹ và ứng phó của doanh nghiệp Việt Nam do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 18/4, ông Phạm Tấn Công, Chủ tịch VCCI nhận định chính sách thuế quan mới của chính quyền Mỹ tạo ra "cơn địa chấn trong thương mại toàn cầu" và báo hiệu sự lên ngôi của xu thế bảo hộ, với mức thuế quan cao chưa từng có trong lịch sử thương mại thế giới.

Mặc dù chính quyền Trump đã tạm hoãn áp thuế đối ứng trong 90 ngày trước áp lực cả trong và ngoài nước, nhưng nguy cơ áp thuế này vẫn treo lơ lửng phía trước. Đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, sự tối kỵ là sự bất ổn chính sách, ông Công nhấn mạnh.

Nhận định về tác động kinh tế của thuế đối ứng đối Việt Nam, ông Công nói rằng nguy cơ ảnh hưởng "rất nghiêm trọng", tác động đến hoạt động của doanh nghiệp và tăng trưởng GDP.

Dẫn số liệu của Cục Hải quan, VCCI cho biết, thị trường Mỹ chiếm tỷ trọng gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam trong năm 2024. Trong đó, nền kinh tế số 1 thế giới nhập khẩu đến 40-50% một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước ta như máy móc, thiệt bị, dụng cụ phụ tùng khác (42,3%); hàng dệt, may (43,6%); sản phẩm từ chất dẻo (45,8%); gỗ và sản phẩm gỗ (55,6%).

Nếu bị áp thuế đối ứng, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ bị mất thị phần, giảm sức cạnh tranh, gián đoạn sản xuất, nhất là ở những ngành hàng chiếm tỷ trọng xuất khẩu cao sang Mỹ, ông Công nói.

"Không chỉ vậy, chúng ta còn đối diện với tác động dây chuyền, chuyển hướng thương mại, hàng hóa từ các nước bị áp thuế sẽ tìm sang các thị trường khác, trong đó có Việt Nam, trung chuyển hàng hóa và bị điều tra chống lẩn tránh thuế của Mỹ", người đứng đầu VCCI chia sẻ.

Bổ sung về tác động trực tiếp đối với doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký VCCI cho rằng tác động từ thuế quan Mỹ sẽ "rất lớn và toàn diện" khi ở châu Á, thuế suất dự kiến đối với Việt Nam chỉ sau Trung Quốc, Campuchia và Lào và phần lớn các sản phẩm xuất khẩu của Việt Nam không được miễn trừ thuế đối ứng.

Thuế quan mới sẽ tác động tới cả các doanh nghiệp sản xuất, xuất khẩu đi Mỹ và các doanh nghiệp tham gia chuỗi sản xuất xuất khẩu hàng hóa đi Mỹ như doanh nghiệp cung ứng nguyên phụ liệu, doanh nghiệp tham gia phối hợp sản xuất (gia công, đóng gói…) và doanh nghiệp dịch vụ hỗ trợ (hậu cần, tài chính, logistics…)

Ông Tuấn lấy ví dụ tỉnh Bình Dương, một trung tâm sản xuất chế biến ở phía Nam. Thị trường Mỹ luôn chiếm khoảng 43% kim ngạch xuất khẩu hàng năm. Trong thực tế, trong vòng 3 ngày sau khi chính quyền Mỹ công bố sắc lệnh thuế đối ứng, đã có 44 tờ khai xuất khẩu trị giá hơn 708 triệu USD bị hủy và 273 đơn hàng bị khách hàng Mỹ thông báo hủy hoặc tạm dừng.

Theo ông Tuấn, thuế quan Mỹ còn có tác động nhiều chiều khác đối với kinh tế Việt Nam, trong đó có chuyển hướng thương mại.

Tại các thị trường mà doanh nghiệp Việt Nam đang yên ổn làm ăn, nhưng hàng hóa Trung Quốc thay vì sang thị trường Mỹ lại chuyển sang thị trường đó. Bên cạnh đó, các ngành hàng khác đang yên ổn ở thị trường Việt Nam, nhưng hàng hóa các nước lẽ ra xuất khẩu đi Mỹ nhưng lại chuyển hướng xuất khẩu vào Việt Nam.

Bên cạnh đó, thuế quan còn có tác động dây chuyền tiềm tàng khác như tới tỷ giá, dự trữ ngoại hối, thâm hụt thương mại, thu nhập giảm dần dẫn tới sức mua trong nước giảm, tình trạng thu hẹp sản xuất dẫn tới thất nghiệp trong các ngành xuất khẩu…

Trong nguy có cơ

Trước các tác động đa chiều, Chủ tịch VCCI Phạm Tấn Công nhận định, trong nguy luôn có cơ. "Đây cũng là dịp chúng ta nhìn lại chiến lược phát triển, nâng cao năng lực thương mại, chủ động thích ứng, định vị lại vai trò của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Công phát biểu.

Bản thân VCCI đã đề xuất một số giải pháp lớn cho Chính phủ như đối thoại cấp cao với phía Mỹ, minh bạch thông tin, thúc đẩy nhập khẩu hàng hóa từ Mỹ, bao gồm các mặt hàng chiến lược như LNG, máy bay, nông sản, hàng công nghệ cao để tạo cân bằng thương mại và niềm tin chính trị với Mỹ.

Bên cạnh đó, VCCI đã nhanh chóng kết nối với Phòng Thương mại Mỹ (AmCham) để gửi đơn kiến nghị lên Bộ Thương mại Mỹ và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, lập liên minh doanh nghiệp để "tạo sức ép" đối với chính phủ Mỹ.

VCCI cũng kiến nghị đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và chuỗi cung ứng khi nhiều ngành hàng hiện phụ thuộc "quá nhiều" vào thị trường Mỹ. Bên cạnh đó, VCCI đánh giá doanh nghiệp Việt Nam còn yếu trong khai thác các thỏa thuận tự do thương mại, trong khi doanh nghiệp FDI khai thác mạnh lợi thế này.

Tổ chức này cũng kiến nghị tăng kinh phí hỗ trợ cho doanh nghiệp Việt Nam trong khai thác các thị trường mới. "Các thị trường ngoài Mỹ sẽ là lối thoát cho chúng ta, cần khai thác hơn nữa các đối tác chiến lược và đối tác FTA", ông Công nói.

Đặc biệt, Chính phủ và doanh nghiệp cần tập trung phát triển thị trường nội địa, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và phát triển công nghiệp hỗ trợ. "Thị trường nội địa 100 triệu dân sẽ là một trụ đỡ rất tốt cho các doanh nghiệp Việt Nam", ông Công nói thêm.

Đồng ý với nhận định này, ông Cấn Văn Lực, Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính – tiền tệ quốc gia, cho biết trong quý I/2025, tiêu dùng là động lực tăng trưởng GDP lớn nhất khi đóng góp 69% cho tăng trưởng chung.

"Nội lực nội địa là sức tiêu dùng của 100 triệu dân lúc này cực kỳ quan trọng", ông Lực nhấn mạnh.

Về chuỗi cung ứng, ông Công khuyến nghị phát triển công nghiệp hỗ trợ để Việt Nam có vị thế cao hơn trong chuỗi cung ứng; đẩy mạnh tham gia chuỗi cung ứng chiến lược của Mỹ bằng cách đầu tư vào trung tâm kỹ thuật bán dẫn, công nghiệp xanh, năng lượng tái tạo.

Ông Công cho biết, đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam đối mặt thách thức ở quy mô này. "Nếu với cú sốc này chúng ta biến nguy thành cơ, thì chúng ta có thể đạt được mục tiêu trở thành nước phát triển cao trong 20 năm nữa", ông Công chia sẻ.