Vì sao lãi suất liên ngân hàng tăng vọt rồi hạ nhiệt nhanh?

Lãi suất qua đêm có thời điểm chạm 17%/năm, kỳ hạn 1 tuần lên tới 15%/năm. Điều này làm dấy lên lo ngại về căng thẳng thanh khoản trong hệ thống ngân hàng.

Tuy nhiên, theo đánh giá của hầu hết các tổ chức phân tích và chuyên gia kinh tế, “cú sốc” này chủ yếu phản ánh áp lực thanh khoản ngắn hạn mang tính mùa vụ và kỹ thuật, thay vì là dấu hiệu cho thấy chính sách tiền tệ đang đảo chiều sang thắt chặt mạnh.

“Điểm gãy” 17%

Theo số liệu thị trường, trong đêm 3/2, lãi suất chào bình quân bằng VND trên thị trường liên ngân hàng tăng mạnh ở hầu hết các kỳ hạn rất ngắn. Lãi suất qua đêm tăng vọt lên 17%/năm, kỳ hạn 1 tuần lên 15%/năm, trong khi kỳ hạn 1 tháng lên khoảng 9,5%/năm.

Tuy nhiên, đến phiên 4/2, thị trường nhanh chóng đảo chiều. Lãi suất qua đêm giảm mạnh xuống quanh 10%/năm, kỳ hạn 1 tuần về 9,75%/năm. Diễn biến “nóng nhanh, nguội mau” này cho thấy cú sốc thanh khoản mang tính thời điểm, tập trung ở các kỳ hạn cực ngắn.

Nhóm phân tích Công ty chứng khoán ACBS nhận định, mức đỉnh 17% là cao nhất trong nhiều năm trở lại đây, phản ánh tình trạng căng thẳng thanh khoản ngắn hạn. “Nguyên nhân chủ yếu đến từ thời điểm doanh nghiệp nộp thuế, nhu cầu chi tiền dịp Tết và độ trễ dòng tiền quay lại hệ thống ngân hàng”, ACBS nêu trong báo cáo ngày 5/2. Con số 17%/năm trên thị trường liên ngân hàng có thể được xem là một “điểm gãy” trong thời gian ngắn.

Ở góc độ trung hạn, nguyên nhân nền tảng của căng thẳng thanh khoản nằm ở sự lệch pha giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn trong năm 2025. Theo số liệu tổng hợp, tín dụng toàn hệ thống tăng mạnh tới 19,6% trong khi huy động vốn chỉ tăng 15,1%.

Hệ quả là tỷ lệ cho vay trên huy động (LDR) của nhiều ngân hàng lớn đã vọt lên khoảng 115% - theo ước tính của Công ty chứng khoán KBSV. Khi nguồn vốn từ thị trường 1 (tiền gửi dân cư và tổ chức) không theo kịp nhu cầu giải ngân, các ngân hàng buộc phải gia tăng vay mượn trên thị trường liên ngân hàng, đẩy lãi suất tại đây tăng cao.

KBSV cho rằng, hệ thống ngân hàng cần khoảng 6 tháng để tốc độ huy động vốn bắt kịp nhịp tăng trưởng tín dụng cao của năm 2025, qua đó giúp thanh khoản dần ổn định trở lại.

Nguyên nhân trực tiếp khiến lãi suất tăng sốc trong những ngày đầu tháng 2, được cho là đến từ dòng tiền lớn chảy về Kho bạc Nhà nước (KBNN). Theo quy luật mùa vụ, đầu tháng 2 là cao điểm doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ thuế và các khoản thu ngân sách. Cơ chế này khiến tiền từ tài khoản của doanh nghiệp tại các ngân hàng thương mại được chuyển sang tài khoản KBNN mở tại Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tương đương với một đợt “hút tiền” quy mô lớn ra khỏi hệ thống ngân hàng.

TS. Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế cho rằng, sự cộng hưởng của áp lực nộp thuế và nhu cầu tiền mặt tăng mạnh trước Tết Nguyên đán đã khiến thanh khoản ngắn hạn bị thu hẹp đột ngột. “Khi nguồn vốn nội tại không còn dồi dào, các ngân hàng buộc phải chấp nhận lãi suất cao hơn để vay mượn lẫn nhau, đặc biệt ở các kỳ hạn qua đêm và 1 tuần”, ông Nhân phân tích.

Trước diễn biến căng thẳng, NHNN đã nhanh chóng đảo chiều điều tiết theo hướng hỗ trợ thanh khoản. Theo công bố, cơ quan này đã bơm ròng hơn 160.000 tỷ đồng qua kênh thị trường mở (OMO).

Báo cáo của Công ty chứng khoán Yuanta Việt Nam cho biết, NHNN đã đảo chiều sau ba tuần liên tiếp hút ròng, cho thấy cơ quan điều hành không muốn để lãi suất tăng quá mạnh và kéo dài.

“Sự cộng hưởng giữa yếu tố chu kỳ và sự phân hóa thanh khoản khiến các ngân hàng nhỏ, khó huy động từ dân cư, phải vay mượn với lãi suất cao trên interbank”, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Phân tích Yuanta Việt Nam nhận định.

Ở góc độ tỷ giá, lãi suất liên ngân hàng VND duy trì ở mức 8–9% sau cú sốc ban đầu cũng được xem là công cụ gián tiếp giúp NHNN bảo vệ đồng nội tệ. Khi chênh lệch lãi suất VND – USD được nới rộng, động cơ đầu cơ tỷ giá USD/VND sẽ giảm bớt trong bối cảnh áp lực tỷ giá đầu năm 2026 vẫn hiện hữu.

Dù các chuyên gia đồng thuận rằng cú sốc lãi suất đầu tháng 2 mang tính ngắn hạn nhưng áp lực chi phí vốn trong trung hạn được dự báo sẽ rõ nét hơn. Nhóm phân tích Maybank cho rằng lãi suất tiền gửi có thể tăng thêm 0,5 - 1 điểm % trong năm 2026, phản ánh nhu cầu vốn cao và rủi ro nợ xấu gia tăng.

Ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích Kinh tế vĩ mô của VinaCapital, nhận định việc lãi suất tăng sẽ giúp cải thiện đà huy động vốn của các ngân hàng, nhất là sau khi tăng trưởng tín dụng năm 2025 vượt huy động gần 4 điểm %.

Dù vậy, các tổ chức phân tích đều cho rằng NHNN vẫn có đủ công cụ và dư địa để xử lý căng thẳng thanh khoản nếu cần thiết.

“NHNN sẽ hành động thận trọng và ở mức tối thiểu cần thiết, vừa cung ứng thanh khoản cho thị trường, vừa hạn chế áp lực giảm giá đối với đồng tiền”, đại diện VinaCapital nhấn mạnh.